عذرخواهی و شرمندگی مقتدیصدر پس از برادرکشی در بغداد شاید یک حسن باشد، اما سیاست جای جوانانی که آزمون و خطا میکنند و جان برادران ایمانی خود را به فنا میدهند، نیست. مقتدیصدر دیروز از مردم عراق عذرخواهی کرد و به هوادارانش فرمان داد که دست از اغتشاش بردارند. فقط طی یک روز فتنه در عراق، تعداد قابلتوجهی از مردم این کشور کشته و زخمی شدند و نه تنها طیفهای سیاسی داخلی، بلکه در عرصه بینالملل هم به شدت درباره تحولات عراق ابراز نگرانی شده بود.
دامنه آتشی که از ماههای گذشته و در پی بحران شکلگیری دولت جدید در عراق شعلهور شده بود، روز دو شنبه به یک انفجار منجر شد. پس از اعلام کنارهگیری مقتدی صدر از سیاست، حامیان این جریان در منطقه سبز در دستههای پراکنده به راه افتادند و وارد ساختمانهای دولتی و حاکمیتی عراق شدند. تداوم ناآرامیهای امنیتی طبق آنچه سه شنبه منابعی در کادر درمان این کشور خبر دادهاند، فقط در منطقه سبز بغداد ۳۰ کشته و حدود ۷۰۰ زخمی برجای گذاشته است که ۱۱۰ نفر از آنان نیروهای امنیتی هستند. این در حالی است که برخی منابع شمار کشتهها را ۳۳ نفر اعلام کردهاند. همچنین، رسانههای عراقی بامداد دیروز، از اصابت چند راکت به منطقه سبز بغداد خبر دادند. مرکز اطلاعرسانی امنیتی عراق ساعاتی بعد رسماً در بیانیهای این حمله را تأیید کرد و از اصابت چهار راکت به مجتمع مسکونی در منطقه سبز خبر داد. خبرنگار العربیه نیز از کشته شدن دو سرباز عراقی در درگیریها خبر داد. همزمان شبکه عراقی سومریهنیوز گزارش داد که احمد حاتم الاسدی، رئیس پلیس فدرال عراق در جریان درگیریهای دو شنبه مجروح شده است.
مداخله سرایاالسلام و حمله به مقرهای مقاومت
پس از تداوم اغتشاشگری آشوبگران حامی جریان صدر در بغداد و ورود گروه نظامی «سرایاالسلام» وابسته به این جریان به درگیریها، حملات راکتی و تیراندازیها در نزدیکی منطقه سبز آغاز شد. رسانههای عراقی بامداد سه شنبه گزارش دادند که اعضای گروه «سرایاالسلام» شاخه نظامی جریان صدر، به مرکز فرماندهی پلیس بصره حمله کردند. به نوشته کانال تلگرامی «صابریننیوز»، اعضای این گروه همچنین راکتهای ضد زره به سمت خودروهای ارتش عراق شلیک کردند. صابریننیوز نیز خبر داد که حامیان جریان صدر با توپخانههای ۵/۱۴ میلیمتری، منطقه سبز را گلولهباران کردند.
رسانههای عراقی نیز با انتشار تصاویری نوشتند که مقرهای متعلق به برخی گروههای مقاومت هدف حملات اغتشاشگران و آشوبطلبان حامی جریان صدر قرار گرفتند. صابریننیوز بامداد سه شنبه با انتشار فیلمهایی نوشت که دفتر گروه «کتائب امام علی» در دیالی و مقرهای گروه عصائب اهلالحق در بصره و دیوانیه هدف حملات اغتشاشگران و آشوبطلبان حامی جریان صدر قرار گرفتند. برخی رسانههای عراقی با انتشار تصاویری گفتند مقر حزب «الدعوه» به رهبری «نوری المالکی» در بابل واقع در جنوب این کشور نیز به آتش کشیده شده است.
