صنایع نفت و گاز و پتروشیمی بوشهر طی سالهای گذشته باعث بروز آلایندگیهای زیستمحیطی در ابعاد مختلف شده است که از جمله آنها میتوان به آلودگیهای آب، هوا، دریا و خاک اشاره کرد. بر همین اساس و طی ماههای اخیر یکی از مشکلات پرتکرار در بوشهر، آلودگی ساحل و دریا بود که نگرانیهای جدی را برای ساحلنشینان و دوستداران محیط زیست ایجاد کرد. موضوعی که حالا بغرنج شده است و اگر تصمیم عاجلی برای آن گرفته نشود میتواند به یک فاجعه زیست محیطی بزرگ تبدیل شود.
سال جدید با خبرهای خوبی برای دریاها همراه نبود بهخصوص اینکه این خبرهای بد برای استانهای جنوبی از جمله بوشهری بود که خودش درگیر خشکسالی، سیل و اتفاقات دیگر شده و بارانهای موسمی هم این اواخر نمکی بر زخمهای آن میپاشیدند. وقوع ۳۸ مورد آلودگی دریایی در آبهای این استان طی سال جاری زنگ خطر و هشداری جدی برای محیط زیست است که اگر این بار هم مثل دفعات قبل نادیده گرفته شود حتماً نتایج ناگواری به همراه خواهد داشت. اگرچه بوشهر با سواحل و دریا و خرمایش شناخته میشود، اما باید گفت وجود تأسیسات عظیم نفت، گاز و پتروشیمی در این منطقه از بوشهر یک پایتخت اقتصادی و انرژی ساخته است که حالا نقش مهمی در تأمین سبد انرژی تمام خانوارهای ایرانی داشته و دنیا هم مدیون این همه قدرت و ظرفیتش است.
عبور و مرور ۶۰ هزار شناور نفتی
وقتی از انرژی، نفت، گاز و فرآوردههای آن صحبت میکنیم چنین به نظر میرسد که بوشهریها در ناز و نعمت هستند و سهم خوبی از این داشتههایشان میبرند، اما واقعیت چیز دیگری است و آنچه از این تأسیسات که از شمال تا جنوب استان را در برگرفته نصیب آنها شده، آلودگی است و دیگر هیچ.
آلودگیهایی که زندگی مردم و بقای محیط زیست را به خطر انداخته و حالا کاری کرده است که نه تنها مردم سهمی از نفت و گاز نبرند بلکه همان دریا و سواحلشان را هم از دست بدهند. بررسی آمارها نشان میدهد سالانه بیش از ۶۰ هزار شناور نفتی، تجاری، ماهیگیری و نظامی در خلیجفارس تردد میکنند و این آبراهه مهم و استراتژیک از پرترددترین مناطق دریایی جهان است. بر همین اساس یکی از عواملی که ذخایر آبزیان را همواره مورد تهدید قرار داده است آلودگیهای نفتی است، چراکه در خلیجفارس انواع سکوهای استخراج، بهرهبرداری، انتقال و بارگیری نفت فعال است که این سازهها خسارت زیادی به ذخایر آبزیان وارد کرده است. هر چند آلودگی نفتی در طول سال در سواحل بوشهر گزارش میشود، اما این بار خیلی بیشتر است و آخرین بار که از مردادماه شروع شده بخش سواحل جنوبی به لکههای نفتی آلوده است. در همین باره رئیس اداره ایمنی و حفاظت دریایی اداره کل بنادر و دریانوردی استان بوشهر با بیان اینکه طی هفتههای اخیر شاهد وقوع آلودگیهای متعدد در آبهای استان بوشهر هستیم، به رخداد ۳۸ مورد آلودگی نفتی در آبهای استان طی سال جاری اشاره کرده و میگوید: «۹ مورد آلودگیهای نفتی فراساحل، سه مورد آلودگی ناشی از تأسیسات خشکی و مابقی نیز مربوط به کشتیهای متردد و سایر عوامل مؤثر در ایجاد آلودگی دریایی بوده است.» حجت خسروی شناسایی منبع آلودگی را از اقدامات اداره کل بنادر و دریانوردی استان بوشهر عنوان کرده و ادامه میدهد: «از ابتدای نیمه مردادماه امسال شاهد آلودگی نفتی وسیع در سواحل جنوبی استان بودهایم.» وی از شیوههای نوین برای شناسایی منشأ آلودگیها خبر داده و تأکید میکند: «از ظرفیت پایشهای پهپادی، کوادکوپتر و شناورهای تندرو برای این منظور استفاده میشود.»
