در آن جنبه اول كه گفتيم جنبه علمي است و سعي كردند [آن را] تضعيف كنند، معنايش اين است كه متاع علمياي كه به دانشگاههاي ما داده شد، متاع دستدوم بود، علم كهنه و از كار افتاده بود؛ يعني غربيها، پيشرفتهاي مهم علمي را هرگز منتقل نكردند؛ حالا ما كشور خودمان را خبر داريم؛ قاعدتاً كشورهاي شبيه كشور ما - كه تحت نفوذ و زير سلطه بودند- همه از همين قبيلند. فرض بفرماييد علوم جديد، دانشهاي جديد، دانشهاي نو را كه با پيشرفتهاي علمي به آنها ميرسيدند، هرگز به دانشگاههاي كشوري مثل كشور ما منتقل نكردند، چيزهايي را كه از آن طراوت و نويي خارج شده بود منتقل كردند. اين هم البته دلايلي داشت؛ اين امر كه همين علوم كهنه را يا همين فناوريهاي قديمي را چرا وارد اين كشور و كشورهاي شبيه ما كردند، دلايلي داشت.
آنوقتي كه رقيب براي استعمار غربي پيدا شد، اثر «پيدا شدن رقيب» در كشورهايي كه با آن رقيبها ارتباط داشتند ظاهر شد. فرض بفرماييد حكومت كمونيستي كه رقيب نظام سلطه مستقر تا آن زمان بود - يعني رقيب انگليس، امريكا و بقيه- وقتي سر كار آمد، براي اينكه حوزه نفوذ خودش را توسعه بدهد، كشوري مثل هند را و دانشگاه هند را مجهز كرد به برخي از علومي كه غربيها هرگز تا آخر حاضر نبودند بدهند؛ يا واضحتر، كشوري مثل چين را مجهز كرد به دانشهايي و به فناوريهايي كه امكان نداشت از طريق غربيها به آنها دست پيدا كنند؛ براي اينكه رقابت سياسي بود، توسعه نفوذ بود.
چينيها مسئله هستهاي را از روسها فراگرفتند؛ هنديها مسئله هستهاي را از روسها - از شوروي سابق- فراگرفتند. اينها چيزهايي نبود كه امكان داشته باشد نظام دانشگاهي و علمي غرب، اينها را به كشورهايي مثل چين يا مثل هند و بهطريق اولي مثل ما منتقل كند. بنابراين از لحاظ علمي، هرگز اينجور نبود كه اجازه بدهند يا كمك كنند يا تسهيل كنند كه دانشگاه كشورهايي مثل كشور ما كه زير نفوذ بود و زير سلطه بود به يك معنا، پيشرفت علمي كند، بلكه حتي ضربه هم زدند؛ يعني اگر استعداد برجستهاي را در اين دانشگاهها پيدا كردند، جذب كردند، بردند در خدمت خودشان قرار دادند و اين وضعيت وجود داشت؛ سالهاي متمادي در دوران پهلوي اين وضعيت وجود داشت.
31 خرداد 1396
