سرانجام پس از مدتها انتظار اسناد بالادستی امریکا در دوره دولت بایدن به تدریج منتشر میشوند. پس از انتشار سند استراتژی امنیت ملی امریکا در مهر ۱۴۰۱ اکنون نوبت به سند استراتژی دفاع ملی امریکا رسیده است که مشخصکننده اقدامات نظامی و امنیتی ایالاتمتحده در چند سال آتی خواهد بود. وزارت دفاع امریکا (پنتاگون) در این سند استراتژیک که روز پنجشنبه پنجم آبان آن را منتشر کرد، چین را مهمترین و سیستماتیکترین چالش برای امریکا دانست، اما گفت که روسیه تهدیدی حاد است که منافع واشنگتن در داخل و خارج از کشور را هدف گرفته است. انتشار سند استراتژی دفاع ملی جدید امریکا از این لحاظ واجد اهمیت است که به منزله چراغ راهنما برای اقدامات آتی ایالاتمتحده در قبال تهدیدات جهانی و منطقهای ادعایی محسوب میشود.
از جمله تهدیدات دیگری که در استراتژی جدید دفاع ملی کشور فهرست شده، گسترش توان نظامی و هستهای کرهشمالی و ایران و وجود سازمانهای تروریستی مانند القاعده و داعش است. تغییرات اقلیمی نیز برخلاف زمان ریاست جمهوری «دونالد ترامپ» به عنوان یک تهدید نوظهور فهرست شده است.
ضدیت با چین و روسیه
در استراتژی جدید دفاع ملی امریکا آمده که چین در تلاش است منطقه ایندو پاسیفیک و نظام بینالمللی را مطابق منافع و ترجیحات اقتدارگرایانه خود تغییر دهد. در متن این استراتژی آنچه فعالیتهای خصمانه چین نسبت به تایوان خوانده شده، بیثباتکننده و چالشی برای صلح در منطقه توصیف شده است. در ادامه این سند روسیه مسبب خطرات جدی و مستمر در زمینههای مهم معرفی و به تهدیدهای هستهای آن علیه امریکا و شرکای آن، تهدید موشکهای کروز دوربرد، عملیات سایبری و اطلاعاتی، حملات ضدفضایی، تسلیحات شیمیایی و بیولوژیکی، جنگ زیردریایی و کارزارهای گسترده علیه دموکراسیها اشاره شده است. در بخشی دیگر درباره روسیه هم آمده است: «تهدیدی که مسکو ایجاد کرده است هم به تازگی با تهاجم بیشتر و بیدلیل روسیه به اوکراین پررنگتر شده است. وزارت دفاع از بازدارندگی قوی تجاوز روسیه علیه منافع ملی حیاتی ما، از جمله متحدانمان حمایت خواهد کرد.» در این سند همچنین خاطرنشان شده است چین و روسیه با وجود منافع متفاوت و وجود بیاعتمادی تاریخی در حال نزدیکتر شدن به یکدیگر هستند. «لوید آستین» وزیر دفاع امریکا در جریان رونمایی از استراتژی دفاع ملی در پنتاگون خاطرنشان کرد: به رغم حمله روسیه به اوکراین، چین همچنان بزرگترین تهدید علیه ایالاتمتحده است.
هراسافکنی واشنگتن
به نظر میرسد امریکا که از افزایش مدام قدرت و نفوذ منطقهای و بینالمللی چین و روسیه نگران است، تمام تلاش خود را برای ارائه چهرهای تهدیدآفرین از این دو قدرت شرقی و اوراسیایی صورت داده که میتوان آن را به طور خلاصه چینهراسی و روسیههراسی نامید. مقامات ارشد نظامی و امنیتی دولت بایدن بارها چین را مهمترین چالش ژئوپلتیکی امریکا اعلام کرده و مدعی قصد آن برای تغییر نظام بینالمللی مبتنی بر نظم لیبرال شدهاند. این تصویرسازی مبتنی بر چینهراسی با توجه به رویارویی رو به رشد ایالاتمتحده و چین در عرصه منطقهای و جهانی قابل تبیین است. در واقع امریکا مدتهاست دراسناد بالادستی خود چین را به عنوان مهمترین تهدید علیه خود و نیز جهان غرب شناسایی کرده است و بر لزوم مقابله با بلندپروازیهای پکن تأکید میورزد.
