در مصاحبه اختصاصی «جوان» با کارشناس مسائل استراتژیک بررسی شد

مذاکرات 1+5، سرنوشت سپر موشکی را هم تعیین می‌کند

اخیراً باراک اوباما، رئیس جمهور آمریکا اعلام کرد که از استقرار سپر دفاع موشکی در شرق اروپا منصرف شده است. پیش از این و در دیدار اوباما از روسیه، اوباما ادعا کرده بود که در صورت عدم جانبداری روسیه در پرونده هسته ای ایران، در مورد استقرار سپر دفاع موشکی در شرق اروپا تجدید نظر خواهد کرد. از سوی دیگر موضع کشور یا کشورهای جایگزینی چون ترکیه برای استقرار سپر دفاع موشکی مطرح شده است. در همین زمینه و در مصاحبه با دکتر سید رضا میرطاهر، کارشناس مسائل استراتژیک به بررسی ابعاد این موضوع پرداختیم.همانطور که می‌دانید اوباما پنجشنبه اعلام کرد که از استقرار سپر موشکی در اروپای شرقی منصرف، شد علت این تغییر سیاست یا بهتر بگوییم تغییر جهت سپر موشکی است؟ظاهراً دولت دموکرات آمریکا در صدد است که از استقرار سپر موشکی در شرق اروپا خودداری کند و یا اینکه آن را فعلاً به تعویق انداخته است. اخیراً شاهد بودیم که اوباما با رئیس جمهور چک تماس گرفت و اعلام کرد که فعلاً قصد استقرار ایستگاه راداری سپر دفاع موشکی را در جمهوری چک ندارد. خبرهایی دیگر هم در رسانه‌ها و جراید منتشر شد که اوباما قصد مستقر کردن سپر موشکی در چک را ندارد. دلایل مختلفی دراین زمینه قابل ذکر است: یکی از دلایل، مخالفت شدید و عملی روسیه با سپر موشکی آمریکا در شرق اروپاست. مقامات روسیه از زمانی که این مسأله مطرح شده، یعنی حدود سه سال پیش بر این گمان هستند که سپر موشکی آمریکا در جمهوری چک و لهستان صرفاً با هدف مقابله با توان موشکی استراتژیکی قاره پیمای روسیه بنا می‌شود و نتیجه نهایی آن کاهش توان بازدارندگی روسیه و در نهایت به هم خوردن موازنه استراتژیک نیروهای مسلح اتمی بین آمریکا و روسیه به نفع آمریکا خواهد بود. چون زمانی که کارآیی سیستم‌های تهاجمی موشکی روسیه با استقرار سپر موشکی زیر سؤال برود در واقع فلسفه وجودی و توانمندی این سیستم‌ها محو خواهد شد.بنابراین روس‌ها در این رابطه از زمانی که پوتین هم رئیس جمهور بود دقیقاً اقدامات زیادی را برای مقابله عملی با این اقدام آمریکا صورت دادند که یکی از مهم‌ترین این اقدامات خروج روسیه از پیمان CFG یا پیمان نیروهای متعارف در اروپاست.این پیمان در واقع در سال 1991 منعقد شد و الحاقیه آن در سال 1999به تصویب رسید و بر مبنای آن کشورهای عضو این معاهده بخش مشخصی از نیروهای نظامی خود را در منطقه غرب اورال تا اقیانوس اطلس مستقر می‌کنند. روسیه از این پیمان خارج شد و این ضربه قوی و هشداری مؤثر در این خصوص بود که روسیه قصد عقب‌نشینی در مورد سپر موشکی را ندارد.اقدام دیگر روس‌ها پرواز مجدد بمب‌افکن‌های استراتژیک روسیه پس از پانزده سال برفراز بیشتر اقیانوس‌های جهان از جمله آرام، اطلس، قطب شمال و مناطق همجوار ناتو در اروپا صورت گرفت که در واقع نماد و نشانه‌ای از بازیابی قدرت روسیه محسوب می‌شد.