فرزين ماندگار
ايران براي هفتمين دوره متوالي در بزرگترين نمايشگاه بازيهاي ديجيتال اروپا (gamescom) در گيمزكام آلمان در شهر كلن شركت كرده است. ۹ سال پيش و در زمان دولت نهم بنيادي براي اين هنر- صنعت در كشور تشكيل شد و شروع خوبي هم در اين زمينه داشت، اما به مرور به نظر ميرسد كه به جايگاهي كه لياقت آن را داشتيم نرسيديم و باز هم اگر موضوع را جدي نگيريم قافيه را به كشورهاي ديگر ميبازيم.
بازيهاي رايانهاي امروز به يك صنعت پرسود در جهان تبديل شده و كشورهايي كه در اين زمينه سرمايهگذاري كردهاند سود زيادي از اين بابت عايد كشورشان شده است، اما جريان اجتماعي و فرهنگي كه اين هنر- صنعت توانسته ايجاد كند بزرگتر از سود مستقيم آن است. هر چند نهايت جريانسازي آن به پولي هنگفتتر ميانجامد، اما پايداري سود اقتصادي از دريچه تغيير فرهنگ و عادات و سليقههاي يك نسل، هدفي است كه هر كشوري به دنبال آن است يا بهتر بگويم بايد باشد.
صنعت گيم ايران در حالي اين روزها حضور در رويداد بينالمللي گيمزكام آلمان را تجربه ميكند كه هنوز سؤالاتي اساسي درباره كيفيت و اهداف اين حضورهاي بينالمللي قابل طرح است. بازيهاي رايانهاي صنعتي است كه جنبههاي فرهنگي زيادي دارد و از اين لحاظ كه با سنين كودك و نوجوان ارتباط وثيق دارد ميتواند به عنوان يكي از صنايع مهمي كه در امر فرهنگسازي در جوامع تأثير زيادي دارد مورد توجه قرار بگيرد، اما وضعيت ايران در اين زمينه چگونه است؟ بايد گفت كه باز هم ما دير جنبيدهايم و بازيهاي رايانهاي به عنوان يكي از بزرگترين ابزارهاي فرهنگي و اقتصادي دنيا را فراگرفته است. جنبههاي فرهنگي اين صنعت آنقدر پردامنه و زياد است كه ميتواند در سرنوشت يك ملت تأثيرگذار باشد؛ چراكه با نسلهاي آيندهساز نسبت معيني دارد و براي همين هر اندازه در اين صنعت سرمايهگذاري و برنامهريزي شود زياد نيست.
ايران تلاش كرده است در نمايشگاه گيمزكام با همراه كردن بازيسازان، علاوه بر معرفي محصولات ايراني كه برخي از آنها هم مورد توجه برخي از ناشران بينالمللي قرار گرفتهاند، به اطلاع فعالان اين هنر- صنعت برساند كه اساساً ايران وارد اين موضوع شده است و با تبليغاتي كه عليه ايران توسط رسانههاي جهاني ميشود، خودش كار بزرگي است، اما حضوري قدرتمندتر قطعاً نياز به حمايتهايي بيش از اين دارد و البته برنامهريزي دقيقتري از سوي بنياد ملي بازيهاي رايانهاي بايد صورت بگيرد. بازيهاي ديجيتالي اين روزها نسلي را دارد ميسازد كه آينده جهان در دستان آنهاست. نوع عملكرد و عكسالعمل نسل آينده، نوع نگاهشان به زندگي، اندازه علاقهشان به موضوعات مختلف و هزار مسئله ريز و درشت ديگر دارد همين امروز با پديدهاي به نام بازيهاي ديجيتالي رقم ميخورد.
توليد و توسعه بازيهاي ديجيتالي يعني رايزني فرهنگي؛ چراكه هرقدر بتوان در بازار بزرگ بازيهاي ديجيتالي نفوذ كرد به همان ميزان هم ميتوان در فرهنگ جوامع نفوذ داشت.
جریانسازی فرهنگیحضور ايران در اين نمايشگاه بازيهاي ديجيتال اروپا (gamescom) در كشور آلمان بهانهاي است تا به يكي از جديدترين و مهمترين ابزارهاي فرهنگي دنياي امروز پرداخته شود. سود مالي بازيهاي رايانهاي امروز در جهان ۷۸ ميليارد دلار است، آماري كه اختصاص به سال گذشته ميلادي دارد و چين و امريكا تقريباً نيمي از اين سود را از آن خود كردهاند. نمونه جديدتر و موفقتر اين هنر- صنعت هم ديگر خيلي تكراري شده، اما بايد صدباره گفت كه كشور فنلاند كه از زيرساختهاي صنعتي كمتري نسبت به كشورهاي پيشرفته برخوردار است، بعد از اينكه ۱۵ سال پيش توانست با محصول نوكيا، بازار گوشيهاي تلفنهاي همراه را مغلوب خلاقيت خود كند، تلاش كرد تا بازار بازيهاي ديجيتال را ببلعد. خيلي هم موفق شد. يك ميليون دلار براي بازي كلشآفكلنز هزينه كرد و در يك سال هزار و 200 برابر آن را درآورد. اين كشور نهادي دارد كه دقيقاً مانند بنياد ملي بازيهاي رايانهاي در ايران است كه البته بودجه دولتي آن ۷۰ ميليون دلار در سال است و در اين زمينه اصلاً شبيه بودجه كمتر از ۱۰ ميليارد توماني اين بنياد در ايران نيست و با اين بودجه هم توانسته برنامهريزي مؤثري داشته باشد و هم از شركتهاي خصوصي آنقدر حمايت كند كه بخش مهمي از اين بازار جهاني را از آن خود كند.
