تغيير در ارزشها و سبكهاي جديد زندگي، وجود شبكههاي ماهوارهاي و ابزارهاي تبليغاتي همه از مواردي است كه در قرن 21 بروز پيدا كرده است به طوري كه در قرن 18 جامعه با يك تهديد سخت روبهرو بود، اما امروزه يك تهديد نرم جامعه را تهديد ميكند. امروز مواد مخدر به عنوان بزرگترين شوك هزاره سوم و عامل ضد توسعه در عرصههاي اجتماعي، فرهنگي، سياسي و اقتصادي است و اين شوك سبب شده كه با باري از مشكلات در حوزه اعتياد مواجه شويم، بهگونهاي كه سهم عمدهاي از بيماريها به مواد مخدر ارتباط دارد.
از ميان 173 كشور جهان كه با پديده مواد مخدر روبهرو هستند، غالباً معتقدند كه مسير جهان از يك موقعيت معلوم به سمت يك موقعيت نامعلوم در حال حركت است، درست مانند واگني كه مردم جهان سوار بر آن شدهاند و از هر سو بر آن هجمههايي وارد ميشود. فقدان مهارتهاي اجتماعي و زيستي مشكلات زيادي را در جامعه پديد آورده است، مواد مخدر و روانگردانها امروزه به شكل پويا، هوشمند، فعال، ديناميك در حال گسترش است و از رفتارهاي غلط جوانان سوءاستفاده ميكند تا در ميانشان شيوع پيدا كند، بنابراين بايد براي پويا شدن جوانان وارد عمل شويم. سير تحول مواد مخدر از ترياك تا شيشه و انواع روانگردانها امروز نشان ميدهد كه مواد مخدر چقدر پويا و فعالانه در حال گسترش است.
اعتياد افراد را با سنين، جنسيت، تحصيلات به دلايل مختلف تهديد ميكند، امروز حتي فرزندان معتادي از مادران و پدران معتاد متولد ميشوند.
ايران تنها كشور در جهان است كه تعداد معتادان متأهل در آن بيشتر از معتادان مجرد است. اين موضوع ناشي از فقر عملكرد برخي دستگاههاي ما براي انتقال مفاهيم علمي در حوزه اعتياد است، بنابراين بايد از سالهاي كودكستان و ابتدايي تا دوران دانشگاه، جوانان با موضوع اعتياد آشنا شوند. بايد در اين موضوع صريح صحبت كرد؛ چراكه رضايت نداشتن عاطفي، رضايت نداشتن جنسي و مشكلات اقتصادي سه مؤلفه اصلي گرايش افراد به مواد مخدر به ويژه در ميان افراد متأهل است.
امروزه در راستاي مبارزه با مواد مخدر فعاليتهاي زيادي صورت گرفته است؛ 300 كيلومتر از مرزهاي شرقي ديواري هشت متري كشيده شده است و بالاي اين ديوارها هم سه متر سيم خاردار قرار دارد، اما متأسفانه در مقابل، مافياي مواد مخدر هم آمد مواد مخدر ديگري مانند شيشه و امثال آن را توليد كرد.
همچنين ناخالصيهاي مواد مخدر زياد شده است و مواد مخدر با افزايش قيمت همراه بوده است، همينطور روزانه هشت نفر به دليل مصرف مواد مخدر در كشورمان جان خود را از دست ميدهند.
از سوي ديگر فقر اطلاعات از عوامل گرايش به مصرف مواد مخدر است. افرادي كه از روي كنجكاوي دست به مصرف مواد ميزنند مانند افرادي هستند كه بدون تسلط به شنا و از روي كنجكاوي وارد دريا ميشوند. بنابراين بايد حجم اطلاعات، آموزشهاي مهارت و ارتباط با دانشجويان افزايش يابد. امروزه فقط جمعيت عمومي كشور درگير موادمخدر نيستند، در مدارس نيز مشكلاتي وجود دارد، به طوري كه نرخ شيوع اعتياد در جمعيت دانش آموزان از نيم درصد به بيش از يك درصد رسيده و آنان كسب لذت و فقدان يك الگوي سالم براي تفريح را دليل اعتياد خود ميدانند.
بهكارگيري اهرمهاي پيشگيري اوليه از اعتياد همچون ترويج برنامههاي اطلاعرساني و آگاهسازي درخصوص پيامدها و عوارض مصرف مواد بالاخص مواد توهمزا و محرك، آموزش مهارت و سبك زندگي سالم بهمنظور توانمندي در مواجهه با مشكلات دوران دانشجويي، تقويت باورهاي ديني، توسعه فعاليتهاي جايگزين (هنري و ورزشي بهمنظور غنيسازي اوقات فراغت)، توسعه خدمات مشاورهاي، ارضاي نيازهاي عاطفي و پاسخگويي بهموقع به نيازهاي رواني دانشجويان بهمنظور افزايش آستانه تحمل و بروز ندادن رفتارهاي تكانشي و نيز مشاركت فعالانه در برنامههاي پيشگيري اجتماع محور در دانشگاهها، ميتواند موجبات مصونسازي دانشجويان در برابر هجوم انواع مواد را فراهم كند.
*مشاور دبير كل ستاد مبارزه با مواد مخدر
