تئاتر، هنري پويا و زنده در جامعه انقلابي توانسته جايگاهي ويژه براي خود دست و پا كند و روشنگري و بصيرت را سرلوحه خود قرار دهد؛ هنري كه در مقابل مردماني زنده و پويا به روي صحنه ميرود تا آيينهاي شود در مقابل ديدگان پرسشگر و فهيم. براي آنكه نمايشنامهاي جان بگيرد بايد اجرا شود و همواره اين جان گرفتن بهانه ميخواهد تا به رويش صحنهاي گشوده شود. يكي از همين بهانهها جشنوارههاست هرچند بود يا نبود و حد و حدود برگزاري جشنوارهها مورد بحث و نقد بوده است، اما آنچه مسلم است جشنواره ويتريني است براي آثار هنري و عرصهاي براي به رخ كشيدن كار هنرمند. يكي از جشنوارههايي كه 11 دوره خود را پشت سر گذاشته است جشنواره سراسري تئاتر بسيج است.
تئاتر در بسيج رنگ و بويي خاص دارد. رنگ و بويش از بطن مردم انقلابي است، پس بايد هم خوشرنگ باشد هم خوش عطر چراكه نويسندگانش هرچه مينويسند از دل مينويسند بيآنكه به جوايز آنچناني دلي بسته باشند يا نگران شنيدن يا نشنيدن جيغ و هوراهاي كذايي باشند. نمايشنامهنويسان بسيجي بيهيچ ادعايي به رسالت هنرشان و قلمشان دل بستهاند كه همان تفكر والاي بسيج ميباشد و هيچ عاملي قلقلكشان نميدهد كه رسالت معنويشان و درد دردمندان مظلوم جهان را فداي زرق و برقهاي فانياش كنند. برگزاري جشنواره تئاتر بسيج روزگاري پرفراز و نشيب را پشت سر گذاشته است تا به امروز و امروز در قامتي رعناتر و استوارتر گام در راهي جدي و علمي گذاشته است. تئاتر بسيج بر اساس آميختگي تعهد و تخصص در حالي به استقبال جشنواره سراسري ديگري خواهد رفت كه سخت در تلاش است تا بستري علمي و كارگاهي جهت رشد و اعتبار نويسندگانش فراهم نمايد، تا غنا ببخشد به آنچه در پيش روي دارد.
در همين راستا سياستگذار و متولي جشنواره (انجمن نمايش سازمان بسيج هنرمندان) با همت عالي در حال برگزاري اتفاق خوشيمني براي نمايشنامهنويسان بسيجي خود ميباشد كه به صورت موجز اشارهاي به آن خواهم داشت.
در اين اتفاق هنري نويسندگان به شكل منطقهاي (در مركز يك استان به ميزباني دو استان ديگر) گردهم ميآيند و با خوانش طرحهاي نمايشي خود در حضور اساتيد اعزامي از مركز به نقد و بررسي طرحهاي نمايشي قبل از نگارش كامل ميپردازند تا با بحثهاي چالشي و منطق دراماتيك نقاط ضعف احتمالي را ارزيابي نمايند و در يك كارگاه دو روزه در هر منطقه (10 منطقه) به صورت استاد شاگردي به تحليل فني و ساختاري نمايشنامه خود بپردازند. اين ارتباط و مشاوره تا حصول نتيجه بر اساس زمان مشخص شده تا پايان نگارش در فضاي مجازي ادامه خواهد داشت تا گروه اجرايي به مرحله شروع تمرين با بازيگران و عوامل برسد. پس از نگارش كامل متن و تأييد استاد راهنما نوبت به كارگرداني نمايشنامه ميرسد كه متولي برگزاري جشنواره با كمك از اساتيد گرايش كارگرداني در قالب بومي و اعزامي مشاوره و هدايت در اين بخش را تا مرحله پرداخت كامل و آمادهسازي نمايش براي اجرا ادامه ميدهد.
همانگونه كه اشاره شد، برگزاري يك جشنواره زماني ميتواند از شكل كليشهاي و فرمايشي بودن فاصله بگيرد كه بسترهاي آن فراهم باشد تا منتج به يك خروجي مؤثر گردد. بارها اين جمله «تئاتر براي همه» را شنيدهايم ولي در بسياري از جشنوارهها از حد يك شعار فراتر نرفته است و تئاترهاي اجرايي مخصوص جماعت خود تئاتريها ميشود ولاغير. اما در تعريف تئاتر بسيج و مردمي بودن آن شايد ذكر اين نكته لازم باشد كه نويسندگان اينگونه نمايشنامهها آنچنان در بطن مردم قرار گرفتهاند كه فاصلهاي ديده نميشود و خود از همان اهالي كوچه و بازار و مسجد و هيئت و اقشاري هستند كه همواره در غمها و شاديهاي ديگران حاضرند و تو آنها را ميبيني و گوشه عزلت و انزوايي ندارند تا آثارشان رنگ معناباختگي و بيدردي و اشرافگري داشته باشد. پوچگرايي و سكولاريسم و خيلي از ايسمهاي ديگر كه سوغات فرنگ است تا هويت ديني و استقامت و باورهايشان را نشانه بگيرند ديده نميشود. نمايشنامهها كه به نگارش كامل رسيد تيم اجرايي باز هم در پوشش هدايت و حمايت است. مشاورين و اساتيد و حمايت متولي برگزاري، زمينه اجراهاي عمومي نمايشها در مراكز استانها و شهرستانها را فراهم ميكنند.
نمايشنامههايي كه حالا به قوام رسيده است تبديل به اجراي زندهاي ميشود تا فرصتي شود براي مواجهه با تماشاگران زنده و متفكر تا آخرين بازخوردهاي اثر خود را ارزيابي كنند و تلاش مستمر چند ماهه اساتيد و هنرمندان در معرض ديد مردمي قرار گيرند. در حين اجراهاي عموم هم باز كارشناسان و ناظران اهل فن در ابعاد مختلف ناظر آثار و اجراي هنرمندان ميباشند تا آخرين روتوشهاي لازم صورت پذيرد و در پايان اين ماجراي هنرمندانه يعني بهمن ماه و ايام پيروزي انقلاب اسلامي آثار برتر در قالب جشنواره سراسري به اجرا ميروند تا شكلي جديد از تئاتر مردمي مبتني بر آموزههاي ديني، انقلابي و مقاومت را هر چه زيباتر شاهد باشيم.
* كارشناس هنرهاي نمايشي و عضو شوراي تخصصي تئاتر بسيج هنرمندان
