محمدصادق عابديني
دولت چين تصميم دارد براي حفظ ميراث فرهنگي اين كشور فرهنگسازي را از طريق ايجاد مراكز آموزشي و ارائه آموزشهاي ويژه پيگيري كند، راهكاري كه ميتواند در ايران نيز مورد استفاده قرار گيرد.
دولت چين براي جلوگيري از روند قاچاق آثار تاريخي و ميراث فرهنگي اين كشور به خارج از مرزهاي چين، تصميم گرفته برنامه آموزشي را در مناطقي كه بيشتر داراي آثار تاريخي و عتيقه است، اجرا كند. در اين برنامه آموزشي قرار است به مردم و صاحبان آثار تاريخي آموزشهاي لازم در جهت حفظ و نگهداري آثار عتيقه چيني ارائه شود تا از روند رو به گسترش قاچاق اين آثار جلوگيري شود.
خبرگزاري «شين هوا» چين از آموزش 48 هزار نفر در اين كشور براي حفاظت از ميراث فرهنگي خبر داده است. به گزارش اين خبرگزاري سال گذشته بيش از 300 نمايشگاه آثار عتيقه چيني در خارج از اين كشور برگزار شده است و طبق اعلام گمرك چين از سال 2013 تاكنون بيش از 12 هزار شيء تاريخي هنگام خروج غيرقانوني از كشور، كشف و ضبط شده است. وزارت فرهنگ چين 21 منطقه آموزشي در سطح اين كشور براي آموزش حفظ ميراث فرهنگي راه انداخته و در سطح استانها نيز 146 مركز راهاندازي شده است.
چين از سال 2013 تا امروز 10 ميليارد دلار صرف حفاظت از ميراث فرهنگي كرده است. با اين وجود مديران فرهنگي اين كشور معتقدند نبايد صرفاً به كمكهاي دولتي براي حفاظت از ميراث فرهنگي كفايت كرد و بايد مردم را در اين امر مشاركت داد.
برنامههاي آموزشي دولت نيز براي تشويق مردم و فرهنگسازي براي حفظ آثار تاريخي و ميراث فرهنگي اين كشور است.
يانگ عضو كنگره خلق چين با مقايسه كشورش و اروپا ميگويد: در اروپا تفسير ميراث فرهنگي با چيزهايي مانند فلسفه، تكامل تكنولوژي و تاريخ همراه است، اما در چين، مردم و به ويژه جوانان بيشتر به فروش آثار عتيقه و داراي ارزش تاريخي علاقهمند هستند در حالي كه بايد حفاظت از اين ميراث را به اولويت اصلي مردم تبديل كرد و هدف نهايي اين باشد كه ميراث فرهنگي در قلب مردم باشد.
خروج آثار تاريخي از چين باعث نگراني مسئولان دولتي اين كشور شده است، آنها براي جلوگيري از افزايش اين روند حتي پيشنهاد همكاري به مقامات هنگكنگ و ماكائو نيز ارائه دادهاند و در زمينه علاقهمندي چينيهاي خارجنشين براي حمايت از ميراث فرهنگي كشورشان حساب باز كردهاند.
چين فرهنگسازي را اولين راه حفظ ميراث فرهنگي ميداند؛ موضوعي كه ميتواند از سوي كشورمان نيز مورد توجه قرار گيرد. ايران نيز مانند چين داراي تاريخ تمدن طولاني است و آثار باقيمانده از اين تمدن اكنون در سراسر كشور پراكنده شده است.
حفاظت از ميراث فرهنگي كشور اگرچه طبق قانون بر عهده سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري است، ولي همانطور كه دولت چين به اين نتيجه رسيده كه نگاه صرفاً دولتي نميتواند راهگشاي حفظ ميراث فرهنگي باشد، در ايران نيز بايد از نگاه دولتمحور به نگاه مردمنهاد پيش رفت. عليرضا رحيمي نماينده تهران در مجلس شوراي اسلامي معتقد است: ميراث فرهنگي بايد قبل از هر مسئلهاي به سمت فرهنگسازي ضرورت حفظ آثار تاريخي در ميان مردم و مسئولان برود چراكه اگر به اهميت اين مهم برسند ديگر در تقابل با ميراث نخواهند بود.
اما ايران تا به حال نتوانسته برنامه وسيعي مانند آنچه دولت چين در حال پيادهسازي است، طراحي و اجرا كند.
مردم هنوز به عنوان حلقه مفقوده در حفاظت از ميراث فرهنگي هستند و به غير از چند نمونه خاص مانند بهكارگيري مردم بومي در حفاظت از مجموعه چغازنبيل در خوزستان، كه به ادعاي متوليان سازمان ميراث فرهنگي نتايج مطلوبي را نيز به همراه داشته است، ظرفيتهاي مردمي در نگهداري از آثار تاريخي و جلوگيري از قاچاق اشياي داراي ارزش تاريخي به خارج از كشور، مغفول مانده است.
دولت چين با صرف بيش از 10 ميليارد دلار براي حفاظت از آثار تاريخي كشورش اكنون رويكرد فرهنگسازي را در پيش گرفته است. راهكاري كه ايران نيز بايد به سمت آن قدم بردارد وگرنه ميزان مبلغي كه دولت ايران براي حفاظت از ميراث فرهنگي در نظر گرفته اصلاً قابل مقايسه با هزينههاي ميلياردي چين نيست.
