نويسنده: ميترا شهبازي
چندسالي ميشود که نماهاي
سنتي با سقفهاي طاقي که خود در گذشتههاي دور به لحاظ ساختمانسازي ايراني از
اهميت بالايي برخوردار بودند، جاي خود به چهارديواريهاي بيروح غربي ميدهند.
ساختمانهاي جديدي که ديگر در آنها از فرهنگ اصيل اسلامي- ايراني خبري نيست و فقط به
تبليغ هويت غربي ميپردازند. چنان سرعت احداث آنها سريع است که گويي ساختمانهاي
قبلي را به زير ميکشند و خود به جاي آنها در خيابانهاي شهرهاي تاريخي کشور قد
علم ميکنند. ساختمانهايي که همواره به عنوان يکي از جاذبههاي گردشگرپذير کشور
شناخته ميشدند و حالا جاي خود را به آسمان خراشهاي غولآسايي ميدهند که حتي در
ساخت آنها از لحاظ موقيت جغرافيايي هم توجهي نشده است و با هر لغزش گسلهاي خفته
در دل زمين، خطر بزرگ در کمين است.
جاذبههاي گردشگري
در حال حذف شدن
هنوز براي اين
تغييرات شديد که در اغلب شهرهاي تاريخي همچون اصفهان، يزد، شيراز، مشهد، همدان، قم
و غيره به وفور ديده ميشود، مسئولان چارهاي نينديشيدهاند. گويي از اين پس هم تصميمي
براي حفظ هويت ملي ايراني ندارند و ميخواهند همچنان دست روي دست بگذارند.البته گهگاهي
برخي از ساختمانهاي تاريخي ديده ميشود
که به جاي تخريب و جايگزيني آپارتمانهاي زشت، باقي ميمانند و به صنفهاي مختلفي
همچون رستورانداران واگذار ميشود که آنها هم براي جلب نظر مشتري با تغييرات
اساسي در بافت ساختمانهاي قديمي هويت آنها را به تاراج ميبرند.
ساختمانهاي زيبايي که
چهرهشان تا همين چند سال گذشته هر گردشگر و توريستي را به سمت خود جذب ميکرد و
حالا با ميز و صندليهاي متعدد خود را گم کردهاند و ديگر همچون گذشته طرفدار
ندارند. در اين راستا ميتوان به يخچال دوققوز پله ارومیه در استان آذربايجان غربي
اشاره کرد که در گذشته محل ذخيره يخ بود و به عنوان محلي براي تامين آب خنک در
سراسر روزهاي گرم سال از آن ياد ميشد و
حالا امروز به يک رستوران دار واگذار شده است. اکنون ديگر خبري از آن زيبايي خيره
کننده و وسايل نگهداري يخ در آن وجود ندارد. اين درحالي است که این اثر در تاریخ
23 بهمن 1380 با شمارهٔ ثبت 4788 بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
علاوه بر اين، ميدان دوققوز پله ارومیه هم از لحاظ تاريخي از اهميت بالايي
برخوردار بود که اکنون ساختمانهايي با هويت مجهول بر سر آن سايه انداختهاند و
ديگر هيچ گردشگري تمايلي به ورود به اين منطقه ندارد.
سايه بناهاي غربي بر
سر معماري سنتي
اين شرايط حالا وصف
حال خيلي از شهرهاي تاريخي کشور است. نمونه آن را ميتوان در شهر ديني، فرهنگي و
تاريخي قم باحضور بناهاي غربي و گاه مجهول الهويه ديد. در اين خصوص محمد خبری، دبیر
کمیسیون هنر و معماری شورای انقلاب فرهنگی ميگويد:« درحال
حاضر قم از گذشته تا به امروز
فراز و نشیب های زیادی را پیموده است و حالا معماري سنتي آن با ايجاد ساختمانهاي
جديد رو به فراموشي است.»
علاوه بر اين روستای
ابرندآباد در 12 کیلومتری شهر یزد هم که متعلق به دوره تاریخی ساسانیان است و
درگذشته به حالت پلکانياش شهرت داشت نيز
اکنون با جاده سازي غير اصولي، بخشهاي زيادي از خانههاي چند صد ساله تا بافت سنتي
خود را از دست داده و مسطح شده است. اين فعاليتها که اغلب از سوي بوميان منطقه
صورت ميگيرد، هيچ ناظري براي جلوگيري از آن از سوي ميراث فرهنگي ديده نميشود.گويي
با اين شرايط تا چند سال آينده ديگر خبري از ساختمانها و بناهاي قديمي ديده نميشود.
