احتکار بخشهای عظیمی از عرضه جهانی واکسن در کشورهای فربه و ثروتمند، ظهور انواع خطرناک جدید کووید ۱۹ را ممکن کرده است. سویه جدید کرونا معروف به امیکرون در آفریقای جنوبی در چارچوب همین خطرات جدید تعبیر و تفسیر میشود. در واقع کشورهای ثروتمند، قربانیان نابرابری جهانی واکسن را با بستن مرزها به روی هر کسی از کشورهای جنوب آفریقا، مجازات میکنند. اگرچه، نوع امیکرون همانطور که سازمان بهداشت جهانی اعلام کرده منحصراً در جنوب آفریقا یافت نشده و مواردی در آسیا و اروپا، از جمله در بریتانیا کشف شده است، اما آفریقای جنوبی در این باره مورد سرزنش اروپاییها قرار گرفته است. این در حالی است که ابزار مقابله با کووید ۱۹ از این بخش از جهان از آفریقا بهویژه آفریقای جنوبی دور مانده است و این کاملاً با سیاست و نحوه برخورد کشورهای ثروتمند با این بیماری همهگیر مطابقت دارد. همکاری از سوی این کشورها با آفریقا در مقابله با کرونا در هیچ سطحی دیده نمیشود و جای هیچ امیدی هم در این باره نیست. کشورهای غربی واکسنها را بهجای اهدای احتکار و حتی آنها را نابود کردهاند. بیش از یک سال است که بریتانیا و اتحادیه اروپا با پیشنهاد آفریقای جنوبی و هند برای تعلیق مالکیت معنوی فناوریهای کووید ۱۹ از جمله واکسنها مخالفت کردهاند. برای رهبرانی مانند بوریس جانسون، نخستوزیر بریتانیا، حمایت از انحصارات دارویی مهمتر از جان آفریقاییهاست. این درحالی است که برای پایان دادن به این همهگیری جهانی، افزایش و تولید واکسن و دسترسی همه کشورها به آن بسیار ضروری است و این واقعیت مورد تأیید اکثر کشورهای جهان و سازمان بهداشت جهانی است.
در حال حاضر تنها فقط هفت درصد مردم آفریقا به طور کامل واکسینه شدهاند و دادههای پزشکی نشان میدهد که تنها یک نفر از هر چهار کارمند بهداشت در آفریقا کاملاً مورد حمایتهای بهداشتی کرونا قرار گرفتهاند. این واقعیت تلخ نه تنها از لحاظ اخلاقی فاجعهبار و بسیار ترسناک است که با زمینهسازی پرورش انواع و سویههای جدید کرونا برای تمامی جهان بسیار خطرناک است. در مدیریت کرونا در مقیاس جهانی، زمان بسیار حائز اهمیت است. به گفته پروفسور سارا گیلبرت از دانشگاه آکسفورد، توقف انتقال و شیوع کرونا در هر گوشه جهان برای جلوگیری از تکامل و جهش خطرناک ویروس حیاتی است. البته که مانند تمام نقاط جهان، دولتهای آفریقایی نیز در همهگیری و مدیریت آن مرتکب اشتباهاتی چند شدهاند، اما باید تحولات سیاسی در آفریقای جنوبی را در نوع برخورد ضعیف و شکننده با کرونا را باید مدنظر قرار داد. آفریقای جنوبی در اواسط سال ۲۰۲۱ با خشونتهای سیاسی جدی دست و پنجه نرم کرد و وزیر بهداشت آفریقای جنوبی دو بار تغییر کرد. همزمان باید به بحران کرونا، بحران گرسنگی و بیکاری را هم در این بخش جهان اضافه کرد.
سیستم بهداشتی برجای مانده از دوران آپارتاید آفریقای جنوبی، سطوح پایدار فقر در این کشور و ناتوانی یک ساله در تهیه مقادیر مناسب واکسن به موقع، دولت آفریقای جنوبی را با یک وظیفه غیرممکن در مدیریت کرونا روبهرو کرده است. واکسن آسترازنکا در ابتدا یکی از معدود واکسنهایی بود که وارد آفریقا شد. اما اطلاعات نادرست از سوی اسکات گوتلیب، عضو هیئت مدیره فایزر که کارایی و ایمنی این واکسن را زیر سؤال برد و همچنین نقش رهبران اتحادیه اروپا در این باره نیز منجر به بیاعتمادی به این واکسن در قاره شد. سپس استفاده از آن در بسیاری از کشورهای آفریقایی از جمله آفریقای جنوبی متوقف شد. با این همه، تلاشهای بیرمق همچنان ادامه پیدا کرد. اتحادیه آفریقا از طریق Aspen Pharmacare، یک شرکت در آفریقای جنوبی با «جانسوناند جانسون» پشت میزمذاکره و توافق نشست. با این همه، ۲۲۰ تا ۴۰۰ میلیون واکسن وعده داده شده هنوز تحویل داده نشده است. حتی در طول موج سوم کرونا در قاره سیاه و در آفریقای جنوبی، میلیونها واکسن «جانسوناند جانسون» که در آفریقای جنوبی پر و تکمیل شده بودند، به کشورهای واکسینه شده در اروپا و امریکای شمالی صادر شد. کار به جایی رسید که در نهایت در ماه اوت، WHO با همکاری دولت آفریقای جنوبی و شرکت بیوتکنولوژیکی Afrigen مستقر در کیپ تاون پایتخت آفریقای جنوبی، ساخت اولین مرکز تولید جهانی را برای تولید واکسنهای mRNA و به اشتراک گذاشتن آنها با جهان آغاز کرد تا این تصور نژادپرستانه را که آفریقا قادر به تولید ایمن واکسن نیست از بین ببرد که در نهایت نشد. در اقدامی شرمآور، واکسن مودرنا و فایزر از به اشتراک گذاشتن هرگونه دانش با هاب خودداری کردند. همراستا با این تحولات تلاشها برای تعلیق اضطراری حقوق مالکیت معنوی واکسنها با مخالفت کشورهایی، چون انگلیس و اتحادیه اروپا به رغم فشارها و درخواستهای مکرر راه به جایی نبرد. این درحالی است که با همه این اقدامات و اهمالکاریها در کمک به آفریقای جنوبی در مدیریت کرونا، آفریقای جنوبی همواره یک شریک سازنده جهانی در همهگیری بوده است - با صدها داوطلب برای آزمایش واکسن و سیستمهای نظارت علمی پیشرفته آنکه به کشف سریع انواع جدید کووید ۱۹ کمک میکنند.
اگر نمیخواهیم کووید ۱۹ به تشدید نظم جهانی نژادپرستانه و استعماری ادامه دهد، به تغییر نیاز داریم و این به نفع بریتانیا و اروپا نیز خواهد بود. زیرا دیوارها به اندازه کافی بلند ساخته نشدهاند که از پیامدهای نابرابری واکسن جلوگیری کنند. ما باید تمام موانع را کنار بگذاریم و هر مانعی را برای تولید واکسن از بین ببریم - و مالکیت معنوی در میان آنها اولین است. ما به ممنوعیت سفر که نه به همبستگی و همکاری در برخورد با کرونا نیاز داریم.
منبع: الجزیره انگلیسی
ترجمه: مرتضی علیمردانی
