معصومه طاهري
با گسترش علم، فضاي مجازي اعم از شبكههاي اجتماعي و وبلاگها هر روز بيشتر و بيشتر در زندگي ما نفوذ ميكنند و به نوعي زندگي ما را شكل ميدهند؛ چنانچه امروز با ميليونها نفر از استفادهكنندگان فيسبوك مواجهيم (تقريباً بيش از 800 ميليون نفر) كه از اين ابزار ارتباطي براي كارهاي خود استفاده ميبرند و هر روز زندگيها در حال تغيير و دگرگوني است. البته شبكههاي اجتماعي در كنار مزايايي كه دارند، معايبي نيز دارند كه در اينجا به چند نمونه اشاره ميكنيم. مزاياي استفاده از شبكههاي اجتماعي
ابزار ارتباطات؛ شبكههاي اجتماعي به سرعت در حال تبديل شدن به يك ابزار تبليغاتي براي شركتهاي تجاري و ارائهدهندگان خدمات هستند. همچنين ابزاري براي تغيير و دگرگوني هم محسوب ميشوند، مثلاً در كشورهاي تونس، مصر و ليبي در سال 2011 همين شبكههاي اجتماعي و ارتباطي توانستند در ايجاد انقلابهاي مردمي تأثيرگذار باشند.
ابزار اطلاعات؛ اين كاركرد نيز از طريق شبكههاي اجتماعي صورت ميگيرد به اين شكل كه سازمانهاي خبري و ارگان رسانهاي آخرين تحولات و اخبار را در اختيار اعضاي خود قرار ميدهند. فراموش نبايد كرد بولتن ويژه توييتر را كه چگونه به سرعت به اعضاي خود اطلاعرساني رايگان ميكند. ابزار دوستي؛ شبكههاي اجتماعي به پيدا كردن روابط از دست رفته و دوستيهاي قديم كمك ميكنند، به اين صورت كه دوستان قديمي و همكلاسيهايي كه از هم دور افتادهاند يا اقوام و بستگاني كه از هم دور هستند به كمك شبكههاي اجتماعي با هم مرتبط ميشوند. آنها با كمك اين ابزار مدرن به هم نزديك ميشوند حتي برخي از طريق شبكههاي اجتماعي، تولد يا مرگ اعضاي خانواده را مطرح ميكنند و در جريان قرار ميگيرند. ابزار به اشتراكگذاري؛ بسياري از شبكههاي اجتماعي اعم از يوتيوب، فيسبوك، اينستاگرام و... كه بين افراد رايج هستند به آنها اجازه ميدهند تا در حد گستردهاي تصاويري را منتشر كنند، تصاويري كه حتي ميتواند جهاني را تغيير دهد يا باعث مداخلات داغ و جنجالي در برخي نقاط هم بشود مانند فيلمهاي ويدئويي كه تروريستها در سوريه منتشر ميكنند.
ابزار معنيدار؛ اين شبكههاي اجتماعي براي بسياري از افراد از منظر روانشناسي كمكرسان هستند تا به تقويت اعتماد به نفس خود بپردازند و تأثيرات مسائلي چون خودنمايي، شكست، موفقيتهاي زودگذري كه با شكست مواجه ميشود و... در آنها به حداقل برسد و علاقهمندان به اين شبكههاي اجتماعي را اميدوار ميكند و حتي در مسائل عشقي، احساس تعلق خاطر آنها را بالا ميبرد. ابزار ارتباطي؛ هر شبكه اجتماعي ظرفيتهايي دارد و اين امكان را ايجاد ميكند تا افراد روابط خود را گسترش دهند و باعث ايجاد گروهها و سرويسهاي جديد ميشود، افراد در شبكههاي اجتماعي دوستان تازه پيدا ميكنند، حتي روابط دوستانه ايجاد ميشود يا دوستاني كه سالها از آنها دور و بيخبر بودهاند را در كوتاهترين مدت پيدا ميكنند در نتيجه باعث ايجاد گسترش روابط ميشود. درماني براي تنهايي؛ بيماري قرن حاضر تنهايي است. رفاه، بسياري از مردم را ضعيف و تنها ميكند اما شبكههاي اجتماعي اين امكان را دارند تا برخي خلأهاي ارتباطي را پر كنند؛ گاهي اوقات هم باعث از بين رفتن تنهايي و افسردگي ميشوند. اما در كنار مزاياي بسيار شبكههاي اجتماعي، آنها معايبي هم دارند.
قلدري؛ موضوعي كه اين روزها در شمال امريكا و بين فرانسويها رايج شده قلدري و باجگيري در شبكههاي اجتماعي است به اين صورت كه افراد خرابكار در فضاي مجازي به آزار و اذيت ديگران به خصوص افراد ضعيف ميپردازند. اعم از كارگران، همكاران يا دوستان و همكلاسيها و افراد پير يا كم سن و سال كه براي آنها پيامهاي توهينآميز و زورگويانه ارسال ميكنند، پيامهايي كه بدون سانسور هستند و باعث ايجاد فضاي بدي در فضاي مجازي ميشوند.
انتقام؛ گاهي اوقات برخي افراد، از شبكههاي اجتماعي به عنوان ابزار انتقام استفاده ميكنند مثلاً ممكن است براي انتقام از فردي، عكسهاي خصوصي او را منتشر كنند يا دانشجويي براي انتقام، زندگي يكي از مسئولان دانشگاه را منتشر كند و آن را به صورت فيلم در فضاي مجازي بگذارد. آزار جنسي كودكان؛ داستانهاي ترسناك در اين باره فراوانند. بسياري از كساني كه به دنبال آزار جنسي كودكان هستند با استفاده از شبكههاي اجتماعي اقدام ميكنند اما آيا با اينگونه موارد نياز به توسعه بيشتري در فضاي مجازي داريم؟
زندگي حرفهاي؛ براي بسياري از كارفرمايان، شبكههاي اجتماعي فضاي مناسبي هستند تا اطلاعاتي درباره استخدام يا اخراج كاركنان در اختيارشان قرار بگيرد تا ابزاري براي توبيخ يا اخراج نيروها باشد. جرايم اينترنتي؛ هكرها كارشناسان ماهري در سرقت هويت افراد از طريق شبكههاي اجتماعي هستند. برخي با استفاده از ورود به اطلاعات شخصي و نفوذ به كامپيوتر رمزهاي عبور و شمارههاي مهم را سرقت ميكنند؛ رمزهاي مهمي چون كارتهاي بانكي، كارتهاي اعتباري و... كه اين از شاخصترين معايب شبكههاي اجتماعي است. در نهايت اين كه برخي از مردم زمان زيادي را مجبور هستند صرف كنند تا در يك روز كاري يا شخصي و عاطفي از طريق شبكههاي اجتماعي به ديگران آسيب برسانند. در نتيجه بايد گفت در جهان امروز به طور فزاينده افراد از توييتر، فيسبوك، يوتيوب، گوگل پلاس، وبلاگها و... استفاده ميكنند و متخصصان براي پيدا كردن آنچه نياز دارند به فضاي مجازي رو ميآورند، درحالي كه برخي در فضاي مجازي تقريباً رها و بدون هدف هستند. اما آيا شما واقعاً نياز به 200، 500 يا 5هزار دوست در فضاي مجازي داريد؟! آن هم در كامپيوتر كه افراد بيش از يك چهره دارند و شناخت آنها به آساني ممكن نيست؟!
نويسنده: هانري ميچاد