پیگیری کوتاهی مدیران و شرکتهای متولی
تمام آلودگیهای آبهای جنوبی به ایران مربوط نمیشود و کشورهای حاشیه خلیج فارس هم نقش مهمی در این بر هم زدن سیستم محیط زیست دارند. رئیس اداره ایمنی و حفاظت دریایی اداره کل بنادر و دریانوردی استان بوشهر با اشاره به آلودگی آبهای سواحل جنوبی از محل مناطق نفتی کشورهای همسایه میگوید: «هماهنگی برای انعکاس موضوع به متولی محیط زیست منطقه خلیج فارس از طریق سازمانهای محیط زیست و بنادر و دریانوردی انجام شده است.»
خسروی از اقدام عملی برای جمع آوری لکهها و تاربالهای نفتی رسیده به ساحل در سیراف خبر داده و تصریح میکند: «عملیات پاکسازی با حضور دستگاههای مختلف انجام شده است.»
در همین رابطه مدیرکل حفاظت محیط زیست استان بوشهر نیز با بیان اینکه پاکسازی آلودگی نفتی در سواحل شهرستانهای جنوبی استان بوشهر آغاز شده و همچنان ادامه دارد، میگوید: «الزامات پیشگیری از آلودگی نفتی در دریا و سواحل با جدیت پیگیری و علیه آلوده کنندگان شکایت میشود.» فرهاد قلینژاد در پی وقوع آلودگی نفتی مجدد و رسیدن تاربالهای نفتی به سواحل سیراف کنگان و چاه مجنون در روزهای اخیر به عاملان ایجاد آلودگیها هشدار داده و تأکید میکند: «عامل ایجاد آلودگیهای روزهای اخیر تقریباً مشخص شده و به احتمال زیاد از شناورهای دریایی و نفتکشها بوده که در حال شناسایی دقیق هستیم. البته عامل آلودگیهای نفتی در دریا و سواحل فقط نفتکشها نیستند و نشت نفت از خطوط انتقال یا سکوها هم سبب ایجاد آلودگی نفتی و دریا و ساحل میشود.» به گفته این مسئول، همه شرکتها، پایانه صادراتی، میعانات نفتی، نفتکشها و سایر شناورها ملزم به رعایت اصول پیشگیری از ایجاد آلودگیهای زیست محیط دریایی هستند، زیرا هرگونه آلودگی نفتی موجب خسارت فراوان به اکوسیستم دریایی و سواحل میشود.
کمبود نیرو، عامل استقرار نیافتن پاسگاه محیطبانی
چقدر سخت است از وقوع موارد متعدد آلودگی نفتی در سواحل بوشهر صحبت کنیم و آن را یکی از چالشهای زیست محیطی اکوسیستم دریایی آن بدانیم آن هم در شرایطی که خلیجفارس در عرصه تولید مواد غذایی و ذخایر دریایی دارای ظرفیتهای مهمی است و بررسیها نشان میدهد بیش از ۹۰۰ گونه ماهی در خلیجفارس زیست دارند که ذخایر آبزیان از جمله ماهی و میگو به دلیل خسارت به زیستگاههای آنان کاهش یافته است. حالا رئیس اداره حفاظت محیط زیست کنگان با اشاره به وقوع آلودگیهای نفتی در دریا و ساحل میگوید: «به منظور مقابله جدی با این آلودگیها باید امکانات و تجهیزات مورد نیاز مستقر شود.» احمد آذریار با تأکید بر لزوم استقرار پاسگاه محیطبانی و تیم مقابله با آلودگی دریایی تصریح میکند: «استقرار تجهیزات و تیم مقابله با آلودگی در کنگان باید به صورت جدی دنبال شود.» وی با بیان اینکه آلودگیها تا پیش از رسیدن به ساحل باید مهار شوند، ادامه میدهد: «پاسگاه محیطبانی دریایی میتواند نقش مهمی برای پیشگیری از آلودگیهای دریایی داشته باشد. البته کمبود نیرو از عوامل مهم در عدم استقرار پاسگاه محیطبانی است و با پایش و گشتهای مستمر میتوان از آلودگی خلیج فارس در سواحل این شهرستان جلوگیری کرد.»
