ترکیببند مجموعه چند غزل یا قصیده بر یک وزن است که هر کدام قافیه مخصوص به خود را دارد و بیتهای متفاوتی در بین هر غزل، عامل اتصال غزلها با یکدیگر است. معروفترین ترکیببندهای فارسی از محتشم کاشانی (واقعه کربلا)، جمالالدین عبدالرزاق اصفهانی (در نعت پیامبر اسلام) و وحشی بافقی (شرح پریشانی) است. موضوع ترکیببند مواردی از قبیل مدح، وصف، رثا، عشق و عرفان را دربر میگیرد. این قالب شعری تا حدودی در میان شاعران فارسی معاصر مهجور بود، اما چند سالی است نغمه مستشارنظامی در این قالب اشعار آیینی قابل توجهی میسراید که سال پیش یکی از همین اشعار درباره «حضرت علیاصغر (ع)» مورد توجه و تقدیر رهبر معظم انقلاب واقع شد. ترکیببند دیگری از این شاعر درباره کتاب «تنها گریه کن» با موضوع مادران شهدا نیز منجر به تقدیر رهبر معظم انقلاب شد.
«چهارده ترکیببند آیینی» عنوان دفتر شعری از نغمه مستشارنظامی است که روز گذشته در مراسمی که با حضور برخی چهرههای فرهنگی، چون غلامعلی حدادعادل، علیرضا قزوه، مدیر دفتر شعر موسیقی و سرود صداوسیما و علیرضا مختارپور، رئیس سازمان اسناد و کتابخانههای کشور در کتابفروشی زیتون برگزار شد از آن رونمایی شد.
علیرضا قزوه در این مراسم با بیان اینکه تاکنون ترکیببند در شعر فارسی قالبی مردانه بوده، گفت: به احتمال زیاد مستشارنظامی اولین زن ترکیببندسرای فارسی است. وی با تأکید بر رشد کیفی و کمی اشعار ارزشمند بانوان در سالهای اخیر افزود: در یک دوره جایزه دوسالانه پروین اعتصامی شاهد بودم که در مدت دو سال هزار عنوان کتاب ادبی توسط بانوان نوشته شده که جای افتخار دارد. قزوه بر ضرورت تقویت و توجه هرچه بیشتر به افزایش ترکیببندسرایی تأکید کرد و گفت: همچنین یکی از قالبهای مهجور شعر فارسی امروز، فرد (تکبیت) است که تنها یک شاعر تاجیک به نام رستم وهابنیا به آن بسیار پرداخته است.
رضا اسماعیلی از شاعران و پژوهشگران شعر آیینی کشورمان نیز در این مراسم گفت: شاعر آیینی باید در چارچوب آموزههای دینی شعر بگوید و دینشناس، حکیم و فیلسوف باشد. تنها دانستن وزن و قافیه برای سرایش شعر کافی نیست. این نشست با بیان جملاتی از سوی فریبا یوسفی از شاعران آیینی کشورمان درباره فضاهای زنانه و مادرانه شعر مستشارنظامی و همچنین تأکید نویسنده اثر بر تقدیم کتابش به امام زمان (عج) و مزین کردن به نام حضرت زینب (س) و اهل بیت (ع) و در پایان، رونمایی این اثر با حضور اهالی قلم ادامه یافت.
رشد شعر آیینی مرهون توجه رهبر انقلاب
غلامعلی حدادعادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی نیز در مراسم رونمایی کتاب «چهارده ترکیببند آیینی» عنوان کرد که پس از انقلاب اسلامی و بهویژه در سالهای اخیر به دلیل توجه و عنایت ویژه و پافشاری مقام معظم رهبری بر مقوله شعر و ادبیات به عنوان امری بنیادین با رشد کمی و کیفی شعر آیینی روبهرو شدهایم. حداد عادل با اشاره به تقارن رونمایی کتاب «چهارده ترکیببند آیینی» با اربعین حسینی عنوان کرد: توفیق داشتم که مقدمه این کتاب را بنویسم. از ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی حسرت داشتیم که این انقلاب صاحب نسلی فرهیخته، ادیب، متدین، انقلابی و حسینی شود و در سالهای ابتدایی انقلاب اسلامی تعداد زنان شاعر بسیار اندک بود. امروز خدا را شاکریم که به آرزوی خود رسیدهایم. حدادعادل با بیان اینکه انقلاب اسلامی ادبیات خاص خود را دارد، افزود: یکی از نشانههای هر انقلاب اصیل، ایجاد تحول در ادبیات است و انقلاب اسلامی ما فرهنگ، ارزشها، زبان و ادبیات را متحول کرد که چاپ و انتشار ۱۰ هزار عنوان کتاب دفاع مقدس شاهدی بر این ادعاست. وی با تأکید بر اینکه اگر کسی بخواهد کار علمی و تحقیقی انجام دهد باید در تاریخ ادبیات فارسی فصلی را به تاریخ انقلاب اسلامی اختصاص دهد، گفت: در حوزه شعر ادبیات انقلاب اسلامی به قالبهای کهن وفادار ماند، ولی به زبان کهن پایدار نماند. زبان شعر امروزی، ولی در ظرف کهن است.
رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی با اشاره به تأثیر توجه خاص مقام معظم رهبری به حوزه شعر و ادبیات عنوان کرد: با این توجه و تأکید زمینه برای رشد شاعری فراهم شد. کسانی که از گرفتاریهای مقام معظم رهبری اطلاع دارند، میدانند تا ایشان مسئلهای را بنیادی ندانند برایش وقت صرف نمیکنند و اینکه بر شعر و ادبیات پافشاری میکنند یک پیام دارد که نتیجه آن ایجاد ذوق و انگیزه در شاعران است. ایشان دائم کتابها را میخوانند و تقریظهایی نیز بر آثار ارزشمند مینویسند. وی با بیان اینکه در تاریخ ادبیات فارسی تعداد شاعران زن نسبت به مردان تنها یکی، دو درصد بوده است، افزود: یکی از برکات انقلاب اسلامی پدید آمدن شاعران زنی بوده که اشعار خوب و درجه اول میسرایند که یکی از آنها نغمه مستشارنظامی است.
سلامت شعر مستشار نظامی در دستور زبان و فن
حدادعادل همچنین با اشاره به اینکه شعر مستشارنظامی از نظر دستوری و فن شعری سالم و آراسته به صنایع ادبی است، گفت: زبان شعرش نرم و روان و در عین حال فاخر است. همچنین رگههایی عمیق از عواطف مادرانه و زنانه در اشعارش مشهود است که تنها از عهده یک زن برمیآید. وی با بیان اینکه شعر شاعران آیینی پس از انقلاب اسلامی از گفتمان ذلت به گفتمان عزت تغییر رویکرد داده، افزود: از سال ۴۲ به تدریج گفتمان شعر آیینی متحول شد و در شعر مستشارنظامی نیز شاهد غلبه گفتمان عزت هستیم، بدون اینکه از حسرت و مرثیه نیز خالی باشد.
