محمدصادق عابديني
راهاندازي شبكه تلويزيوني اختصاصي براي معرفي جاذبههاي گردشگري كشورمان با وجود اينكه در سالهاي اخير بارها از سوي مديران سازمان ميراث فرهنگي و كارشناسان صنعت توريسم مطرح شده است و با اينكه چندين بار سخن از همكاري صداوسيما براي راهاندازي چنين شبكهاي به ميان آمده است، هنوز خبري از شبكه تخصصي بينالمللي براي تبليغ و تقويت حضور گردشگران خارجي در ايران ايجاد نشده است.
توريسم از جمله صنايعي است كه براي گسترش و دوام نياز مستقيمي به رسانه دارد. شايد ديگر صنايع بزرگ جهان مانند صنعت نفت يا صنعت و تجارت اسلحه نياز چنداني به رسانه نداشته باشند و هرچه از چشم رسانهها دورتر باشند بهتر بتوانند بازار خود را حفظ كنند ولي توريسم با درآمد سالانه بيش از 5/1 تريليون دلاري، بدون حضور رسانه با افول و شكست روبهرو خواهد شد. نگاه فعالان صنعت توريسم به رسانه فراگيري به نام تلويزيون و استفاده از شبكههاي برونمرزي براي معرفي جاذبههاي گردشگري نگاهي كاملاً اقتصادي و بر مبناي گسترش بازار فروش است. به همين دليل است كه اغلب كشورهاي داراي صنعت توريسم با راهاندازي شبكههاي تلويزيوني گردشگري و سفر هم مخاطبان داخلي و هم گردشگران خارجي را مجاب به مسافرت ميكنند.
همسايههايي كه شبكه توريسم دارندپاكستان، همسايه شرقي ما امسال اولين شبكه بينالمللي توريسم را راهاندازي كرد. هنديها هم از سال 2005 ميلادي اولين شبكه بينالمللي توريسم را با هدف جذب بيش از پيش توريستهاي خارجي راهاندازي كردهاند. كشور تركيه نيز كه مجموعهاي كامل از شبكههاي تلويزيوني را در اختيار دارد، علاوه بر داشتن كانالهاي تلويزيوني توريسم كه درباره كليت سفر به تركيه تبليغ ميكنند، شبكههاي تخصصي براي مقاصد خاص گردشگري نيز راهاندازي كردهاست كه نمونه آن شبكهاي است كه صرفاً به معرفي استانبول ميپردازد. البته نبايد تصور كرد كه همه اين شبكهها در سطح اول استانداردهاي جهاني شبكههاي تلويزيوني هستند اما به صورت مشخص روي مخاطب هدف متمركز شده و به سهم خود به توسعه صنعت توريسم و گردشگري در كشورشان ميپردازند. كشور آذربايجان نيز كه به كمك درآمدهاي نفتي تلاش ميكند زيرساختهاي توريسم را تقويت كند هم شبكه تلويزيوني توريسم را راهاندازي كرده است.
به غير از تبليغ مستقيم گردشگري در شبكههاي تخصصي گردشگري، يكي از راهكارهاي توسعه توريسم در كشورهايي مانند تركيه، تبليغ غيرمستقيم جاذبههاي تاريخي و طبيعي كشورشان در قالب فيلمها و سريالهاي تلويزيوني است. گفته ميشود هر سال بخشي از جمعيت توريستهاي عرب كه به تركيه سفر ميكنند تحت تأثير سريالهاي تركي تصميم به سفر به اين كشور گرفتهاند. از توريستهاي ايراني كه به تركيه سفر ميكنند نظرسنجي دقيقي درباره علل سفر و انگيزههاي رسانهاي انجام نشده، اما نميتوان تأثير سريالهاي تركيهاي را روي مخاطبان ايراني ناديده گرفت.
ما تا كي منتظر باشيم؟! راهاندازي شبكه تخصصي توريسم، بارها در ملاقات رؤسا و مديران ارشاد سازمان ميراث فرهنگي و سازمان صداوسيما مطرح شده است. حتي قرار بر اين شد كه شبكه مستند سيما مأموريت معرفي جاذبههاي گردشگري را برعهده داشته باشد و در مقطعي قرار شد كه شبكه «شما» كه منتخب توليدات مراكز استاني را پخش ميكند به شبكه گردشگري تغيير نام دهد و وظيفه اصلياش توليد برنامههايي در زمينه معرفي جاذبههاي طبيعي و تاريخي استانهاي كشور باشد.
اما آنچه در صداوسيما رخ داده است نه راهاندازي شبكه مستقل گردشگري بوده كه مدنظر سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري است و نه مأموريت تام شبكه مستند يا تغيير كاركرد شبكه شما توانسته آن طور كه بايد در زمينه توسعه گردشگري مؤثر باشد.
