هر چند طبق گفته اکونومیست، تا سال ۲۰۳۷، ۴۷ درصد از مشاغل انسانی، توسط رباتها جایگزین میشود و براساس چنین پیشبینی شاهد زوال و رویش مشاغل در بازار کار هستیم، اما وضعیت کنونی اقتصاد در تحریم ایران نشان میدهد که بخش خدمات همچنان طلایهدار بیشترین سهم از مشاغل موجود در کشور است، از اینرو نمیتوان منکر شد همانطور که تکنولوژی برخی از مشاغل را به پایان راه میرساند موجب رویش مشاغل جدید هم خواهد شد زیرا یک رباط شاید بتواند به لوله کش ساختمان برای احصای نشتی کمک کند، اما نمیتوان کار پیچیده تعویض و تعمیر لوله را انجام دهد.
در اقتصادهایی که پیوسته نوسان و تغییرات رقم میخورد صاحبان مشاغل یا نیروی کار این نگرانی را دارد که فلان شغل تا چه زمانی بازار دارد و نکند با ظهور یک فناروری و تکنولوژی شرایطی رقم بخورد که کار و حرفه دیگر متقاضی نداشته باشد، اما در عین حال به نظر میرسد با زوال مشاغل با رشد تکنولوژی و فناوریهای نوین و دانش بنیان، رویشهای شغلی هم اتفاق میافتد.
طبق گفته اکونومیست، تا سال ۲۰۳۷، ۴۷ درصد از مشاغل انسانی، توسط رباتها جایگزین میشود. حتی کسانی که تحصیلات دانشگاهی دارند امکان دارد بازار شغلی خود را از دست بدهند، در این میان هر چند در نگاه اول از بین رفتن مشاغل با رشد تکنولوژی و دانش و فناروری بیرحمانه و ناراحت کننده به نظر میرسد، اما وقتی نگاهی عمیقتر به گذشته میکنیم و میبینیم که با گذر زمان بازار مشاغل نیز مثل طبیعت خزان و بهار را تجربه کرده و بسیاری از مشاغل از بین رفتهاند و مشاغل زیادی هم به فراخور نیاز خلق شدهاند نگرانی برطرف میشود زیرا تا بوده همین بوده و در آینده نیز با زوال برخی از مشاغل، مشاغل جدید دیگری خلق میشود.
به طور نمونه شواهد نشان میدهد براساس گزارش مرکز آمار ایران از بررسی اشتغال در بخشهای عمده فعالیت اقتصادی در بهار ۱۴۰۱، بخش خدمات با ۲/۵۱ درصد بیشترین سهم اشتغال را به خود اختصاص داده که این امر نشانگر رشد ۴/۲ درصدی نسبت به مدت مشابه سال قبل است. بخشهای صنعت با ۷/۳۲ درصد و کشاورزی با ۱۶ درصد در مراتب بعدی سهم اشتغال را به خود اختصاص دادهاند.
در حال حاضر بخش خدمات گنجایش بیشتری برای جذب کارجویان و زنان و جوانان نسبت به دیگر بخشهای اقتصادی دارد و میتواند زمینه حضور افراد در عرصه فعالیتهای اقتصادی و اجتماعی را رقم بزند.
اگرچه کارشناسان معتقدند که سیاستگذاریها در کشور به جهت پایداری مشاغل، رونق تولید، بینیازی از واردات و حفظ قدرت معیشت و رفاه مردم باید به سمت اقتصاد دانش بنیان و تولید محور حرکت کند تا موجبات رشد و توسعه بیشتر اقتصادی فراهم شود، اما با توجه به تحولات تکنولوژی، گسترش فضای مجازی، ظهور مشاغل جدید در آینده و افزایش تقاضا و نیاز مصرفی جامعه ایران به نظر میرسد که مشاغل خدماتی همچون کشورهای دیگر سطح بالایی از اشتغال را به خود اختصاص خواهند داد و روند صعودی آمار فعالیتهای خدماتی در سالهای پیشرو را شاهد خواهیم بود.
تحلیلگران بازار کار معتقدند افزایش متقاضیان اشتغال و کارجویان از یکسو و گسترش فضای مجازی و ایجاد ظرفیتهای جدید اشتغال در حوزه خدمات از سوی دیگر موجب بالا رفتن آمار اشتغال در بخش خدمات و گسترش کسب و کارهای خدماتی شده است.
در سالهای اخیر بخش عمده اشتغال کشور به سمت خدمات سوق پیدا کرده است به نحوی که برابر آمارها بیش از ۵۰ درصد اشتغال کشور متعلق به بخش خدمات بوده و این امر به گسترش مشاغل خدماتی انجامیده است.
کارشناسان و فعالان حوزه کار، پایین بودن هزینه سرمایهگذاری و نبود بروکراسیهای زائد و محدودیتهای ایجاد مشاغل در بخشهای تولیدی و صنعتی را از جمله علل گسترش روز افزون مشاغل خدماتی میدانند، با این وجود بر ناپایداری مشاغل خدماتی در بحرانهای اقتصادی و برخی شرایط پیشبینی نشده نظیر آنچه در دوران شیوع کرونا رخ داد. تأکید دارند.
چرا خدمات
ناصر چمنی کارشناس حوزه کار در گفتگو با ایسنا، معتقد است: دلیل گسترش مشاغل خدماتی فراهم نبودن زیرساختهای شغلی دائم در کشور است که باعث شده افراد به جای کارهای تولیدی، به مشاغل خدماتی
روی بیاورند.
وی میگوید: اگر در طول سالهای گذشته زیرساختهای ایجاد اشتغال پایدار در کشور فراهم و محدودیتهای پیشروی بخشهای تولید و صنعت برداشته میشد، امروز به جای افزایش مشاغل خدماتی، با گسترش بنگاههای تولیدی و رونق بخشهای تولید و صنعت روبهرو بودیم.
این کارشناس حوزه کار یکی دیگر از علل رواج شغلهای خدماتی را تقاضای جامعه عنوان کرده و میگوید: مشاغل خدماتی با نیاز روز جامعه در ارتباطند و به دلیل افزایش تقاضا و نیاز مصرفی مردم در سالهای اخیر گسترش
یافتهاند.
از نگاه وی، مشاغل خدماتی نیاز به تخصص بالایی ندارند و برای راهاندازی، سرمایه و هزینه بسیاری نمیخواهند و از بروکراسیهای زائد و دست و پاگیر مشاغل تولیدی و صنعتی در آنها خبری نیست، لذا افراد ترجیح میدهند دنبال کسب و کارهای خدماتی بروند که به راحتی ایجاد میشوند و در صورتی که در مشاغل بخش کشاورزی و صنعت افراد نیازمند حمایتهای دولتی و بانکی درباره عوارض و مالیات و پرداخت تسهیلات هستند.
براساس گزارش مرکز آمار ایران از بررسی اشتغال در بخشهای عمده فعالیت اقتصادی در بهار ۱۴۰۱، بخش خدمات با ۲/۵۱ درصد بیشترین سهم اشتغال را به خود اختصاص داده که این امر نشانگر رشد ۴/۲ درصدی نسبت به مدت مشابه سال قبل است.
