معصومه طاهري
جمال شورجه از نويسندگان و كارگردانان متعهد كشورمان است كه اغلب او را با آثار دفاع مقدسي چون دايره سرخ، خلبان و عمليات كركوك ميشناسيم. درحال حاضر نيز شاهد بازپخش مجموعه قصههاي «تبيان» از تلويزيون هستيم كه با همكاري مرحوم سلحشور توليد كرده است. بر اساس توانايي و سابقه اعتقادي كه اين كارگردان دارد بعد از مرحوم سلحشور رسالت پروژه «حضرت موسي» به عهده وي قرار داده شد و قرار است با سكانداري شورجه به اتمام برسد.
چطور شد وارد فضاي سينما شديد؟بعد از انقلاب و تعطيلي دانشگاهها براي انقلاب فرهنگي فرصتي پيش آمد تا خلئي كه در تلويزيون و سينما ايجاد شده توسط افراد مذهبي پرشود بههمين خاطر مدرسه عالي شهيد مطهري با مديريت آيتالله امامي كاشاني براي تربيت نيروهاي مديريتي و ميداني و اجرايي در اين حوزه را جمع كرد. من هم كه رشته گرافيك و نقاشي ميخواندم دعوت شدم. يك گروه 100 نفره بوديم كه هم به لحاظ هنري و زيباشناختي و هم به لحاظ مباحث و مباني فكري با ما كار ميشد. حدود يك سال و نيم آموزش ديديم. همزمان جنگ هم شروع شده بود. با دوربين براي عكاسي و ساخت فيلمهاي كوتاه به مناطق جنگي رفتيم تا صحنهها را به تصوير بكشيم؛ آموزشهاي ما عملي و تئوري با هم بود و از هر دو نظر ما تربيت شديم. بعد از مدتي كلاسهاي ما تمام شد ولي سوداي دفاع مقدس برسرداشتيم؛ عدهاي جذب تلويزيون، عدهاي جذب ارشاد و عدهاي هم مثل ما جذب حوزه هنري شديم البته همه با هم ارتباط داشتيم. پايههاي فيلمسازي ما به اين شكل ايجاد شد؛ در واقع چون انتخابهاي افراد براي دوره آموزشي از انجمنهاي اسلامي و افراد مذهبي دانشگاهها بود به ندرت گرفتار تفكرات لائيك سينماي غربي شدند زيرا اين افراد فعاليتهاي فكري و دانشگاهي داشتند و به نوعي مطلع به مباحث اعتقادي و ديني به كار هنري كه انجام ميدادند بودند.
اين روزها از تلويزيون مجموعه قصههاي تبيان پخش ميشود، مجموعهاي كه دلنشين و آموزنده است آيا اين برنامه در رقابت با مجموعه تركي كليد اسرار بود؟نه؛ ما براساس داستانهاي قرآني وارد عمل شديم و مبدأ آن هم كتاب قرآن بود؛ شاخصه داستانهاي تبيان قصههاي واقعي قرآن بود. مرحوم سلحشور كه سالها با هم كار ميكرديم، آيه شريفه111 از سوره يوسف را مبناي كار قرار داد. او هيچ چشمداشتي به مجموعه كليد اسرار نداشت. رويكرد تبيان قصههاي واقعي بود كه خدا براي بشر در نظر گرفته است؛ برهمين اساس تعدادي از دانشجويان و فارغالتحصيلان سينما كه از بچههاي مذهبي مرتبط با بسيج، جشنواره عمار و مؤسسه شهيد آويني بودند را دعوت كرديم؛ 15 نفر رشته كارگرداني و حدود20 دانشجو از شهرهاي مختلف براي نوشتن قصههاي تبيان جمع شدند و شروع به تحقيق و بررسي داستانها كردند تا قصههايي كه عناصر درام دارند را كار كنيم.