کارزار دولت بایدن
به رغم ادعاهای مقامات دولت بایدن درباره رقابت برابر با چین و تنشزدایی در روابط دوجانبه، آنچه از خلال مواضع و اقدامات امریکا در قبال چین از زمان روی کار آمدن بایدن میتوان دریافت، تلاش واشنگتن برای تقابل همهجانبه در عرصههای اقتصادی، تجاری، نظامی و امنیتی، سیاسی و سایبری با پکن و مقابله با ادعاهای دریایی آن است. در واقع واشنگتن از این مسئله در هراس است که چین به همراه روسیه، نظم بینالمللی لیبرال را که جهان غرب مبدع و حامی بقای آن است، به چالش بکشند و اقتدار چند قرنی غرب بر نظام بینالمللی را خدشهدار سازند، البته سران روسیه و چین بارها بر لزوم تغییر نظام جهانی از وضعیت کنونی به سوی نظام چندقطبی مبتنی بر نقش پررنگ سازمان ملل تأکید کردهاند. در حالی که از دیدگاه امریکا که همواره رویکرد یکجانبهگرایی را در عرصه جهانی دنبال کرده و به دنبال منافع و اهداف خود به قیمت زیر پا نهادن منافع دیگر کشورهاست، این امر قابل قبول نیست، لذا تلاش میکند بازیگران جدید جهانی یعنی چین و روسیه را تا آنجا که توان دارد محدود و تضعیف کند. این کار درباره چین با جنگ تجاری و نیز ایجاد ائتلافهای مختلف در عرصه آسیا اقیانوس آرام برای دربرگیری این کشور و در مورد روسیه با تلاش برای تضعیف هر چه بیشتر توانمندی آن با تداوم جنگ اوکراین و تضعیف توانمندی نظامی و اقتصادی آن در حال انجام است. با این حال بررسی روندهای جهانی نشانگر افزایش ملموس توان قدرتهای شرقی و اوراسیایی و افول فزاینده امریکاست. از سوی دیگر چین و روسیه نیز آشکارا به حمایت متقابل از یکدیگر پرداخته و به این ترتیب نوعی همافزایی برای مقابله با امریکا و غرب پیدا کردهاند.
مخالفت با هژمونی
روسیه و چین بارها با توجه به روندها و واقعیات منطقهای و جهانی بر گذر جهان از دوره تکقطبی که پس از فروپاشی شوروی و داعیه نظم نوین جهانی از جانب امریکا مطرح شده بود، تأکید کردهاند. واقعیات نظام جهانی حاکی از حرکت به سوی نظام چندقطبی با توجه به روندهای سیاسی، اقتصادی و حتی نظامی و امنیتی در سطح بینالمللی به ویژه از سوی قدرتهایی مانند روسیه و چین است که واشنگتن در اسناد بالادستی امنیتی خود آنها را قدرتهای تجدیدنظرطلب و مهمترین تهدید علیه خود خوانده است.
موضعگیری آشکار روسیه و چین در مخالفت با تلاشهای امریکا برای حفظ نظام تکقطبی با توجه به مواضع جو بایدن، رئیسجمهور امریکا ابراز شده است. بایدن که از اقدامات مخرب دونالد ترامپ، رئیسجمهور قبلی امریکا برای تثبیت یکجانبهگرایی و حفظ هژمونی امریکا بر نظام جهانی به خوبی آگاه است، تلاش کرده است به نحوی دیگر و البته این بار به گونهای موجه، یعنی به بهانه جنگ اوکراین بر تداوم رهبری ایالاتمتحده بر جهان تأکید کند. بایدن بر این باور است که باید در دوره ریاست جمهوری خود، بار دیگر نقش جهانی امریکا را احیا کند. وی در این راستا تأکید کرده است امریکا قصد دارد حضور نظامی خود را در منطقه ایندو پاسیفیک با ایجاد ائتلافهای جدید و نیز اروپا با رهبری تلاشها در کارزار ضدروسی حفظ کند. این امر به معنای قصد واشنگتن برای تداوم ایفای نقش پلیس جهانی است. روسیه و چین بارها اعلام کردهاند به رغم اینکه امریکا هنوز یک قدرت جهانی است، اما نظم بینالمللی نوین به سوی چندقطبیشدن در حرکت است و ظهور قدرتهای نوین به ویژه چین در عرصه اقتصادی که قادر به رقابت با امریکا از لحاظ شاخصهای متعدد از جمله شاخص تولید ناخالص داخلی بر مبنای «برابری قدرت خرید» و حتی در حال پشت سر گذاشتن امریکاست، خط بطلانی بر ادعای واشنگتن در زمینه نظام تکقطبی است.
