سرویس ایثار و مقاومت جوان آنلاین: پس از انجام عملیات برونمرزی رمضان و عدمالفتحی که این عملیات با آن رو به رو شد، برای مدتی ایران به انجام عملیات نیمهگسترده روی آورد. ابتدا عملیات مسلم بن عقیل در مهرماه ۱۳۶۱ انجام گرفت و سپس عملیات محرم در آبان ماه این سال آغاز شد. هدف عمده دو عملیات این بود که اولاً جبههها وارد رکود نشود و دوماً با رسوخ به خاک عراق، استراتژی تعقیب و تنبیه متجاوز که در اولین گام طی عملیات رمضان با شکست رو به رو شده بود، همچنان ادامه یابد. عملیات محرم در دهم آبان ماه ۱۳۶۱ در مناطق مرزی استان ایلام آغاز شد. چنانکه عملیات مسلم بن عقیل نیز کمی بالاتر در مناطق مرزی کرمانشاه انجام گرفته بود. مرزهای ایلام و سپس کرمانشاه در طول دفاع مقدس، از شدت درگیری کمتری نسبت به خوزستان برخوردار بودند. انجام دو عملیات نیمهگسترده در این دو استان آن هم پس از عدمالفتح رمضان که در پاسگاه زید و شلمچه خوزستان انجام گرفت، به خوبی نشان داد که فرماندهان قصد دارند با انجام عملیات مسلم و محرم، تحرک را به جبهه برگردانند و تمرکز و توجه دشمن از روی مرزهای استراتژیک جنوب را ولو برای مدتی بر هم بزنند.
وحشت دشمن
اهداف عملیات محرم روی زمین عبارت میشد از آزادسازی جاده عینخوش به دهلران از زیر دید و تیر دشمن و همینطور نفوذ هرچند محدود به خاک عراق و آزدسازی بخشی از مناطق این کشور. با توجه به اینکه در عملیات مسلم بن عقیل، تنها ۳۰ کیلومتر از خاک عراق به تصرف درآمده بود، بعثیها اینطور تبلیغات میکردند که توان تهاجمی ایران در عملیات رمضان گرفته شده و از این پس نیروهای ایرانی نمیتوانند حرکت خاصی در داخل خاک عراق انجام بدهند.
در چنین وضعیتی، عملیات در ساعت ۲۲ و ۳۰ دقیقه روز ۱۰ آبان ماه، با رمز یا زینب (س) در منطقه شرهانی و ارتفاعات حمرین آغاز شد. هرچند محرم یک عملیات نیمهگسترده بود، اما، چون شهرالعماره عراق را تهدید میکرد، برای بعثیها اهمیت بسیاری داشت. با انجام محرم بود که فرماندهان جبهه ایران، عملیات بزرگ و گسترده والفجر مقدماتی و سپس والفجریک را طرحریزی کردند و این بار به قصد تصرف العماره یا قطع جاده العماره- بصره، به عمق خاک عراق یورش بردند.
سریع و قاطع
با آغاز عملیات محرم، دشمن که به شدت غافلگیر شده بود، در همان شب اول تلفات و اسرای زیادی داد. در همان دقایق اولیه عملیات، تعدادی از نیروهای دشمن به اسارت درآمدند. در یک محور دیگر نیز یک تیپ کامل دشمن به محاصره درآمد که تعداد قابل توجهی از نیروهای این تیپ خود را تسلیم رزمندگان کردند. طی مرحله اول تقریباً تمامی اهداف از پیش تعیین شده تحقق یافتند. ۵۵۰ کیلومتر مربع از خاک ایران از جمله ارتفاعات مهم منطقه، پل چم سری، حوزه نفتی بیات، نهر عنبر، شهر میمه، موسیان آزاد و جاده عین خوش به دهلران، از زیر دید و تیررس نیروهای عراقی خارج شد و شهرک طیب عراق نیز تحت اشراف قوای ایرانی قرار گرفت.