اقدام اخیر روسیه یعنی استقرار موشک‌های بالستیک اسکندر در منطقه کالنینگراد در مجاورت مرزهای لهستان است. منطقه کالنینگراد به سرزمین محصور در اروپا معروف است. یعنی پاره‌ای از قلمرو روسیه که از سرزمین اصلی جداست و در مجاورت لهستان قرار دارد. روس‌ها با استقرار اسکندر در دو مدل بالستیک و کروز، اعلام کردند که در مقابل استقرار سپر موشکی یک سیستم تهاجمی موشکی میان برد را ـ که بخش اعظمی از اروپای غربی را در بر می‌گیرد ـ مستقر می‌کنند تا به این وسیله پاسخی به استقرار سپر موشکی آمریکا داده باشند.از طرف دیگر مسأله مهم این است که از زمان روی کار آمدن اوباما هم برخی از سیاست‌گذاران و هم برخی از کارشناسان آمریکایی موضوع توانمندی و کارآیی مؤثر سپر موشکی در شرق اروپا را زیر سؤال بردند و جدای از آن موضوع مهم هزینه‌های استقرار این سپر موشکی در زمانه‌ای که آمریکا درگیر بحران مالی و اقتصادی شدید است و دولت اوباما از شدیدترین کسر بودجه ظرف چند دهه اخیر رنج می‌برد، بسیار تعیین کننده است. این مسئله مطرح است که آیا اصولاً در داخل آمریکا به دلایل مختلف عزمی جدی برای ادامه استقرار سپر موشکی وجود دارد یا نه.آیا ممکن است نوعی توافق بین آمریکا و روسیه بر سر مسأله هسته‌ای ایران به وجود آمده باشد، به این معنا که آمریکا از طرح استقرار سپر موشکی عقب‌نشینی کند تا روس‌ها در قبال مذاکرات 1+5 به آمریکا امتیاز بدهند؟این هم یکی از متغیرهای مهم مطرح در این زمینه است. بحث معامله احتمالی آمریکایی‌ها با روس‌ها در زمینه استقرار سپر موشکی به بهای بحث هسته‌‌ای ایران، در دیدار اخیر اوباما از مسکو این بحث حتی به طور رسمی هم مطرح شد، به این ترتیب که روسیه حاضر شود در مورد پرونده هسته‌ای ایران، از اقدامات و سیاست‌ آمریکا تبعیت کند و همراه آمریکا اقدامات مجازاتی بیشتر علیه ایران اعمال کند و در مقابل، آمریکا از استقرار سپر موشکی صرف نظر کند. شاید اقدام اخیر اوباما در این راستا قابل ارزیابی باشد. این گمانه به نظر شما تا چه حد قوی است؟واقعیت این است که از ابتدای طرح موضوع استقرار سپر موشکی این مسأله مطرح بوده که این سپر برای مقابله با توانمندی موشکی بالستیکی برخی از کشورها، بویژه ایران در شرق اروپا مستقر می‌شود، مقامات آمریکایی ‌ادعا کرده‌‌اند که ایران تا سال 2015 میلادی به توانمندی ساخت و پرتاب موشک‌های قاره‌پیما هم دست خواهد یافت و تهدیدی بسیار جدی از دیدگاه آنان در کنار بحث هسته‌ای علیه کشورهای غربی و آمریکا مطرح خواهد کرد، لذا استقرار این سیستم موشکی تا آن زمان باعث خواهد شد که یک سپر مقاوم و معتبر و در واقع یک شبکه دفاعی خیلی قوی برفراز قاره اروپا و بالمال آمریکا در مقابل تهدیدات موشکی ایران مستقر شود. اما روس‌ها از ابتدا تصریح می‌کنند که این صرفاً یک بهانه از سوی آمریکاست و هدف واقعی آمریکا ایران نیست، بلکه روسیه است. به هر حال با توجه به طرح این مسأله در دیدار اخیر اوباما از روسیه، شاهد بودیم که برخی جایگزین‌ها برای استقرار سپرموشکی مطرح شده که این جایگزین‌ها عبارتند از ترکیه، اسراییل و برخی کشورهای حوزه بالکان. این موضوع که آمریکا قرار است محل استقرار سپر موشکی را تغییر دهد، تقویت شده است. این مسأله تا حد زیادی به این بستگی خواهد داشت که در تعامل نهایی گروه 1+5 با ایران بر سر موضوع هسته‌ای توافقی حاصل خواهد شد و یا اینکه با تداوم وضعیت و ایستادگی ایران در موضوع هسته‌ای کشورهای 1+5 بار دیگر سیاست تشدید تحریم‌ها را اعمال کنند که این امر نیز مستلزم آن است که آمریکا توافق روسیه را برای اعمال تحریم‌ها به دست بیاورد.