با اينكه مجموعه «تبيان» روايتي ساده و بهدور از جلوههاي ويژه بهروز سينمايي دارد ولي جذاب است؛ علت اين توفيق را چه ميدانيد؟ آنطور كه اطلاع دارم سه شبكه تلويزيوني هر شب پخش ميكنند؛ درصورتيكه اوايل توليد به اين مجموعه بيمهري شد ولي الان با توجه به تنوع توليدات رسانهاي كه صحنههاي مصنوعي نمايشي دارند استقبال خوبي از تبيان ميشود. به نظرم به دليل متن و بطن قصههاي بكر قرآني است كه خودشان پر از عبرت و درسآموزي هستند ما خيلي تلاش نكرديم با جذابيتهاي مصنوعي آنها را نشان بدهيم؛ خود محتوا جالب بود. داستانها توسط مجموعه نوشته ميشد و استادان حوزه مديريت ميكردند تا هم به سرانجام نمايشي خوبي برسد و هم به موضوعات و مضامين مذهبي اشاره كند. انتخابها دراماتيك و نمايشي همراه با عبرتهاي الهي بودند. دوستان جوان پر از شور و هيجان و انگيزه كار ميكردند كه الان تعدادي از آنها جذب سينما شدهاند. ابتدا سردار نقدي با مرحوم سلحشور وارد مذاكره شد و همكاري كردند. از شبكه برونمرزي سيماي جمهوري اسلامي هم درخواست داشتند تا بخشي را براي آنها بنويسيم و توليد كنيم.
شما چه فيلمهايي از فيلمهاي اديان الهي از توليدات جهاني را توصيه ميكنيد؟كساني كه علاقهمند به آثار ديني هستند بايد هر اثر مذهبي را فارغ از ظواهر ببينند تا متوجه بشوند دنيا چه برخوردي با دين و دينمدارها دارد، زيرا نوعاً با آثار ديني به دنبال دينزدايي و تنزل شخصيتهاي ديني و كم كردن قداستهاي پيامبران هستند تا باورهاي ديني ملتهاي مختلف را از بين ببرند، لذا لازم است اين فيلمها را ديد و به كنه و ريشه اين آثار پي برد.
بازتابهاي سريال «حضرت يوسف» را در جهان چطور ديديد؟خيلي تعجب برانگيز شد؛ طبق آمار حدود4 ميليارد نفر در دنيا اين مجموعه را ديدند و خيليها از آن اثر مثبت گرفتند؛ شايد يكي از علل توجه اخير هاليووديها به آثار ديني همين تأثير زياد «حضرت يوسف» باشد زيرا تأثيرگذاري مثبت اين مجموعه مبتني بر ريشههاي ديني و قرآني بود و هاليوود را واداركرد كه عليه اين آثار اصيل توليد داشته باشند.
شما آثار اثرگذار زيادي داريد؛ يكي از اين آثار فيلم «خلبان» درباره شهيد دوران است اما اسم شهيد در آن نبود چرا اغلب فيلمسازان اسم شهيد را در فيلمها نميآورند؟اينكه اسم شهيد در«خلبان» نيامده شايد پيش نميآمده كه به فاميل او را صدا بزنند؛ درحاليكه فيلم تقديم به شهيد دوران بود، اما اينكه چرا فيلمسازان نام شهدا را نميآورند اولاً بايد فيلم ايجاب كند و ثانياً اينكه فيلم درباره شهدا زياد ساخته نشده و ما به اندازه انگشتان دست در اين زمينه توليد نداريم. اين يكي از معضلات سينماي ماست. به نظرم تعمدي در نام نبردن شهدا نيست، ولي در تيتراژ و شاكله فيلم بايد اشاره كرد كه برداشت زندگي كدام شهيد است تا در حق شهيد جفا نشود.
