فرزين ماندگار
داود فتحعليبيگي، نويسنده و كارگردان تئاتر در گفتوگو با «جوان» در پاسخ به اين سؤال كه چرا با وجود عقبه قوي هنر نمايش در ايران كه ريشه در هنر تعزيه دارد. امروزه بسياري از نمايشهاي روي صحنه عاري از اخلاق هستند، گفت: متأسفانه برخي تعزيه را نمايش نميدانند، تعزيه نمايشي آييني است كه از همه مختصات و نشانههاي هنر نمايش برخوردار است.
به گفته اين استاد و فعال نمايشهاي آييني، تعزيه به تنهايي همه مختصات نمايش روايي را داراست و داراي ارزشهاي منحصر به فردي است اما متأسفانه اين هنر ملي و آييني از سوي برخي به عنوان يك هنر نمايشي اصيل به رسميت شناخته نميشود و قدر دانسته نميشود.
وي دليل اين موضوع را غلبه نگاه و انديشه غربي در هنر ايراني ميداند و به اين نكته اشاره ميكند كه تئوريهاي هنر و نمايش در دانشكدهها و مراكز آموزشي كشور ريشه دوانده و تغيير نگاه در اين مورد بسيار سخت است. اساتيد ما در مراكز آموزش عالي ميپندارند كه تعزيه نميتواند به عنوان يك قالب نمايشي عرضه شود، اين در حالي است كه بسياري از پژوهشگران و محققان هنر نمايش در ايران تعزيه را ستون نمايش ايراني ميدانند و نگاه احترامآميز و اصولي به اين هنر دارند اما مراكز آموزش عالي ما با وجود وقوع انقلاب اسلامي مقاومت زيادي براي دانستن دانشجويان از هنر اصيل ايراني نشان ميدهند.
داود فتحعليبيگي كه خود سابقه زيادي در تحقيق و پژوهش درباره هنر تعزيه دارد در ادامه توضيح ميدهد كه كپيبرداري و روشهاي وارداتي در دانشگاههاي ما بيداد ميكند، به دانشجويان القا ميشود كه هنر نزد بيگانگان است و بس، تعزيه را در چشم دانشجو كوچك و تحقير ميكنند.
وي معتقد است الان زمان تجديدنظر در رشتهها و دروس دانشگاهي ما در عرصه هنر است، نه اينكه تئوريهاي غربي را دور بريزيم بلكه بايد از غلبه نظريهپردازيهاي غربي بر هنر كشور پرهيز كنيم و به دانشجويانمان ثابت كنيم كه هنر ايراني در نمايش حرفهاي زيادي براي گفتن دارد. اگر بتوانيم اين مورد را جا بيندازيم و به دانشجويان هنر اعتماد به نفس بدهيم به تدريج ميتوان هنر تعزيه را گسترش داد و شك نكنيد وقتي قالبها اخلاقي شوند، محتواي هنر نيز به سمت اخلاقي شدن ميرود.
اين كارگردان تئاتر در ادامه به اين اشاره كرد كه چند سال پيش در دانشگاه سوره رشته تعزيه را تعريف كرديم و به وزارت علوم فرستاديم ولي اصلاً جوابي نشنيديم، فكر ميكرديم با استقبال مسئولان وزارت علوم مواجه شويم و به خاطر اهميت به هنر اصيل ايراني و براي زنده كردن هنر آييني و سنتي ايرانيان مورد تشويق قرار بگيريم و موضوع به سرعت در دستور كار قرار بگيرد اما با بياعتنايي زيادي مواجه شديم و هيچ جوابي به ما ندادند. سال گذشته شنيدم كه دانشگاه هنر هم پيشنهادي در اين زمينه ارائه داده است ولي ظاهراً هنوز در دستور كار قرار نگرفته است. فتحعليبيگي از اين بياعتنايي نسبت به هنرهاي آيين در كشور ابراز تأسف كرده و ميافزايد: وزارت علوم و دستگاههاي فرهنگي بايد از آموزش رشتههايي كه باعث ميشود روح معنويت در جان دانشجويان و جوانان ما رسوخ داده شود، حمايت كنند اما متأسفانه شاهد اين هستيم كه قدر و منزلت سرمايهها و ميراث ملي محترم شناخته نميشود و اين معنايي جز كفران نعمت ندارد.
آموزش تعزيه در مراكز آموزش عالي ما نوعي برگشت به خويشتن است. وزارت علوم واجب است كه به فرهنگ و ميراث ملي اهميت بدهد و آن را در صدر بنشاند. ما خوشبختانه در اين زمينه به قدر كافي نيروي انساني عالم و متعهد داريم كه بتوانند بهتر از قبل قواعد نمايش ايراني را تئوريزه كنند، ترديد نكنيم كه اگر رشته تعزيه در دانشگاه تعريف و آموزش داده شود روي اخلاق دانشجوي ما هم تأثيرگذار است، روي سبك زندگي ايراني او نيز موثر است چون در محتوا تأثير ميگذارد. به نظرم دستهاي پشت پردهاي وجود دارد كه اجازه نميدهد آموزش عالي ما به سمت معنويت و اخلاق برود. اين گسست را بايد دانشگاه پر كند، پيش از اين برخي تعزيه را خرافات ميدانستند، در دوره پهلوي با عنوان سد معبر با آن مقابله ميكردند ولي الان وضع بهتر شده و برايش حرمت قائلند ولي به گونهاي مخفيتر با آن مقابله ميشود.
