طه احمدی
افراد از گروههای مختلف جامعه با مراجعه به وبسایتها، نه تنها اطلاعات مورد نیاز خویش را به دست میآورند، بلكه در محدوده بسیار گستردهای میتوانند به نظرات و دیدگاههای گروههای مختلف دسترسی پیدا كنند.
یكی از حوزههایی كه اخیراً گسترش بیشتری در بین افراد جوان و بویژه دانشجویان پیدا كرده است، استفاده بیشتر آنها از سایتهای شبكه اجتماعی است. شبكههای اجتماعی پدیده وب سال 2008 از نظر استقبال كاربران اینترنتی بودند. امروزه دو سوم از جمعیت كاربران اینترنت در كشورهای مختلف، بازدید كننده شبكههای اجتماعی هستند. با این شرایط، شبكههای اجتماعی واقعاً در حال تبدیل شدن به یك رسانه هستند، چرا كه مخاطبان بسیار وسیعی دارند كه همه روزه به آنها مراجعه میكنند.
اما منظور از سایتهای شبكه اجتماعی چیست؟
به گفته دانابوید « یك شبكه اجتماعی» نوعی از وبسایتها با پروفایلها، اظهارنظرهای عمومی تا حدی پایدار و ماندگار در پروفایل و یك شبكه اجتماعی عمومی تركیب شده است كه در ارتباط با پروفایل نمایش داده میشود.»
زندگی آنلاین از طریق شبكههای اجتماعی
بر این اساس میتوان گفت سایتهای شبكه اجتماعی بیشتر چند بعدی هستند و به كاربران توانایی كاربردهای قبلیتر از جمله پیامهای فوری و وبلاگها و یا تبادل پیامهای شخصی و بارگذاری محتوای تولیدی كاربر مثل وبلاگها، تصاویر، ویدئو و نیز بسیاری از كاربردهای دیگر مثل یافتن دوستان قدیمی و دوست شدنهای جدید و داشتن شبكههای دوستان را میبخشد. این قابلیتها عمومی هستند و آنچه در زندگی افراد در یك شبكه اجتماعی آنلاین اتفاق افتاده را به تفصیل شرح میدهند. به تعبیری دیگر كاربران این شبكهها به نوعی یك زندگی آنلاین را از طریق این سایتها دارند.
سایتهای شبكه اجتماعی مشاركت مخاطب را از طریق بحثهای با واسطه كامپیوتری با اعضای دیگر اجتماع، دوستان یا تماسها تشویق میكنند. در واقع تكنولوژیهای نوین به كاربران عادی كمك كرده است تا محتوا و مطالب اصلی خویش را از طریق كانالهای مختلف در اینترنت تولید و توزیع كنند. از طریق اجتماعی شدن آنلاین، كاربران جزئی از شبكههای اجتماعی و عمومی میشوند و به درون اعضای اجتماعات مجازی نفوذ پیدا میكنند.
صدها سایت شبكه اجتماعی آنلاین موجود است كه هر كدام از آنها تفاوتها و شباهتهایی با یكدیگر دارند. برخی از مشهورترین این سایتها عبارتند از:
Facebook: عمدتاً به وسیله دانشآموزان و دانشجویان دانشگاه مشهور شد و در حال حاضر برای عموم قابل دسترس بوده و هماكنون از همه سایتهای شبكه اجتماعی مشهورتر و دارای كاربران زیادی است.
Twitter: مهمترین سرویس میكروبلاگینگ است. این سرویس در سال 2006 برپا شد و تا امروز توانسته جایگاه خود را در برابر سایتهای مشابه حفظ كند.
Myspce: یك شبكه اجتماعی آنلاین عمومی و یكی از مشهورترین سایتهای شبكه اجتماعی است.
Orkut: سایت شبكه اجتماعی آنلاین گوگل بود كه در زمان خویش كاربران زیادی داشت. امروزه در میان همه سایتهای شبكه اجتماعی در جهان، فیسبوك جایگاه ویژهای دارد. این شبكه اجتماعی، مشهورترین سایت در بین همه سایتهای شبكه اجتماعی آنلاین است.
چهارمین سایت برتر در ایران
فیسبوك تا ژوئن 2009 تقریباً 200 میلیون عضو در سراسر جهان داشته و در سال 2008 برنده جایزه بهترین سرویس اینترنتی در این سال شده است. این سایت شبكه اجتماعی كه در سال 2004 از سوی مارك زوكربرگ، دانشجوی هاروارد راهاندازی شد، هماكنون چهارمین سایت برتر در بین سایتهای ایرانی به شمار میرود، به گونهای كه جوانان و به خصوص دانشجویان ایرانی همگام با جامعه جهانی در چندماه اخیر استقبال فوقالعادهای از این سایت شبكه جهانی نشان دادهاند.
فیسبوك ویژگیهای جمعی بسیاری دارد كه آن را از سایر سایتهای شبكه اجتماعی متمایز میكند. وجه تمایز فیسبوك با دیگر سایتهای مشابه در ابزارهای تكمیلی است كه كاربران میتوانند از آنها استفاده كنند. تمایز دیگر فیسبوك نسبت به سایتهای مشابه آن، مدیران این سایت شبكه اجتماعی است كه هر روز به نوآوری روی میآورند و نیز كاربران این سایت كه به حداقلها قانع نمیشوند، چرا كه نوآوری و داشتن كاربران فعال یكی از دلایل موفقیت هر سایتی در فضای مجازی است. با این ویژگیها و مشخصات اقبال عمومی به سایت فیسبوك طبیعی به نظر میرسد.