مديران سازمان ميراث فرهنگي بارها درخواست ايجاد شبكهاي بينالمللي براي معرفي توريسم ايران را به صداوسيما دادهاند. مسعود سلطانيفر رئيس وقت سازمان ميراث فرهنگي در سال 93 از تلاش براي راهاندازي شبكه گردشگري خبر داد و همچنين از استفاده از برخي شبكههاي ماهوارهاي براي معرفي آثار تاريخي و مكانهاي گردشگري سخن گفت و تأكيد كرد كه در حال مطالعه طرحهاي آن هستيم. ولي با گذشت سه سال از آن زمان و تغيير رؤساي سازمان صداوسيما و سازمان ميراث فرهنگي هنوز هم خبري از آن اتفاق وعده داده شده، نشده است.
در مقابل تمايل شديد سازمان ميراث فرهنگي براي ايجاد شبكه تلويزيوني گردشگري، صداوسيما شايد به خاطر بار مالي و شايد به دليل مسائل سياسي، تمايلي به ايجاد شبكه مستقلي براي توسعه گردشگري چه در بعد داخلي و چه در بعد بينالمللي نداشته است. در عوض شبكههاي «پرس تي وي» و «هيسپان تي وي» اقدام به پخش برنامه «مستند ايران» ميكنند كه وظيفهاش معرفي جاذبههاي گردشگري كشورمان است.
اكنون كه دولت روي درآمدهاي ناشي از ورود گردشگر خارجي حساب ويژهاي باز كرده است و شرايط براي ورود توريستهاي خارجي به ايران مهياست، بار ديگر بحث راهاندازي شبكهاي بينالمللي براي نمايش و تبليغ زيباييهاي تاريخي و طبيعي كشورمان و معرفي فرهنگ ايران اسلامي به ديگر كشورهاي جهان، داغ شده است.
محمد اسماعيل سعيدي، عضو كميسيون فرهنگي مجلس درباره لزوم راهاندازي چنين شبكهاي ميگويد: بسياري از مردم دنيا با جاذبههاي ايران اسلامي آشنا نيستند لذا از طريق ساخت برنامههاي تلويزيوني و راهاندازي شبكههاي ماهوارهاي به ديگر زبانها ميتوان اطلاعرساني خوبي در اين خصوص انجام داد.
سعيدي ضمن اشاره به راهاندازي شبكه روسزبان صداوسيما و بيان اينكه هرچقدر بتوانيم برنامههاي تلويزيوني با زبانهاي مختلف در كشورهاي دنيا پخش كنيم حتماً در دنياي رسانهها به جايگاه خوبي دست خواهيم يافت و ميتوانيم تأثيرگذاري جدياي در جامعه جهاني رقم بزنيم، اظهار ميكند: عموم مردم در سراسر دنيا تحت تأثير شبكههاي تلويزيوني هستند بنابراين بايد از فرصت كنوني و تحت پوشش قرار دادن جمعيتي بيش از 400 ميليون نفر روسزبان به درستي بهره برد.
سيد فاطمه ذوالقدر، عضو هيئت رئيسه كميسيون فرهنگي مجلس نيز با اشاره به تاريخ، تمدن و جذابيت ايران براي مردمان ديگر كشورها، ميگويد: تاريخ، فرهنگ، آداب و رسوم، مشاهير و فضاهاي گردشگري ايران براي مردمان سرزمينهاي ديگر بسيار جذاب است و بسياري از آنها به دنبال كسب اطلاعات بيشتر از ايران هستند، بنابراين تأسيس شبكههايي با برنامههاي مناسب به زبانهاي فراگير جهان، ميتواند داشتههاي ايران را به ديگر كشورها منتقل كند.
ذوالقدر همچنين معتقد است: نمايش اخلاق مهماننوازي و زيبايي ايران در شبكههاي ماهوارهاي ايراني ميتواند در تقويت جذب گردشگر و صنعت گردشگري بسيار مؤثر باشد لذا برنامهسازان بايد در توليدات خود به اين موضوعات نيز توجه كنند. به نظر ميرسد بحث راهاندازي شبكه تلويزيوني را رويكرد معرفي جاذبههاي گردشگري كشورمان و تبليغ سفر به ايران زماني وارد فاز نهايي ميشود كه دولت و مجلس به جاي درخواست صرف از صداوسيما، زمينههاي كمك مالي و لجستيكي راهاندازي چنين شبكهاي را مهيا كنند. سهيم كردن رسانه ملي منافع اقتصادي كه از قبل راهاندازي چنين شبكهاي به وجود ميآيد، هم ميتواند هزينههاي نگهداري شبكه را تأمين كند و هم در صورت موفقيت چشمگير منبعي براي درآمدزايي و تسويه بدهيهاي سنگين رسانه باشد.