ماجرای دوئیرج
مرحله اول عملیات هرچند با پیروزیهای سریع و قاطعی همراه بود، اما واقعه طغیان رودخانه دوئیرج در همان ساعات اولیه آغاز عملیات باعث شد تا استان اصفهان در یک شوک فرو برود. در این واقعه دو گردان امام محمد باقر (ع) و امام رضا (ع) از تیپ ۱۴ امام حسین (ع) با طغیان رودخانه دوئیرج رو به رو شدند و حدود ۴۰۰ نفر از رزمندگانشان در آبهای خروشان این رودخانه غرق شدند.
به رغم واقعه دوئیرج، رزمندگان طبق برنامه به اهداف خود حمله کردند و در همان محوری که قرار بود گردان امام محمدباقر (ع) وارد عمل شود، این گردان به همراه گردان امام حسین (ع) تعدادی از تانکهای دشمن را به غنیمت گرفتند. این گردان زرهی که یک گردان از تانکهای پیشرفته تی ۷۲ بود به محاصره نیروهای لشکر امام حسین (ع) درآمد و نهایتاً با تانکهایش تسلیم شد. ۴۰ تانک سالم همراه با ۱۲۰ نفر از نیروهای دشمن به اسارت درآمدند. در کل نیروهای لشکر ۱۴ توانستند حدود ۱۵۰ تانک و نفربر بعثیها را به غنیمت درآورند که با استفاده از آنها، تیپ ۲۸ زرهی صفر تشکیل شد.
مرحله دوم و سوم
عملیات محرم هرچند تنها یک هفته طول کشید، اما سه مرحله داشت. در مرحله دوم عملیات محرم که در ساعت ۲:۳۰ بامداد سه شنبه ۱۱ آبان آغاز شد، رزمندگان محاصره دشمن را کامل کردند. همچنین ۱۵۰ کیلومتر مربع از زمینهای اشغال شده آزاد شد و تعدادی از نیروهای عراقی به اسارت در آمدند. در مرحله سوم هم که ساعت ۲۲ روز ۱۵ آبان آغاز شد، هدف تصرف همه بلندیهای غرب حمرین و جادهها و مراکز مهم عملیاتی و ایجاد و تأمین لازم برای جاده آسفالته چم سری، شرهانی و زبیدات و جاده شوسه زبیدات – طیب بود. در این مرحله ۳۰۰ کیلومتر مربع از خاک عراق شامل پاسگاههای زبیدات، شرهانی و ابوغریب و همچنین تأسیسات نفتی حدود ۳۵حلقه چاه نفت به تصرف نیروهای ایرانی درآمد. این مرحله که مرحله آخر عملیات محرم بود در ساعت ۸ صبح روز ۱۶ آبان ۱۳۶۱به اتمام رسید.
شکست تبلیغات دشمن
در یک نگاه کلی، پس از آنکه ایران توانست در طرح عملیاتی کربلا دشمن را از خاک ایران بیرون کند، سعی کرد با عملیات رمضان که کربلای ۴ نیز نامیده میشد، استراتژی تعقیب و تنبیه متجاوز را دنبال کند. اما این عملیات با موفقیت رو به رو نشد. سه ماه بعد، عملیات مسلم بن عقیل انجام گرفت که تنها به آزادسازی بخش کوچکی از خاک کشورمان و همینطور تصرف ۳۰ کیلومتر از خاک دشمن انجامید. در این زمان بود که عراق تبلیغات گستردهای راه انداخت با این مضمون که ایران توان تهاجمی خود را از دست داده و از این پس باید شاهد درجا زدن نیروهای ایرانی پشت مرزهای عراق باشیم.
با انجام عملیات محرم در آبان ماه ۱۳۶۱، حدود هزار کیلومتر از منطقه عملیاتی توسط رزمندگان آزاد شد. (۷۰۰ کیلومتر از خاک ایران و ۳۰۰ کیلومتر از خاک عراق به تصرف درآمد) این پیروزی توانست اعتماد به نفس را از اردوگاه دشمن بگیرد و به جبهه خودی منتقل کند. در عملیات محرم شهید حسن باقری فرماندهی ارشد عملیات را برعهده داشت و چهرههایی، چون شهید زینالدین که به تازگی فرماندهی تیپ علی بن ابیطالب (ع) را برعهده گرفته بود، بیش از پیش به جبهههای جنگ معرفی شد.
