شهرام شیرزادی، فارغالتحصیل کارشناسی کارگردانی سینما و کارشناس گرافیک انیمیشن و استوریبرد است. وی کاریکاتور را از سال ۱۳۷۲ زیر نظر استادانی، چون مرحوم اسفندیار احمدیه، کاظم لاهیجی، احمد عربانی، بهمن عبدی و پدرام حکیمزاده شروع کرده است. شیرزادی، علاوه بر تهیهکنندگی و کارگردانی انیمیشن در شبکه پویای صداوسیما، کاریکاتوریست و عضو انجمن فیلمسازان انیمیشن هم هست و سابقه ساخت چندین فیلم کوتاه و بلند و سریال در این زمینه را از سال ۱۳۷۲ تاکنون دارد. وی همچنین جوایزی در جشنوارههای خارجی و داخلی کسب کرده است. جوان با این هنرمند گفتوگویی انجام داده است.
علاقه به کارتون معمولاً از کودکی خود را نشان میدهد. رابطه شما با این هنر از چه زمانی شکل گرفت؟
کلاس دوم دبستان بودم، معلممان دیکته میگفت، من در دفتر مشقم کاریکاتور خیلی سادهای از او کشیدم. وقتی کارم را دید، کاغذ را گرفت و پاره کرد و سیلی محکمی به صورتم زد. این برایم دردسر شده بود، اما بعد متوجه شد که کاریکاتور را برای روز معلم کشیده بودم و معذرتخواهی کرد. در هشت سالگی دوربین قدیمی داخل صندوقچه داشتیم که کار نمیکرد، اما برمیداشتم و با دوستانم در کوچه و محل با فیگورهای مختلف با آن عکس میگرفتم. دوستانم گفتند عکسها کی حاضر میشود؟! با خودم فکر کردم حالا که دوربینم کار نمیکند دوستانم را به جای حلقه فیلم، روی ورق با مداد بکشم و این کار را کردم. کارها ساده بود و تحویلشان میدادم و آنها ذوق میکردند و با خوشحالی کارهایم را از من میگرفتند. این شد که کمکم علاقه پیدا کردم. اولین اثری که از من منتشر شد در مجله طنز و کاریکاتور بود. بعد از آن در سال ۷۲ وارد صداوسیما شدم.
شما انیماتور سریالهای انیمیشن هم هستید، آیا یک انیماتور میتواند کاریکاتوریست هم باشد؟
بله، من خودم از کاریکاتور شروع کردم، چون کاریکاتور همان کارتون است. وقتی بچه بودم پای تلویزیون، کارتونها را تماشا میکردم، بعد از آن شخصیتهای کارتونها را با مداد میکشیدم، این باعث شد کاریکاتوریست شوم. آن زمان فکر انیمیشن نبودم و آرزو داشتم کارتونیست شوم، مجلهها را زیاد نگاه میکردم و از آنها الهام میگرفتم. این شد که علاقه ام زیاد شد. کسی که میخواهد وارد این هنر شود اگر فرصت کند کنار انیمیشن، کاریکاتور هم یاد بگیرد خوب است، چون کاریکاتور نیاز به مفهوم و تفکر دارد.
موضوعاتی که کار میکنید، چیست؟
قبلاً سیاسی کار میکردم، اما متأسفانه سوژههای سیاسی زیاد شده و اغلب جنبه شوخی هم ندارند که باعث دردسر است برای همین آن را کنار گذاشتم، ولی موضوعات فرهنگی و اجتماعی کار میکنم و برای جشنوارههای کشورهای مختلف هم میفرستم.
یک کاریکاتوریست موفق چگونه باید عمل کند؟
در کاریکاتور نیاز به ایده و خلاقیت است. فرد باید مطالعه کند و تیزبین باشد. البته کسی که وارد این هنر میشود از نظر مالی هم باید تأمین شود. در کشور ما نمیتوان با هنر کاریکاتور زندگی کرد. من خودم با روزنامههای زیاد کار میکردم تا تأمین شوم برای همین در کنار کاریکاتور وارد انیمشین شدم.
