نويسنده: مريم احمدي
ديوار تاريخي گرگان حدود دو هزار سال پيش در دوره ساسانيان توسط معماران ايراني ساخته شد.
اين دیوار دفاعي به طول 200 کيلومتر از شرق دریای خزر شروعشده و پس از عبور از ضلع
شمالی گرگان رودژ و دشتهای وسیع به کوههای پیشکمر در شرق گلستان ختم میشود. در حال
حاضر تقریبا تمام این دیوار از بين رفته و تنها بخشهای کوچکی از آن که در زیر خاک
مدفون مانده، باقی است. با اين حال در سال 1378 اين اثر با نام بزرگترین دیوار دفاعی جهان پس از ديوار چين به ثبت
ملي رسيد و از زهمان زمان زمزمه هايي براي احياي بخش هايي از اين ديوار و ثبت ان در
فهرست يونسکو به گوش مي رسيد
ثبت جهاني بدون انجام
مقدمات!
پس از ثبت ملي دیوار
تاریخی گرگان به عنوان دومین دیوار بلند آسیا
در تابستان سال ۱۳۷۸ دوستداران
ميراث فرهنگي اين اقدام را نويدبخش انجام فعاليت هاي جدي براي احيا و بازسازي اين اثر
باستاني و ثبت جهاني ان دانستند . از اين رو از اوايل دهه 90 سازمان ميراث فرهنگي استان
گلستان بارها اعلام کرده در صدد انجام مقدمات لازم براي احيا و ثبت اين ديوار در فهرست
جهاني يونسکواست تا با گذران اين مرحله ديوار گرگان نيز همچون ديوار چين در جهان شناخته
شود و بتواند اين منطقه را به قطب گردشگري کشور تبديل کند!
اخرين بار در شهريور ماه سال گذشته بود که مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان
گلستان اعلام کرد که مقدمات ثبت جهانی و احیای دیوار تاریخی گرگان در این استان فراهم
شده است. ابراهیم کریمی افزود: در بخش ثبت جهانی، مقدمات کار در استان گلستان انجام
شده و پرونده به تهران ارسال شده تا با نظر سازمان در بین ۴۰ اثر ایران که به یونسکو برای ثبت جهانی
ارسال میشود، قرار گیرد. وي همچنين از تاکيد نوبخت معاون رييس جمهور براي تامين منبع
مالي مورد نياز احياي ديوار گرگان خبر داده بود.
نهايتا در شهريور
ماه سال جاري معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان
میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کشور در گرگان اعلام کرد : پرونده دیوار تاریخی
گرگان تا سال آینده برای ثبت جهانی ارسال میشود!
علی اصغر مونسان
کیش با تاکيد براينکهمهمترین برنامه ما ارتقاء
گردشگری خارجی است چرا که هر گردشگر بیش از 1200 دلار درآمد وارد کشور می کند گفت:
پرونده دیوار تاریخی گرگان تا سال آینده تکمیل و برای ثبت جهانی ارسال میشود تا بتوانيم
با ثبت اين اثر قدم موثري براي رونق گردشگري گرگان و استان برداريم!
اين در حالي است
که امروز برخي کارشناسان و اساتيد دانشگاه نيز مدعي شده اند ثبت جهاني اين ديوار نيز نمي تواند گره اي از رکود گردشگري
اين استان باز کند بلکه برنامهریزی مبتنی بر آن است که میتواند سبب جذب گردشگر شود.
مقوله اي که طبق تجارب گذشته و ثبت جهاني برج
قابوس همچنان معلق مانده است.
مقداد علوی کارشناس
معماري و استاد دانشگاه در اين خصوص با بيان اينکه ثبت جهانی دیوار تاریخی، کمکی به
حفاظت و نگهداری آن نخواهد کرد مي گويد: در حالیکه ما در سطح ملی و یا استانی قادر
به معرفی دیوار تاریخی گرگان نبوده ایم، ثبت جهانی آن خیلی موضوعیت نخواهد داشت.
