در زماني نهچندان دور، فيلمهاي زيادي در عرصه دفاع مقدس توليد ميشد؛ چه فيلم بلند، چه كوتاه و چه مستند. بسياري از اين آثار بسيار شاخص و مورد استقبال قرار گرفتند. علاوه بر فيلمهاي بلند سينمايي، مستندهاي مهم و تأثيرگذاري نيز در اين عرصه توليد و موردتوجه قرار گرفتند.
كارگردانان زيادي در عرصه سينماي دفاع مقدس به فعاليت پرداختند و فيلمهاي زيادي نيز ساختند، اما بيشك موفقترين آنان مرحوم رسول ملاقليپور است. وي با امكانات محدود آن دوران آثار خوب و تماشاگرپسندي را ساخت و روي پرده فرستاد. فيلم «پرواز در شب» با آن ساختار ساده از فيلمهاي ماندگار سينماي ايران است، فيلمي كه ديگر نظير آن ساخته نشد. حسن مهم اين فيلم، حسي بود كه به تماشاگر منتقل ميكرد. از لحاظ فني و ساختاري ميتوان بر اين فيلم ايراد گرفت، اما از لحاظ انتقال حس، كاملاً موفق بود. انتقال حس به مخاطب، كليديترين فاكتور هنر ـ صنعت سينماست، اما در فيلمهاي ايراني، بهخصوص در سالهاي اخير اصلاً ديده نميشود. كارگردانهاي ديگري نيز در اين عرصه موفق بودند، اما هيچكدام نتوانستند مانند ملاقليپور فيلمهاي پرمخاطب بسازند. زماني فيلمهاي دفاع مقدسي روي پردههاي سينما جولان ميدادند، اما امروز ديگر از آن شكوه خبري نيست، نه از لحاظ كميت و نه كيفيت، با اينكه صنعت سينما بسيار پيشرفت كرده و امكانات بهتر شده است.
اكثر فيلمهاي موفق جنگي جهان بعد از پايان جنگ ساخته شدهاند، حتي بسيار دورتر، مانند «نجات سرباز رايان» و «اسب جنگي» و تعداد زيادي از فيلمهاي موفق ديگر كه احتياجي نيست نام يكيك آنها برده شود. متأسفانه در ايران چنين نشد، فيلمهاي موفق دفاع مقدس، در دوران جنگ تحميلي بيشتر و بهتر ساخته ميشد. شايد تغيير سياستها اين ركود را خودخواسته به سينما تحميل كرد، شايد هم ذائقه كارگردانان عرصه دفاع مقدس بهسوي ساختن فيلمهاي گونههاي ديگر سوق پيدا كرد. به هر دليلي كه باشد، سينماي دفاع مقدس دچار افول و حمايت از فيلمهاي دفاع مقدسي نيز بسيار كم شد.
انجمن سينماي دفاع مقدس نيز كمتر فيلم توليد كرد، آنهم با كارگرداناني محدود كه نظركردهشان بود. يكي از دلايل مهم افول فيلمهاي دفاع مقدسي اين بود كه به هر دليل اجازه داده نشد تا كارگرداناني ديگر وارد اين عرصه شوند، برخي نيز ساخت فيلمهاي دفاع مقدسي را براي خود تابو ميدانستند، بهخصوص دگرانديشان و كساني كه براي جشنوارههاي خارجي فيلم ميساختند. اين گروه با سرمايه كشورشان فيلمهايي ميساختند و ميسازند كه دلخواه بيگانگان باشد. دفاع مقدس متعلق به همه مردم ايرانزمين بود و هست. كسي نميتواند آن را متعلق به خودش بداند. برخي اينگونه پنداشتند كه دفاع مقدس ملك شخصي آنان است و بايد خودشان درباره اين دوران باشكوه فيلم بسازند، اين طرز تفكر آسيبهاي جدي به بدنه سينماي دفاع مقدس زد. ساخت فيلم دفاع مقدسي، طرح خوب، فيلمنامه عالي و كارگرداني حرفهاي ميخواهد. هشت سال جنگ تحميلي شناسنامه مقاومت مردم اسلامي ايرانزمين است، آنقدر داستان و قهرمان دارد كه تا قيام قيامت ميتوان درباره آنها فيلمهاي بلند و كوتاه داستاني و مستند ساخت، اما در بين مسئولان ارادهاي جدي وجود نداشت و ندارد. با اين اوصاف جشنواره سينماي دفاع مقدس هنوز به رسالت خود عملنكرده و راهي طولاني در پيش دارد.
بسياري از اهالي سينما، پير و جوان با طرحهايي دفاع مقدسي به سازمانهاي مختلف از جمله انجمن سينماي دفاع مقدس، روايت فتح، تلويزيون و غيره رفتند تا طرحهاي خود را به انجام برسانند، اما نتوانستند به خواست خود برسند، براي همين بهرغم میل باطني به ژانرهاي ديگر رو آوردند، از جمله كمدي. اين رسالت جشنواره سينماي دفاع مقدس بوده و هست تا با حمايت از ساخت فيلمهاي دفاع مقدس و حمايت از طرحهاي جديد و هنرمندان تازهنفس، آن را در سطح كشور گسترش دهد، اما نشد. متأسفانه در اين عرصه، فيلمهايي با ساختار ضعيف و سوژههاي شعاري و تكراري ساخته شد كه مخاطبان را دچار ريزش كرد، بايد مسئولان جشنواره و ديگر دستاندركاران سينماي دفاع مقدس چارهاي بينديشند تا اينگونه سينمايي به جايگاه شايسته خود بازگردد.