توصیه شما به نوآموزان این هنر چیست؟
به عنوان مدرس که در دانشگاه انیمیشن برای مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد درس میدهم همیشه به بچهها میگویم زیاد تمرین کنید تا استرس و طراحی ضعیفتان برطرف شود، طراحی آناتومی بلد باشید، یعنی اول کلاسهای آزاد طراحی بروید تا بتوانید راحت کاریکاتور و انیمیشن بکشید و پیشرفت کنید و شخصیتپردازی داشته باشید. کسی که وارد دانشگاه میشود با دست خالی بدون پیشزمینه موفق نمیشود و نمیتواند عملی کار کند و مدرک لیسانس او فقط تئوری است و کارایی ندارد. از نظر اخلاقی هم کاریکاتوریست باید متواضع و مردمی باشد تا بتواند در جامعه سوژهیابی کند و مقبولیت داشته باشد.
چرا در بخش انیمیشن به نسبت کاریکاتور پیشرفتهای بهتری داشتیم؟
انیمیشن پرزحمت و زمانبر است و مثل کاریکاتور تکفرم نیست. برای همین به سختی در جشنوارهای موفق میشود و سخت در بازار آن را میخرند و باید قوی و مخاطبپسند باشد. البته بخشهای زیادی دارد مثل طراحی و صدا، مگر اینکه کار را برای جشنوارههای بینالمللی بفرستیم و تأیید و خریداری شود. در انیمیشن کار دقیقهای حساب میشود، ممکن است بابت یک انیمیشن یک دقیقهای پول دریافت کنید، اما در بازار کاریکاتور وضع اینگونه نیست و کار تکی است. گاهی هنرمند مجبور است کنار خیابان بنشیند و کاریکاتوری از مردم بکشد و هزینهای دریافت کند. متأسفانه در ایران فروش کاریکاتور رونق ندارد، مگر در حد کار نمایشگاهی، ولی در انیمیشن هرچند زحمت بیشتری نیاز است، اما اگر کار خوب باشد درآمد خوبی دارد.
یک انیمیشن خوب و اثرگذار باید چگونه باشد؟
به عنوان کارگردان و تهیهکننده که سالهاست در این حرفه مشغول هستم، معتقدم داستان برای مخاطب اهمیت دارد، اینکه در چه سن و سالی است و میتواند کار برای او اثرگذار و جالب باشد. خود من اگر داستانی خوب بود انیمیشن آن را کار میکنم. کارهایی مثل سریال «پیامبر رحمت الهی»، «المپیک و نادان»، «هوشی خان و ترافیک» و «ماجرای آقای شهروندی» را ساختم. چندین سال کار کردم و وقت گذاشتم تا مردم کارها را دوست داشته باشند. سال ۷۴ طراح انیمیشن «خداوند لکلکها را دوست دارد»، کار کردم. نویسنده داستان را به من میرساند و من براساس آن طراحی میکردم که داستان مناسبی بود و با توجه به سبکها شخصیتپردازی میکردم، چون بعضی از سبکها مناسب کودک یا نوجوان نیست تا مخاطب دنبال کند، هر سنی سبک خاصی دارد چیزی که کمتر رعایت میشود.
انیمیشن «خداوند لکلکها را دوست دارد»، کار قشنگی بود که گویا مثل امروز به صورت دیجیتالی ساخته نشده درست است؟
بله، من طراحی لکلکها را عهدهدار شدم، کار به صورت فرم به فرم دستی با مداد و کاغذ امکانات دیجیتالی نبود، یادم است فقط به این نیت که انیمیشن خوبی تولید شود شب و روز کار میکردم. انگشتم تاول زده بود، چون برای اینکه بیشتر با حالات و شکل آنها آشنا شوم، مدام به پارک ارم قسمت پرندهها میرفتم و لکلکها را طراحی میکردم. کار چهار سال طول کشید، یعنی از ۷۴ شروع شد تا ۷۸. متأسفانه قدر هنرمندان دستی را نمیدانند.
چرا با وجود ظرفیتهای خوب در این زمینه همچنان کارهای قوی و خوب انیمیشنی کم داریم؟
کار انیمیشن بستگی به داستان و کیفیت کار دارد. ممکن است یک انیمیشن دو، سه سال طول بکشد، چراکه یک کار زمانبر است که وقت و حوصله زیادی توأم با علاقه میخواهد و البته بودجه کافی برای کارهای انیمه نیست. وقتی پول نباشد نیروها کمکاری میکنند و برایشان به صرفه نیست وقت بگذارند. تولید دوبعدی و با دست هم امروز نمیصرفد. اگر بتوانند بودجه بیشتری در اختیار هنرمندان بگذارند که با دقت و حوصله و بدون دغدغه کار کنند بهطور قطع انیمیشن داخلی خیلی بهتر از این خواهد بود.