با اجرای منع آمدوشد سراسری از ساعت ۱۹ روز دو شنبه در عراق، روز سه شنبه بر سراسر عراق به جز منطقه سبز آرامش حکمفرما بود و گزارشها از درگیری در اطراف مقر پارلمان عراق حکایت داشت. فرماندهی عملیات مشترک عراق نیز روز سه شنبه اخبار منتشر شده را درباره استقرار تک تیراندازان بر بام خانههای منطقه سبز بغداد تکذیب کرد. در این بیانیه آمده است که ویدئوی منتشر شده از عملیات هلیبرن و مستقر کردن تکتیراندازان بر بام خانههای منطقه سبز جعلی بوده و مربوط به مانوری است که پیشتر نیروهای مقابله با شورش انجام داده بودند. در پی این تحولات، جو روانی به حدی در عراق متشنج شد که نهاد اطلاعرسانی «الاعلامالامنی» در بیانیهای در صفحه توئیتر خود از مردم عراق خواست توجهی به شایعات فضای مجازی نکرده و از اشتراک گذاشتن فیلمهایی که برای زمانهای گذشته است، خودداری کنند.
تکرار داستان کنارهگیری
حسن العذاری، رئیس فراکسیون مستعفی جریان صدر در پارلمان عراق گفت، مقتدی صدر اعلام کرده تا زمانی که خشونت و استفاده از سلاح متوقف نشود، اعتصاب غذا میکند. این اطلاعیه صدر پس از پایان مهلت ۷۲ ساعتهای که روز جمعه گذشته به دادگاه عالی برای انحلال پارلمان داده بود، اعلام شد. همزمان با ادامه ناآرامیها، منابع آگاه به الجزیره گفتند که در حال حاضر مذاکراتی بین مقامات دولتی و رهبران در چارچوب هماهنگی شیعیان عراق و جریان صدر در حال انجام است. صدر دو شنبه در توئیتی اعلام کرد، برای همیشه از سیاست خداحافظی میکند. خبر اعتصاب غذای او هم در شرایطی منتشر شد که این هفتمین بار است که صدر در فضای متشنج سیاسی اعلام میکند که از سیاست کنارهگیری میکند و دوباره به عرصه سیاسی بازمیگردد. او سال ۲۰۱۴ در شرایطی خبر از خروج از سیاست داد که دو ماه بعد در انتخابات پارلمانی شرکت کرد.
عراق به دوران دیکتاتوری باز نمیگردد
دفتر مصطفی الکاظمی، نخستوزیر عراق در بیانیهای با صدور فرمان عدم تیراندازی، اعلام کرد وی دستور داده تحقیقات فوری درباره اتفاقات دو شنبه در منطقه سبز بغداد، شناسایی عاملان تیراندازی و مجازات آنها طبق قانون انجام شود. الکاظمی همچنین تأکید کرد: نیروهای امنیتی مسئولیت حفاظت از معترضان را بر عهده دارند و هرگونه تخلف از دستورالعملهای امنیتی در این زمینه مشمول پاسخگویی قانونی خواهد شد. مسرور بارزانی، نخستوزیر اقلیم کردستان عراق در گفتوگوی تلفنی با الکاظمی گفت: «ما آماده کمک به تحقق صلح و ثبات در سرتاسر عراق هستیم. اکنون زمان آغاز مذاکره فراگیر و صریح درباره مسائل عمیق و خطرناک کشور رسیده است.» فالح الفیاض، رئیس سازمان حشدالشعبی دو شنبه شب تأکید کرد که حشدالشعبی با ملت عراق عهد میبندد که فرآیند سیاسی را از طریق نهادهای قانونی، حفظ کند و نباید فرآیند دموکراتیک را نادیده گرفت. وی خاطرنشان کرد: «همه اطراف را به آرامش دعوت میکنیم. در حمایت از فرآیند سیاسی و انتقال قدرت از طریق صندوقهای رأی، بر اصول خود تأکید داریم.»وی با تأکید مجدد بر اینکه حشدالشعبی خارج از صفبندیهای سیاسی است، تصریح کرد: عراق به دوران دیکتاتوری بازنخواهد گشت. دیگر طیف سیاسی که دو شنبه شب، بیانیه منتشر کرد، چارچوب هماهنگی شیعیان بود. در این بیانیه آمده است: «ما بار دیگر، حمایت خود را از حکومت و نهادهای آن اعلام میکنیم. از همه نهادهای دینی، سیاسی و اجتماعی میخواهیم که مداخله کنند و برای دفع فتنه، غالب کردن زبان عقل و گفتگو و جلوگیری از هرجومرج و خونریزی بیشتر، دست به کار شوند.» چارچوب هماهنگی از جریان صدر خواست که به میز گفتگو بازگردد. فراکسیون پارلمانی «دولهالقانون» (به ریاست نوری المالکی) هم درباره آشوب اخیر به شدت از مسببان بحران در عراق انتقاد و اعلام کرد: «فتنهای که انسانهای احمق بین مردم یک کشور به وجود میآورند، جنایتی غیر قابل بخشش است و باید شدیدترین مجازاتها علیه ایجادکنندگان هرجومرج و ترس بین شهروندان اعمال شود.» این فراکسیون اعلام کرد: «خواستار صدور حکم بازداشت عاملان فتنه هستیم، به ویژه مشاوران مصطفی الکاظمی نخستوزیر عراق. مشاوران الکاظمی، نقش مشکوکی در تحریک فتنه، ایجاد هرجومرج و سوق دادن جوانان به سمت درگیری مسلح با نیروهای امنیتی، نابودی کشور و حمله به مقرهای دولتی دارند.»