این سایت در جهان رقیبی برای سایتهای پربیننده یاهو و گوگل بوده و طبق آخرین اطلاعات، این شبكه بزرگ اینترنتی چهارمین سایت بعد از سایتهای گوگل، یاهو و یوتیوب در بین 500 سایت برتر جهان قرار گرفته و از نظر میزان ترافیك نیز رتبه چهارم را دارد و این میزان ترافیك به همراه میانگین بازدیدكنندگان روزانه و مشاهده صفحات در بیش از سه ماه گذشته معیار معروفیت این سایت را نشان میدهد.
رتبه نخست ایران در خاورمیانه
از نظر سنی بیشترین كاربران فیس بوك را سنین 18 تا 34 سال و كمترین كاربران را سنین بین 55 تا 65 سال تشكیل میدهند. از نظر جنسیت مردان نسبت به زنان حضور بیشتری در فیسبوك دارند و افراد تحصیلكرده و دانشجویان بیشترین میزان كاربران را نسبت به افراد گروههای دیگر دارند.
همچنین بیشتر افراد نیز به ترتیب از محل كار، خانه و دانشگاه وارد سیستم فیسبوك میشوند. طبق آمار كاربران ایرانی از لحاظ عضویت در این سایت، اولین كشور در خاورمیانه و سومین كشور در آسیا به شمار میروند و 2/1 درصد كاربران فیسبوك را تشكیل میدهند.
تویتر امكان مكالمات در زمان واقعی و دنیای واقعی را میدهد. مكانیسمهای اصلی تویتر به طور قابل ملاحظهای سادهاند اما تجربه رسانهای تركیبی را ایجاد میكند كه بر خلاف تجربیات قبلی است. یكی از ویژگیهای اصلی تویتر این است كه بیشتر كاربران آن از طریق نرمافزارهای ایجاد شده به وسیله مشاركتكنندگان ارتباطات خود را گسترش میدهند. در واقع سایتهای شبكه اجتماعی به شدت تحت تأثیری ذائقه و علاقه جوانان و نوجوانان هستند. ساختار انطباق پذیر، اشتراك لینك و جستوجوی زمان واقعی در تویتر باعث شده تا این شبكه ارتباطی روز به روز طرفداران بیشتری بیاید.
آشنایی تمامی نوجوانان با شبكههای اجتماعی
اگر چه مردم اطلاعات چندانی در مورد قسمتهای مختلف سایتهای اجتماعی ندارند اما میزان آگاهی از وجود این سایتها در سطح بالایی است، به گونهای كه تقریباً تمامی نوجوانان بین 16 تا 17 سال با اینگونه سایتهای شبكهای اجتماعی آشنایی دارند.
در تحقیقات گستردهای بر روی دلایل گرایش افراد به سایتهای شبكهای اجتماعی، نحوه رفتار افراد در زمان فعالیت در این سایتها و میزان علاقه مردم كار شده است. تحقیقات كلی نشان میدهند كاربران سایتهای شبكهای اجتماعی به پنج دسته مشخص براساس چگونگی استفادهشان از این سایتها و چگونگی تعامل با دیگران دستهبندی میشوند. بر ایناساس افراد معاشرتی، افراد جلب توجه كننده، افراد دنبالهرو، افراد وفادار و افراد وابسته به شغل به ترتیب برای خوشگذرانی و ملاقات با افراد جدید، ارسال عكس برای دریافت نظر دیگران، ادامه ارتباط با دوستان، پیدا كردن دوستان قدیمی و ترغیب و دنبالهروی علایق از این سایتها استفاده میكنند.
جنگ الكترونیكی
در پی حوادث اخیر در ایران دولت آمریكا از مدیران سایت «تویتر» درخواست كرد تا خدمات خود را در ایران بدون وقفه ادامه دهند. شبكه خبری فاكس نیوز هم كه متعلق به دولت آمریكاست با تأیید این خبر مینویسد: «واكنشهای گروههای گوناگون ایرانی به نتیجه انتخابات، یك جنگ الكترونیكی را در محیط اینترنت پدیده آورده است. بسیاری از كاربران ایرانی اینترنت برای آگاه شدن از اوضاع اخیر ایران به شبكههای اجتماعی همچون «فیس بوك»، «تویتر»، «یوتیوب» مراجعه میكنند تا با بهرهگیری از این سایتها كه اصالتاً اجتماعی هستند و نه سیاسی، بتوانند گزارشها و فیلمهایی از ایران ببینند.
در این میان اما توده مردم كه به نظام و انقلاب معتقد بودند و پس از اعلام نتایج انتخابات با دیدن برخی موضعگیریهای غلط افراطی سیاستمداران، خط خود را از آنها جدا كرده بودند در این عرصه كمتر حاضر شدند و میتوان گفت كه متأسفانه میدان را به رقیب واگذار كردند. بیشك ادامه مبارزه با دشمنان و بدخواهان ایران اسلامی میطلبد كه نیروهای معتقد با اهتمام بیشتری نسبت به مبارزات سایبری، حضور خود را در عرصه شبكه جهانی اینترنت قویتر كنند. شاید جشنواره ملی رسانههای دیجیتال كه در مهرماه برگزار میشود فرصت خوبی باشد برای دستیابی به این مهم.