وی با تاکيد بر اينکه
هنوز برای دیوار تاريخی گرگان حساسیت در حفظ و نگهداری و ارزشمندی آن برای مردم ایجاد
نشده، ثبت آن در فهرست جهانی آثار تاریخی را اشتباه دانست و افزود: اگر در این شرایط
دیوار ثبت جهانی شود بیشتر زیر سوال خواهیم
رفت و باید برای عدم نگهداری مناسب این اثر تاریخی به دنیا پاسخگو باشیم.
علوي با اشاره به
اينکه معروف ترین دیوارهای جهان، دیوار چین، دیوار گرگان، دیواری در قفقاز و آلمان
است، افزود: همه این دیوارها همزمان در یک دوره تاریخی برای جلوگیری از هجوم اقوام
دیگر در این سرزمین ها ساخته شده اما دیوار تاریخی گرگان به دليل بنای خشتی آجری زودتر دچار فرسايش شده است.
راهکاري جايگزين
براي رونق اقتصادي استان!
اگرچه طي سالهاي
اخير بي رونق شدن تدريجي کشاورزي و صنايع کوچک و بزرگ استان گلستان سبب شده توجه به
پارامترهاي صنعت گردشگري به عنوان منبع درآمدزايي براي استان و از جمله احياي ديوار
دو هزار ساله گرگان و ثبت آن در فهرست آثار جهاني مورد توجه قرار گيرد اما اين توجهات
طي سالهاي متوالي تنها در حد حرف باقي مانده است.
در حالي که چندي
پيش برخي مسئولان شهرستان گرگان از جمله امامجمعه اين شهربراي چندمين بار با تاکيد
براينکه کشاورزی گلستان پاسخگوی نیاز اقتصادی استان نیست، بر تحول گردشگري و استفاده
از ظرفيت ديوار تاريخي گرگان تاکيد کرده اند اما گزارشات اخير کارشناسان ميراث فرهنگي
نشان مي دهد در طي اين سالها به رغم تاکيدات
مسئولان نه تنها اقدامي جهت احيا و بيرون کشيدن
اين ديوار تاريخي از زير خاک انجام نشده بلکه تداوم احداث و فعاليت مناطق صنعتي،
مسکوني و مزارع کشاورزي در محدوده اين ديوار تخريب بقاياي اين اثر باستاني را نيز سرعت
بخشيده است.
در شرايطي که ديوار
چين به عنوان نمونه مشابه ديوار تاريخي گرگان، سالهاست به يکي از قطب هاي مهم درامدزايي
اين کشور تبديل شده و سالانه ميليون ها نفر توريست و گردشگررا به سمت خود مي کشد اما
در سايه تعلل مسئولان سازمان ميراث فرهنگي کشور، اين اثر باستاني که بخش اعظم ان سالهاست
زير خاک مدفون شده نمي تواند ارزش تاريخي خود را در معرض عموم به نمايش بگذارد . با
اين تفاسير نمي توان انتظار داشت ديوار اينچه برون (گرگان) همچون ديوار چين نقش درآمدزايي
در تحول صنعت گردشگري ايفا کند. چرا که سالهاست سرمايه گذاري بر روي احياي اين ديوار
پشت سد بي پولي راکد مانده است .
اين در حالي است
که برخلاف مسئولان استان بسياري از کارشناسان
ميراث فرهنگي و باستان شناسان معتقدند تنها با احيا و بازسازي چند کيلومتر از دومین
دیوار طولانی دنیا نمي توان انتظار داشت اين اثر همچون ديوار چين بتواند در رونق صنعت
گردشگري موثر واقع شود چرا که براي جذب گردشگر به زيرساخت هايي نياز است که به دليل
نبود طرح جامع گردشگري در استان گلستان به رغم تاکيدات فراوان هنوز وجود ندارند!
مهدی سقایی کارشناس
گردشگری در اين خصوص مي گويد: زیرساختها در محل این دیوار باید بهگونهای فراهم شود
که دسترسی به آن آسان باشد و علاوه بر دسترسی آسان باید خدمات لازم برای جذب گردشگر
در نزدیکی این دیوار ارائه شود، بهعنوانمثال در شعاع مشخصی از دیوار خدمات مهماننوازی
مانند اقامت، پذیرایی، تجارت و ... ارائه شود. اين در شرايطي است که اين ديوار طي سالهاي
متمادي همچنان در پله اول (بازسازي و احياي يک کيلومتر از ان ) متوقف مانده است!