دعوت به خویشتنداری
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل خواستار «آرامش و خویشتنداری» در عراق شد. جان کربی، هماهنگکننده ارتباطات شورای امنیت ملی امریکا از معترضان خواست آرام باشند و از خشونت خودداری کنند. وی گریزی هم به وضعیت اتباع کشورش زد و افزود: «در حالی که امنیت کارمندان دولت امریکا، شهروندان امریکایی و تأسیسات امریکایی همچنان بالاترین اولویت کاخ سفید است، اما نیازی به تخلیه سفارت نیست.» وزارت خارجه فرانسه نیز نگرانی عمیق خود را نسبت به رویدادهای جاری در پایتخت عراق و تعدادی از استانهای این کشور ابراز کرد. وزارت امور خارجه ترکیه نیز با ابراز نگرانی آنکارا از گسترش خشونت در سراسر عراق، بر فراخوان همه طرفها برای خویشتنداری و حل اختلافات از طریق گفتگو تأکید کرد. اتحادیه اروپا هم از همه طرفهای عراقی خواست که حداکثر خویشتنداری را به خرج دهند. سفارت چین در بغداد نیز در بیانیهای از شهروندان این کشور در عراق خواست که از مناطق حضور و تجمع معترضان دور شده و برای هر حالت فوقالعادهای آماده باشند. وزیر خارجه سوئد در این باره گفت: «از تشدید درگیریها در بغداد نگران و خواستار حفاظت از شهروندان و احترام به قانون اساسی عراق هستیم.»مشاور رئیس امارات در امور دیپلماتیک، دولت انگلیس، وزارت امور خارجه روسیه و الجزایر، اتحادیه عرب، شماری از مقامات مصری، پارلمان عربی، سازمان همکاری اسلامی، دیگر طرفهایی بودند که به تحولات عراق واکنش نشان دادند.
استقبال از اقدام صدر
به دنبال انبوه واکنشها، سرانجام دیروز رهبر جریان صدر با حضور در نشستی خبری در نجف اشرف از مردم این کشور عذرخواهی کرد و برای خروج طرفداران خود از تحصن، ضربالاجل ۶۰ دقیقهای تعیین کرد و هشدار داد که در غیر این صورت وی از جریان صدر خارج خواهد شد. پس از سخنرانی وی و تعیین ضربالاجلی یکساعته برای خروج حامیان این جریان از منطقه سبز بغداد، رسانههای عراقی اعلام کردند که حامیان این جریان در حال ترک منطقه سبز هستند. این اقدام، استقبال طیفهای سیاسی عراق را به دنبال داشت. قاسم الاعرجی، مشاور امنیت ملی عراق از موضع صدر تشکر کرد. حیدر العبادی، رئیس ائتلاف النصر هم بر ضرورت عقبنشینی فوری همه افراد مسلح از منطقه سبز و خیابانهای عراق تأکید کرد. همام حمودی، رئیس مجلس اعلای اسلامی عراق و هادی العامری، رئیس ائتلاف «الفتح» نیز جداگانه از اقدام صدر تقدیر کردند. نچیروان بارزانی، رئیس منطقه کردستان عراق هم در این مورد بیانیهای صادر و اعلام کرد: «ما از موضع سیدمقتدی صدر و درخواست او برای پایان دادن به تنشها و خروج حامیانش از منطقه سبز استقبال کرده و از موضع ملی مسئولانه او حمایت میکنیم.»