بعد از مرحوم سلحشور سريال«حضرت موسي» به عهده شما قرار داده شد؛ سرانجام آن به كجا رسيد؟در اينباره يك مثنوي مطلب دارم؛ بعد از سريال «مردان آنجلس» با تعدادي از عوامل به ديدار رهبري رفتيم؛ آنجا ايشان خطاب به لاريجاني و مديران شبكهها فرمودند: «جناب آقاي لاريجاني اين سريال حجت را بر من و شما تمام كرد. اين گروه ميتوانند كارهاي بزرگي انجام بدهند. برويد كارهاي بزرگي با اين گروه انجام بدهيد.» اين نقطه عطفي بود كه مرحوم سلحشور به توليد حضرت موسي ورود كنند؛ پيامبري كه بيشترين نام و قصه را در قرآن دارد. همچنين عبرتها و روايتهاي بسياري در خصوص زندگي اين پيامبر داريم و شايد يكي از علتهايي كه رهبري توصيه به توليد آن داشتند همين باشد. مرحوم سلحشور از همان موقع با حضور15 محقق اين پروژه را نوشت كه پنج تا شش سال طول كشيد و تا 72 قسمت مجموعه را نوشت اما براي ادامه كار عمرش كفاف نداد. اين كار سنگيني است كه بودجه بالايي لازم دارد و الان هم تلويزيون با مشكل مالي مواجه است؛ البته ميتوان تله فيلمي كار كرد، ولي حق مطلب چنين موضوع مهمي در سطح جهاني ادا نميشود؛ به نظرم مجلس و شورايي كه براي كارهاي فرهنگي بودجه را تعيين ميكند ميبايست بودجهاي براي اين مجموعه تصويب كند. عمده مشكل ما مسئله بودجه است؛ درحاليكه رهبري بارها بر توليد اين كار تأكيد كردند. حتي توصيه داشتند برخي كارهاي ديگر كنار گذاشته شود و اختصاصاً پروژه حضرت موسي را دنبال كنيم؛ البته از سوي تلويزيون كوتاهي نشده و مشكل كلي ما بودجه است. در حال رايزني در داخل و خارج از كشور هستيم تا منابع مالي تأمين شود.
آيا شما براي سريال حضرت موسي برنامهاي براي استفاده از بازيگران خارجي داريد؟ما توانايي لازم را در حوزههاي هنري و سينمايي داريم ولي براي جهاني شدن و جذب مخاطبان بيشتر با توجه به موضوع حضرت موسي كه خيليها در دنيا با آن آشنا هستند و كنجكاوند تا نگاه قرآن مسلمانان را درباره آن بدانند به نظرم ميبايست عناصر جلوي دوربين را بينالملليتر كنيم و از كشورهايي چون تركيه، سوريه، لبنان و كشورهاي غربي دعوت به كار كنيم چون مخاطبان اين اثر فقط مسلمانان نيستند؛ مانند «مريم مقدس» كه بينندگان زيادي از مسلمان و غيرمسلمان در دنيا داشت.
مصطفي زماني هم در اين سريال حضور دارد؟بله؛ از ايشان دعوت كرديم تا در همان نقش يوزارسيف حضور پيدا كند. ابتداي داستان با زمان رحلت و وصيت حضرت يوسف همراه است. ايشان ياران خود را در قصر جمع كرده و وصايايي ميكند از جمله اينكه قوم بنياسرائيل منتظرموعود خود باشند. زمان انتظار با فشار و ظلم خواهد بود و بايد براي فرج منجي دعا كنند و مصطفي زماني همين نقش را بازي ميكند.
بازيگر نقش حضرت موسي را انتخاب كردهايد؟براي بازي حضرت موسي به دنبال چهره جديد هستم. عمدتاً براي اين چهره بايد وقت گذاشت مثل خود مصطفي زماني كه در جاي حضرت يوسف خوش درخشيد. اميدوارم چهره تازه و ديده نشدهاي كه البته صبغه مذهبي قوي داشته باشد پيدا كنم تا بتواند داستان و زندگي اين پيامبر بزرگوار را درك و لمس كند و آيات قراني را در قالب اين شخصيت به خوبي به تصوير بكشد.
