بررسي ها نشان مي دهد، عدم
توجه به محل ايجاد برخي از سد در سالهاي اخير موجب شده تا نه تنها اين مكانها
نتواند در زمينه ذخيره وتامين آب مورد نيازكاري انجام دهد بلكه باعث بروز مشكلات
ديگري نيز شود.
تبخيربالاي آب ،انباشت رسوبات ونمك در طول مسير وخشكسالي وكاهش منابع
آبي موجب شده تا كارشناسان بارها درزمينه
محل يابي ايجاد اين ذخيرگاه هاي آبي هشدار دهند كه در برخي از موارد عدم توجه به
اين موضوع باعث شده تا برخي ازسدها چندي پس از افتتاح بدون كارآيي به حالت خود رها
شوند.
مخالفت با ايجاد چهار سد در كشور
اواخرهفته گذشته بود كه مدیرکل دفتر ارزیابی اثرات زیستمحیطی سازمان حفاظت
محیط زیست از مخالفت این سازمان با احداث ۴ سد جدید در کشور خبر داد.
مدیرکل دفتر ارزیابی اثرات زیستمحیطی
سازمان حفاظت محیط زیست در اين خصوص مي گويد:" سدهای شیو و شبلیز در استان کهگیلویه
و بویراحمد، باباخان در استان کردستان و جزمان در استان ایلام، سدهایی هستند که با
طرح احداث آنها مخالفت شده است.
حمید جلالوندی در برحبا اشاره به علت مخالفت سازمان محيط زيست در اين سال قبل رابطه مي افزايد:" با توجه
به محدودیت منابع آبی در حوضههای آبریز این سدها در سالهای اخیر و همچنین مدل برنامهریزی
منابع آب، امکان بارگذاری جدید در این محدودهها وجود ندارد، لذا به دلیل عدم صدور
مجوز تخصیص آب با اجرای این پروژهها مخالفت شده است."
اين درحالي است كه وزارت نيرو نيزدر برخي موارد پس از شنيدن دلايل
موجه كارشناسان به نظر آنان توجه کردند.
وزير نيرو در اين خصوص مي گويد:" 15سال قبل در خصوص ايجاد
برخي سدها، مطالعاتي انجام گرفت اما از
آنجا كه شرایط آبی کشور تغییر کرده و با توجه به خشکسالی ها و افزایش مصارف آب در بالادست،
ساخت آنها ديگر توجیهی ندارد."
حمید چيت چيان مي افزايد:"در گذشته سدهايي داشتيم كه قرار بود ۱۵۰
میلیون مترمکعب آب در پشت آن ذخیره شود که
۳۰در حال حاضر تنها مي توان 30 میلیون مترمکعب آب پشت آن ذخيره كرد".
وي با اشاره به حل مشكلات برخی از اين سدها مي افزايد:" به همين منظور ارتفاع برخی از این سدها را کاهش دادیم، وبرخی را
هم با همان مشخصات قبلی به فعالیت خود ادامه خواهند داد."
سدهاي كه نا كارآمد از آب درآمدند
درحالي كه هدف از ايجاد سد تامين آب مورد نياز شرب وكشاورزي اعلام مي
شود، اما نبود مطالعه همه جانبه موجب شده تا اين سازه ها پس از ساخت نتواند انتظارات
را برآورد كند. به عنوان مثال زماني كه
قرار بود سد ساوه ساخته شود اعلام شد كه اين مكان مي تواند ۱۳۰ میلیون مترمکعب آب در
خود جای دهد اما پس ازاحداث مشخص شد تنها 30میلیون مترمکعب بیشتر در آنجا آب قابل
ذخيره نبوده است. از سویی سد کرخه نيز كه برای ذخيره ۷میلیارد مترمکعب ساخته شد تنها توانست 7/2 میلیارد مترمکعب آب در پشتش ذخيره كند. سد سیمره
نیز دو ساله به بهرهبرداری رسیده و نیروگاه آن هم ساخته شد اما چون آب کافی نداشته
است آب اصلاً نتوانسته واردنیروگاه شود.
البته مشكلات تنها به اين تعداد ختم نشد چرا كه درزمان دولتهای نهم و دهم سدهای شهریار، ارس 2، بار، درونگر،
رودبال داراب، آزادی، دانشمند، شمیل و نیان و سیاهبیشه ،گل فرج، شهید مدنی، آقچای،
اسدیه، کینه ورس، زیردان، ماشکیدا، سنگ سیاه، زاگرس، کمال صالح، کلان ملایر، کارون
4 و سیمره افتتاح و آبگیری شدند. اما عملا نتوانستند كارايي لازم را بدست آورند.
در كنار اين مسائل، عدم توجه به نوع خاك ومحلي كه سد درآن ايجاد مي
شود سبب شده تا پروژه هايي كه هزينه وزمان زيادي را پس از مدتي نه تنها كارآمدي
نداشته باشند بلكه خود موجب بروز بحران شوند كه در اين ميان مي توان به سد سفيد
رود و گتوند اشاره كرد.
سد سازي خوب يا بد ؟!
درحالي كه برخي به شدت مخالف ساخت سد در كشور هستند، اما برخي
كارشناسان معتقدند اگر براي ايجاد سد همه جوانب در نظر گرفته شود مي توان بهترين بهره را ازاين سدسازي ها به دست
آورد
پرفسور پرويز كردواني ازجمله موافقان ايجاد سد در اين رابطه به
"جوان " مي گويد: سد سازي اگر با مطالعه ودر نظر گرفتن همه جوانب انجام
شود خوب است مثلا برف ذخيره شده در مناطق كوهستاني با گرم شدن هوا ذوب شده
ودررودخانه هايي كه در كف دره ها درجريان است
جاري مي شود كه با ايجاد سد به راحتي مي توان آن را ذخيره كرد.
پدر كوير شناسي ايران با اشاره به اينكه بايد در ساخت سد اقتصادي بودن وطول عمر استفاده
از آن در نظر گرفته شود مي افزايد: بهره برداري
بيش از حداز ذخاير سدي موجب شده تا عمر سد در كشور كوتاه باشد.
پرفسور كردواني در خصوص
مشكلات پيش آمده براي سدهاي كشور تصريح مي
كند: نبود آبخیزداری صحيح در بالادست ، عدم ایجاد سدهای رسوبی دركنار شست وشوی هیدرولیکی،
یعنی باز کردن دریچه در طول سال و شستن گل ولای سطح آن از طریق جریان آب، موجب شده تا عمر سد در كشور به شدت كاهش پيدا كند.كه به عنوان نمونه مي توان به مخازن
سد کرج و لتیان اشاره كرد كه با روند فعلي
تجمع رسوبات در ۲۵ سال آینده پر خواهد شد.
لذا از آنجا كه هزينه ساخت سد در كشوراز لحاظ مادي ومعنوي بسيار بالاست ،اين امر مي طلبد كه قبل از ساخت
اين ذخيره گاه ها تمام جوانب در نظر گرفته شود.