موضوع به همين سادگي است. برنامهريزي كردند، خلاقيت به خرج دادند، هزينه كردند و در نهايت نتيجه مطلوب گرفتند، اما ماجراي بازي همينجا تمام نميشود. موضوع بازي فقط كاسبي نيست. اگر همه اعداد و ارقام را كنار هم بگذاريم هر چند خودش پولي هنگفت ميشود و كلي اشتغالزايي ميكند، اما جريان اجتماعي و فرهنگي كه اين هنر- صنعت توانسته ايجاد كند، بزرگتر از سود مستقيم آن است.
نفت و گاز تمام ميشود، چوب و ذغالسنگ و... تمام ميشود، حتي خدمات و نحوه ارائه آن تغيير ميكند و روزي بازار آن دست به دست ميشود، اما اقتصادي براي يك كشور پايدار ميشود كه از با ابزار فرهنگي به سود رسيده باشد. بدون شك هاليوود تا قيام قيامت صنعتي پرسود براي امريكاييها خواهد بود، ولي اسلحهسازي براي امريكاييها يك روز تبديل به كاري كمسود براي آنها خواهد شد؛ چراكه فيلمهاي امريكايي طرز زندگي آدمهاي دنيا، نوع نگاه آدمها و تقسيمبندي جيب آنها را تغيير داده و ميدهد.
بازيهاي ديجيتالي هم يك پديده نسبتاً جديد است. البته نزديك به نيم قرن از آغاز ميگذرد، اما كمتر از دو دهه است كه در بازار جهاني عرض اندام ميكند و كمتر از يك دهه است كه از صنعت سينما و موسيقي پيشي گرفته است. پيشي گرفتن اين صنعت از سينما و موسيقي به معني تأثيرگذارتر بودن آن نيز هست. هرچند در امريكا سالهاست كه ديگر موسيقي و سينما را نيز با گرايشي به پيش ميبرند كه سنين كودك و نوجوان را بيشتر درگير خود كند، در صنعت بازيهاي رايانهاي تنها يك صنعت نيست، بلكه مانند سينما سرنوشت و آينده كشورها و جهان را رقم ميزند. هر كشوري كه افق بلندتري براي خود در سطح جهان متصور باشد اين صنعت را جديتر ميگيرد.
بازديد دو عضو كميسيون فرهنگي مجلس از نمايشگاه گيمزكام آلمانحجتالاسلام احد آزاديخواه و عليرضا ابراهيمي از اعضاي كميسيون فرهنگي مجلس شوراي اسلامي از نمايشگاه گيمزكام آلمان بازديد كردند. اين نخستينبار است كه نمايندگان مجلس شوراي اسلامي از بزرگترين نمايشگاه صنعت بازي اروپا بازديد به عمل ميآورند. در اين بازديد كه به دعوت از بنياد ملي بازيهاي رايانهاي صورت گرفت، نمايندگان با بازديد از بخشهاي مختلف با ساختار و ويژگيهاي نمايشگاه آشنا شدند. اين نمايندگان در حاشيه بازديد از نمايشگاه با اشاره به خلأهاي قانوني موجود در حوزه بازي از جمله كپيرايت و دريافت عوارض از بازيهاي خارجي، قول مساعد جهت پيگيري اين موضوع را دادند.
آزاديخواه با اشاره به ورود مجلس به حوزه بازيهاي رايانهاي گفت: اين نخستينبار است كه مجلس شوراي اسلامي دو نماينده را به اين نمايشگاه فرستاده است. اين مسئله جديت مجلس و بهخصوص كميسيون فرهنگي را نشان ميدهد و مطمئناً پس از بازگشت از نمايشگاه با ارائه گزارشات به مجلس با جديت جهت رفع نيازهاي قانوني بازيسازان پيگيريهاي لازم را انجام خواهيم داد.
خلأهاي قانوني بايد مرتفع شودنماينده مردم ملاير خلأهاي قانوني اين حوزه را دو مورد برشمرد و تشريح كرد: در وهله نخست بايد خلأ قانوني كپيرايت مرتفع شود كه ما اين مسئله را در كميسيون پيگيري خواهيم كرد. مورد دوم بحث عوارض واردات بازيهاي خارجي است. نگرفتن عوارض از بازيهاي خارجي باعث مشكلاتي براي بازيسازان ايراني شده و به تجارت آنها ضربه زده است.
حجتالاسلام آزاديخواه در رابطه با بزرگترين نمايشگاه بازي و سرگرمي اروپا گفت: نمايشگاه گيمزكام رويدادي جامع است كه تمام سلايق را پوشش ميدهد. نكته ديگر رقابت تنگاتنگ بين كشورهاي مختلف در اين رويداد است. بهعنوان مثال شركتهاي امريكايي غرفههاي بزرگي را در اينجا تدارك ديدهاند و ديگر كشورها نيز بهدنبال گسترش تجارت صنعت بازي خود هستند. از كشورهاي منطقه خليجفارس نيز تنها ايران در اين نمايشگاه حضور دارد كه باعث خوشحالي است. وي خاطرنشان کرد: اميدواريم در آينده نزديك با رفع خلأهاي قانوني مورد نياز صنعت بازي كشور، راه را براي شكوفايي هر چه بيشتر جوانان مستعد كشور فراهم كنيم.
