سرویس جامعه جوان آنلاین: همه ما در کوچه و خیابان زبالهگردهایی را میبینیم که تا کمر داخل سطلهای زباله خم شدهاند و به دنبال زبالههای بازیافتی میگردند، تا آن را تبدیل به پول کنند. سطلهای بدبویی که هیچ کدام از ما نمیتوانیم حتی برای چند دقیقه، بوی تعفن آن را تحمل کنیم، تبدیل به منبع درآمد زبالهگردی شده که البته سود اصلی این کار به جیب مافیای زباله یعنی سردسته زبالهگردها میرود.
بسیار از ما با دیدن زبالهگردهای ژولیده با کیسه بزرگی که آن را با خود به این طرف و آن طرف میکشانند، دچار تنش عاطفی میشویم و برخی از ما نیز تلاش میکنیم تا با پول یا گاهی غذا دادن به آنها کمکشان کنیم. این در حالی است که بسیاری از جامعه شناسان کشور از درآمد بالای زباله گردها و مافیای زباله گردی خبر میدهند و میگویند که این افراد، روزانه تا ۵۰۰ هزار تومان و ماهانه بیش از ده میلیون تومان درآمد دارند!
وعده شهرداری برای پایان زباله گردی تا پایان سال
در شهرداری تهران، سازمانی به نام مدیریت پسماند وجود دارد که ماموریتش اداره، جمعآوری وهدایت اقلام قابل بازیافت است. آن طور که محمدمهدی عزیزی مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند شهر تهران گفته است، فقط ۵ درصد زباله گردی بخاطر اعتیاد و فقر انجام میشود و باقی آنها سازمان یافته هستند. او در گفتوگویی اظهار داشت: «ماجرای زبالهگردی پشت پردههایی دارد. برخی از اتباع اقدام به زبالهگردی میکنند و عدهای هم هدایت آنها را برعهده دارند. هر فرد تا ۲۰۰ زبالهگرد را ساماندهی میکند و زبالهگردها نیز زبالهها را جمعآوری میکنند و آنها را میفروشند. در واقع زبالهها به مجتمعی ارسال و در گاراژهایی غیرمجاز کیلویی ۱۵۰۰ تا دو هزار تومان به فروش میرسد.»
عزیزی گفته است: «۹۵ درصد زبالهگردی شبکهای است و زیر ۵ درصد به دلیل اعتیاد و مشکلات اقتصادی بر سر مخازن میروند.»
آن طور که مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند شهر تهران اعلام کرده، قرار است شهرداری کاری کند که عملاً زبالهای نباشد تا زبالهگردها کاری در سطح شهر داشته باشند. عزیزی درخصوص معضل زبالهگردی در تهران تصریح کرده: «در حال حاضر، کار ساماندهی زباله گردها آغاز شده است. در روزهایی پیش رو و در چند منطقه تهران حضور زبالهگردها کم شده و قرار است تا پایان سال این معضل به طور کلی حل شود.»
سهم دستگاههای متولی در حوزه جلوگیری از زبالهگردی مشخص نیست
مافیای پیچ در پیچ زباله گردی به قدری قدرت گرفته است که تلاش بسیار جدی از سوی شهرداری و شورای شهر تهران را میطلبد. هفته گذشته، زهرا شمساحسان، رئیس کمیته اجتماعی شورای اسلامی شهر تهران در نودمین جلسه شورا پس از ارائه گزارش یک ساله شهردار تهران با اشاره به اینکه یکی از مطالبات مردمی موضوع زبالهگردی است، گفته: «آیا قرارگاه اجتماعی در حوزه آسیبهای اجتماعی به خصوص زبالهگردی، که با تکدیگری و کودکان کار تفاوت دارد، اقداماتی انجام داده است؟ باید اقدامات قرارگاه اجتماعی در حوزه زبالهگردی تشریح و سهم دستگاههای متولی در این خصوص مشخص شود.»
