امروز سالروز تولد راديو است؛ جعبهاي سخنگو كه هشت دهه است در منازل ايرانيان جا خوش كرده و هنوز هم خيليها آن را متهم اصلي در كودتا عليه مصدق ميدانند و خيليهاي ديگر هم اگر راديو بالاي سرشان نباشد خوابشان نميبرد.
راديو اگرچه عمري طولاني در ايران دارد اما در مقايسه با ديگر كشورها آنچنان هم تاريخ حضور راديو در ايران قديمي به شمار نميرود.
وقتي در نهم شهريور ماه سال 1299 اولين ايستگاه راديو در ديترويت امريكا فعال شد، انگليسيها در ايران به دنبال به روي كار آوردن يك نظامي بودند تا بساط قاجارها را جمع كنند. در اسفند ماه همان سال بود كه رضا خان ميرپنج به همراه يك روزنامه نگار، كودتايي را با چراغ سبز انگليسيها شكل دادند كه در نهايت باعث شد در سال 1304 احمد شاه قاجار عزل و پهلوي را جايگزين قاجاريه كنند اما در همان زمان كه رضا خان در حال جمع كردن دست و پاي قاجارها بود، همسايه شرقي ما افغانستان در حال ساخت اولين ساختمان راديو بود. افغانها در سال 1305 ايستگاه راديوييشان را افتتاح كردند. سال بعد كه رضا شاه داشت مخالفانش را سركوب ميكرد تركيه همسايه غربي ما كه الگوي پيشرفت رضاخاني به شمار ميرود راديوي دولتياش را راه اندازي كرد. در همه اين سالها رضا خان صرفاً اجازه بهره برداري نظامي از راديو را در ايران ميداد و چند فرستنده نظامي براي ارسال اخبار در چند شهر مستقر شده بودند اما بالاخره عروسي به كوچه ايرانيها هم آمد و در ارديبهشت ماه سال 1319، ايستگاه راديو در تهران راه اندازي شد و برخلاف مراسمهايي مانند راه اندازي راه آهن كه رضاخان شخصاً در آنها حضور پيدا ميكرد، ترجيح داد پسرش محمدرضا را براي حضور در اين مراسم بفرستد. پهلويها از همان ابتدا نسبت به راديو نگاهي امنيتي داشتند به طوري كه هر كس ميخواست راديو داشته باشد بايد از شهرباني اجازه ميگرفت و گواهي كسب ميكرد. در كتاب تاريخ تحولات اجتماعي راديو در ايران، آمده است: «راديو در ذهن دولتمردان پهلوي بايد هويت جديد مبتني بر مليگرايي و تجدد بازتوليد نمايد؛ هويتي كه در مليگرايياش دو شاخه شاه پرستي و باستان گرايي متجلي بود»، «بيسوادي اكثريت جامعه و اعتبار فرهنگ شفاهي نزد ايرانيان كه كسب اطلاعات و آگهي هايشان از طريق شفاهي را بر طريق مكتوب ترجيح ميدهند، موجب شد راديو به عنوان رسانهاي شنيداري در عرصه سياست و اجتماع عصر پهلوي تأثيرگذارتر باشد.» راديو اگرچه در راستاي پروپاگانداي پهلويها توسعه يافت اما با پيروزي انقلاب اسلامي نقش تعيين كنندهای در روزهاي بعد از انقلاب ايفا كرد؛ رسانهاي كه پيام پيروزي انقلاب اسلامي را منتشر كرد و بعد از آن در حادثه پاوه با پخش پيام تاريخي امام خميني(ره)، حضوري تأثيرگذار در پايان يك غائله امنيتي داشت.
راديو اكنون 78 ساله شده است؛ رسانهاي كه هنوز سرپاست، 16 شبكه مهم و فعال دارد. راديو از امروز شبكه راديويي كتاب را نيز در كنار خود دارد؛ شبكهاي كه برخلاف آنچه پهلويها از راديو انتظار داشتند كه قصهگوي خوبي براي بيسوادها باشد، ابزاري براي تشويق با سوادها به مطالعه بيشتر و بالا بردن سطح دانايي در جامعه خواهد بود. حميدرضا شاهآبادي معاون صدا كه مديريت راديو را در صداوسيما بر عهده دارد، ميگويد: نقش راديو در زندگي مردم ميتواند جدي باشد اگر به درستي عمل كنيم. در فصل جديد افزايش كارآمدي رسانه در زندگي مردم با توجه به وجه تعاملي راديو در اولويت است. وي افزود: ارتقاي سطح و سبك زندگي ايراني- اسلامي تقويت خودباوري، دوري از حركتهاي جناحي، توجه به افزايش مهارتهاي زندگي، نقش رسانه در آموزش و تكاليف شهروندي، محورهاي اصلي هستند كه در رويكرد جديد راديو در دستور كار قرار دارند. راديو اكنون به دنبال ايجاد راهي است تا همراه مردم در گوشيهاي تلفن همراه باشد، اگرچه جاذبه تصوير ميتواند بسياري از اين تلاشها را تحت تأثير قرار دهد و در زماني كه مردم با استفاده از اينترنت پرسرعت در گوشيهاي موبايلشان برنامههاي شبكههاي تلويزيوني را به صورت زنده نگاه ميكنند، توقع بالايي است كه همزمان مخاطب راديو هم باشند.
