قطعنامه ۵۸۲ در پنجم اسفند ۱۳۶۴ از سوی شورای امنیت تصویب شد. این قطعنامه پیشدرآمدی برای تصویب قطعنامه ۵۹۸ در تیرماه ۱۳۶۶ بود. در واقع پیروزی بزرگ نظامی ایران در عملیات والفجر ۸ و تصرف شبهجزیره فاو، اصلیترین دلیل تصویب قطعنامه ۵۸۲ شد که تا حدودی به درخواستهای بهحق ایران توجه نشان میداد. در حالی که قطعنامههای پیشین شورای امنیت، صرفاً در حمایت از عراق بود و واقعیات جنگ تحمیلی را نادیده میگرفت. با هم نگاهی به این واقعه تاریخی میاندازیم.
دو روز پـس از آنکه ایران شبهجزیره فاو را تصـرف کرد، عراق و هفت کشور اتحادیه عرب درخواست دادند تا جلسه شورای امنیت تشکیل شود. هر بار که عراق در میادین جنگ شکست میخورد، سعی میکرد تا از ابزار دیپلماسی برای جبران شکست استفاده کند و، چون برخی از کشورهای عربی نیز با او همراه بودند، این درخواستها با اجماع روبهرو میشد و شورای امنیت را به تکاپو وامیداشت.
این بار هم شکست عراق در عملیات والفجر ۸، دلیلی برای برگزاری جلسه شورای امنیت در پنجم اسفند ۱۳۶۴ شد. در این زمان موقعیت رزمندگان در مناطق متصرفشده فاو تثبیت شده بود و دیگر کسی به بازپسگیری این مناطق از سوی عراق امید نداشت؛ لذا اعضای شورای امنیت در جلسه خود قطعنامهای را به تصویب رساندند که سعی میکرد نظر ایران را جلب کند و گامی برای اتمام جنگ تحمیلی بردارد.
در قطعنامه ۵۸۲ قدرتهای بزرگ با یادآوری شش سال درگیری بر عدم استفاده از کاربرد گازهای خفهکننده و مسموم در جنگها تأکید کردند. از اسفند سال ۶۲ که عراق به شکل گسترده از گازهای شیمیایی استفاده میکرد، یکی از اولین دفعات بود که شورای امنیت به این مورد اشاره میکرد و این مسئله میتوانست کورسوی امیدی برای محکومیت عراق باشد. هرچند این محکومیت به شکل صریح صورت نگرفت، اما نشان داد که موفقیت رزمندهها در تصرف فاو، قدرتهای بزرگ را برآن داشته تا به درخواستهای بهحق ایران نیز توجه نشان بدهند.
اما نکته تأسفبرانگیز قطعنامه ۵۸۲، اشاره آن به غیر قابل قبول بودن کسب اراضی از راه زور بود. با توجه به اینکه عراق از مهر سال ۵۹ تا خرداد سال ۶۱ مناطق نسبتاً وسیعی از خاک کشورمان را در تصرف داشت، در تمام این مدت شورای امنیت تنها یک قطعنامه به تصویب رساند که در آن صرفاً به ترک مخاصمه اشاره شده بود، نه احترام به مرزهای بینالمللی و بازگشت به آنها. اما وقتی که نوبت به تصرف خاک عراق توسط ایران رسید، شورای امنیت به تکاپو افتاد و از غیر قابل قبول بودن کسب اراضی از راه زور اشاره کرد.
در ادامه مفاد قطعنامه ۵۸۲، به مواردی، چون تأسف از تشدید حملات به مناطق غیرنظامی، حمله به کشتیهای بیطرف و استفاده از سلاحهای شیمیایی روبهرو میشویم و نهایتاً قدرتهای بزرگ خواهان آتشبس شده بودند. همان طور که پیشتر نیز اشاره شد، واضح است که صدور قطعنامه ۵۸۲ تنها در نتیجه تصرف فاو بوده و بررسی علل جنگ و معرفی متجـاوز، به صـورت مبهم و سـربسـته مطرح شده بود که این مورد اخیر «معرفی متجاوز» یکی از درخواستهای اصلی و بهحق ایران بود که برای اولین بار در قطعنامه ۵۸۲ به صورت تلویحی به آن اشاره شد و نهایتاً در قطعنامه ۵۹۸، شورای امنیت به شکل صریحی به آن ورود کرد.
جمهوری اسلامی ایران در پی صدور این قطعنامه اعلام کرد آن قسمت از قطعنامه که به کل جنگ و خاتمه خصومتها مربوط میشود، ناقص، بیاعتبار و غیرقابل اجراست و عراق نیز اعلام کرد اگر ایران این قطعنامه را رسماً و بدون شرط بپذیرد، عراق نیز آن را اجرا خواهد کرد. به این ترتیب این قطعنامه نیز به سرنوشت مشابه قطعنامههای قبلی دچار شد.