مجلس به دنبال بازنگری در قانون مدیریت پسماند
در همین رابطه سمیه رفیعی، رئیس فراکسیون محیط زیست مجلس در مورد ورود دستگاه قضا به موضوع مافیای زباله با بیان اینکه شبکههای غیررسمی پسماند نه تنها در ایران بلکه در بسیاری از کشورهای جهان در حال فعالیت هستند، گفته: «به دلیل مشکلاتی که در بخش جمع آوری پسماندها در سطح شهرها وجود دارد منابع رسمی به اجبار با واحدهای غیررسمی همکاری میکنند، زیرا هزینه جمعآوری در چرخه مدیریت پسماند بسیار بالا است و واحدهای رسمی که عمدتا شهرداریها هستند بدشان نمیآید با وحدهای غیررسمی همکاری داشته باشند البته عواملی هم در بدنه شهرداریها با شبکههای پسماند داد و ستدهای غیرقانونی دارند.»
او با اشاره به ترک فعل دستگاهها و تخلفات بالای افراد فعال در حوزه پسماندها در کشور با تاکید بر اینکه در قانون مدیریت پسماند جرم انگاری مناسبی در مورد تخلفات پسماند در نظر گرفته نشده است، افزوده: «میزان جرائم به گونهای است که از طرفی متخلفان حاضرند جریمه را پرداخت و به فعالیت خود ادامه دهند و از سویی با تغییر مدیریتها جرایم ترک فعل دستگاهها نیز در نظر گرفته نمیشود.»
رفیعی ادامه داده: «بر اساس قانون، فعالیت شبکههای غیررسمی پسماند غیرقانونی است و به طور معمول مدیریتهای اجرایی که شهرداریها هستند از طریق شکایت از اشخاص غیررسمی و پلمب واحدهای غیرقانونی اقدام میکنند و موضوع را به دادستانی ارجاع میدهند، اما در برخی موارد دیده شده که به دلیل شرایط معیشتی افراد، از طرف دادگاه به این مسائل ورود مناسبی نشده هر چند در برخی مناطق هم گاراژها پلمب و با افراد خاطی برخورد شده است.»
او با اشاره به پدیده آسیبزای زباله گردی و فعالیت کودکان کار در این حوزه اظهار داشته: «مجلس در تلاش برای بازنگری در قانون مدیریت پسماندها پس از ۱۸ سال است البته قانون فعلی قانون بدی نیست، اما نواقصی دارد که باید رفع و به بحث جرم انگاری، به طور اصولی و حرفهای پرداخته و همچنین مجازاتهای قابل ملاحظهای برای جرایم این حوزه در نظر گرفته شود.»
زور شهرداری به مافیای زبالهگردی میرسد؟
از یک سو نهاد و ارگانی که به صورت مستقیم زبالهگردان نیازمند را ساماندهی کند وجود ندارد و از سوی دیگر هم قدرت مافیای زباله گردی به حدی زیاد شده که برای از بین بردن آن اتحاد همه دستگاهها و سازمانهای مربوطه را میطلبد.
هر چند طبق گفته شهرداری، زباله گردها به ارگانهای حمایتی از جمله کمیته امداد و بهزیستی معرفی میشوند، اما متاسفانه هیچ حمایت مستقیمی از سوی این ارگانها انجام نشده است. تا جایی که ساره امیرجان معاون امور اجتماعی بهزیستی استان سمنان نیز در این رابطه اظهار کرده که حمایت بهزیستی از افرادی تحت عنوان زباله گرد در آییننامه این سازمان تعریف نشده است، اما اگر زبالهگردها از کودکان کار و یا افراد معتاد باشند، زیر چتر حمایتی بهزیستی قرار میگیرند؛ در غیر این صورت زبالهگردهای بزرگسال و متکدیان و یا افراد مهاجر در سیطره حمایتی بهزیستی جایی ندارند.»
به همین دلیل روز به روز به تعداد زباله گردان اضافه میشود و باید دید که آیا مجلس نواقص قانونی مدیریت پسماندها را برطرف خواهد کرد؟ و همچنین وعده شهرداری تهران برای از ریشه کن کردن پدیده زباله گردی در شهر عملی میشود؟
