توسعه روستایی مفهومی گسترده است که با شناخت جغرافیا و ابعاد و حوزههای مختلف جامعه مورد نظر، میتوان برای هر روستا به صورت مجزا، طرحها و پیشنهادات عملیاتی متعدد و متفاوتی ارائه کرد و این امر مستلزم شناخت میراث فرهنگی اعم از آثار ملموس و غیر ملموس، استعدادها و توانمندیها و نیازهای روز روستا است.
شناخت ظرفیتهای متعدد روستا، مسیر رسیدن به «توسعه پایدار» را برای ما هموار میکند و فراهم کردن زمینه مشارکت روستاییان از بدیهیات امر است تا به نتیجه مطلوب برسیم و با توجه به شناخت ایجاد شده، طرح عملیاتی مناسب همان روستا ارائه کنیم.
نکته مهم این است که وقتی جامعه امروز با سرعتی شگفت انگیز به سمت مدرنیته بیهویت میرود خواه یا ناخواه این ضرورت برای ما ایجاد شدهاست تا روستا و روستایی را دریابیم و تلاش کنیم تا انسان امروز حداقل برای مدت زمانی کوتاه بتواند از چارچوب خودساخته و زندانهای مجازی به فضای سرسبز و بکر و خانههای کاهگلی روستا پناه بیاورد و زندگی محلی را تجربه و نفسی تازه و زندگی کند.
فراهم کردن زیرساختهای گردشگری و ساخت و بهرهبرداری از اقامتگاههای بومگردی در روستاهای کشورمان یکی از بهترین راهکارهای توسعه روستایی است؛ معرفی فرهنگ و آداب و رسوم اصیل روستایی، ایجاد اشتغال، جذب گردشگر، معرفی تغذیه سالم سنتی، فراهم کردن زمینه صادرات محصولات عمده کشاورزان و هنر دست بانوان روستا، آموزش و بالا بردن آگاهی توسعه روستایی را شکل میدهد که در گردشگری نهفته است.
باید طبق اسناد و اطلاعات پژوهش شده و همراه با برنامهریزی دقیق، حداقل چشم انداز پنج ساله یک روستا را برای مردمان همان روستا، روشن و تبیین کرد و امید و انگیزه اهالی روستا را جهت مشارکت و تسریع روند گردشگری افزود.
معاونتهای سازمان میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری، میتواند در این مسیر، همراهی شایستهای داشته باشد به شرط آنکه هدف توسعه در جهت رونق گردشگری روستا پیش از همه برای آنها تبیین شود.
به عنوان نمونه معاونت صنایع دستی، چهار دفتر با نامهای دفتر امور بازرگانی، دفتر خدمات جهت حضور در نمایشگاه داخلی و خارجی، دفتر آموزش و حمایت از تولید و دفتر توسعه و ترویج و حمایت از تولید را دارد که با توجه به نوع فعالیت میتوان از خدمات آنها در جهت گردشگری روستایی گام برداشت.
بسیاری از کشورها در این حوزه کار کرده و به نتایج مطلوبی هم رسیدهاند؛ چراکه یکی از بهترین راهکارهای رونق اقتصادی کشور خود را در توسعه گردشگری تجربه کردند و هر کشوری فراخور جغرافیای روستایی خود در این زمینه کار کردهاست؛ مثلاً مجارستان، یازدهمین کشور محبوب اروپا، در اختیار گذاشتن خانههای ارزان قیمت در نواحی روستایی را مد نظر قرار داده و موفق عمل کرده است.
اقامت در خانههای محلی، کشاورزی، کوهنوردی، سوارکاری، ماهیگیری و شکار، جشنواره محلی اعم از نمایشهای محلی و موسیقیهای منطقهای و روستایی و برپایی نمایشگاه دائمی صنایع دستی از انواع گردشگری روستایی است که علاوه بر اشتغالزایی و درآمدزایی و رونق تولید، نقش مهمی در توسعه فرهنگی روستا دارد و مانع مهاجرت فعالان اقتصادی به بیرون از زادگاه خود میشود و دولت میتواند با پرداخت تسهیلات ارزان و فراهم کردن زیرساختهای لازم، باعث تسریع روند گردشگری روستایی شود؛ چراکه کشاورزی به تنهایی نمیتواند برای روستاییان درآمد و اشتغال کافی فراهم آورد.
همچنین سازمان گردشگری به همراه اتاقهای بازرگانی و سایر نهادهای عمومی و مردمی علاقهمند به توانمندسازی مناطق محروم که همواره به دنبال فعالیتهای اجتماعی هستند و بودجههای برای این موضوع در نظر میگیرند، میتوانند زمینه حضور شایستگان صنایع دستی و گردشگری نمونه را در یک یا چند نمایشگاه خارجی و داخلی فراهم اورند.
احیای دوباره روستاها، بازگشت مردم از کلانشهرها به دیار خویش، حفظ میراث بومی و تاریخی و فرهنگی، کمک به رشد اقتصادی روستا، حذف واسطهها و فروش مستقیم محصولات و صنایع دستی، ایجاد کسب و کار مانند پخت غذاهای محلی و ایجاد کسب و کارهای جدید مانند راهنمای تور از نتایج مفید توسعه گردشگری روستایی است که رابطه اجتنابناپذیری با توسعه روستایی دارد و در نهایت منجر به ارتقای زندگی روستاییان از نظر اقتصادی و فرهنگی و اجتماعی و سیاسی میشود.
بنابراین توسعه روستا مستلزم توجه به گردشگری روستا است و گردشگری روستا مستلزم توجه به توسعه روستا است و این دو تفکیکناپذیر هستند و حقیقت این است که مجریان و دستگاههای متولی چارهای جز توجه عملی به این مهم ندارند.
*رئیس کارگروه اقتصاد اندیشکده سیاستگذاریهای عمومی