اما روسیه خبر معامله بر سر موضوع هسته‌ای ایران را تکذیب کرده...روس‌ها به طور رسمی این مسأله را تکذیب کرده‌اند، اما با توجه به روش قبلی روس‌ها که اصولاً مقامات روسی معامله‌گر هستند و بیشتر ازمسائل و موضوعات به منزله برگ برنده یا ورق بازی در تعاملات با جامعه بین‌الملل بویژه آمریکا استفاده کرده‌اند، اینکه در این زمینه معامله کنند بعید نیست. مسأله مهم این است که از دیدگاه روسی منافع حاصل از معامله بر سر سپر موشکی دارای اولویت و اهمیت بیشتری است یا اینکه ایران را به عنوان یک متحد در کنار خود داشته باشند که این به تحلیل نهایی روس‌ها درباره اهمیت سپر موشکی بر می‌گردد. نباید فراموش کرد که در صورت استقرار سپر موشکی، روسیه ناچار خواهد شد سرمایه‌گذاری بسیار عظیمی را برای ساخت موشک‌های جدید قاره‌پیما و تأسیسات اتمی که قادر به عبور از سپر موشکی باشند صورت دهد که با توجه به بحران اقتصادی و وضعیت نه‌چندان مناسب روسیه، راهکار بسیار پر هزینه‌ای برای آنان است.برخی هم معتقدند که آمریکا در آستانه برگزاری اجلاس 1+5 با این تصمیم در واقع در حال ارسال سیگنال‌های مثبت به سوی ایران است؟ تحلیل شما چیست؟البته سیگنال مثبت آمریکا به ایران در چارچوب سیاست مذاکرات بدون پیشنهاد شرط آمریکا و ارائه مشوق‌ها قابل طرح است تا در زمینه سپر موشکی. آمریکا از استقرار این سیستم صرف نظر نکرده بلکه بحث استقرار در سایر کشورهاست. از اولویت‌های آمریکا در چارچوب سیاست‌های کلان دفاعی آن، ایجاد یک شبکه جهانی ـ دفاع موشکی است. ساخت و استقرار سپر موشکی در اروپای شرقی هم حلقه سوم سپر موشکی محسوب می‌شود که اکنون در آلاسکا و غرب آمریکا مستقر است.اوباما اعلام کرده که طرح جایگزین بهتری را نسبت به سپر موشکی شرق اروپا در نظر دارد و با توجه به زمینه‌ها به نظر می‌رسد استقرار سپر مشترک با ناتو در خاک ترکیه مد نظر باشد یا گزینه‌های دیگری در کار است؟این نکته را نباید فراموش کرد که اصولاً پیمان ناتو یک سیستم دفاع هوایی مشترک را از سال‌‌ها پیش اجرایی کرده و قرار بود که استقرار سپر موشکی آمریکا در شرق اروپا به عنوان مکمل سیستم دفاع هوایی ناتو محسوب شود. اکنون اخبار حاکی از آن است که آمریکا قصد دارد در یک معامله حدود هشت میلیارد دلاری سیستم کاملی از موشک‌های پاتریوت پیشرفته را که هم مأموریت دفاع ضد هوایی و هم ضد موشکی را بر عهده دارند به ترکیه ارائه بدهد، به هر حال یادمان باشد که سپر موشکی یک سیستم استراتژیک است نه یک سیستم تاکتیکی و موشک‌های رهگیری که در چارچوب سیستم سپر موشکی مورد استفاده قرار می‌گیرد، موشک‌های رهگیر استراتژیک هستند و نه موشک‌های تاکتیکی مثل پاتریوت. این موشک‌های رهگیر حدود 10 متر طول دارند و به جای کلاهک‌های جنگی دارای وسیله‌ای هستند که بعد از رسیدن موشک به ارتفاع معین از ناحیه کلاهک موشک رهگیر آزاد می‌شود و به سوی موشک‌های بالستیک می‌رود و این اعتراض روس‌ها را برانگیخته، زیرا با استقراراین سیستم در شرق اروپا توانمندی موشکی روسیه بویژه درباره موشک‌های استراتژیک قاره‌پیما به شدت تضعیف خواهد شد. گفت و گو: جواد ارشادی