علما در تاريخ ايران، بهويژه از روزگار صفويه به اين سو نقش و جايگاه مهمي در تحولات جامعه ايران داشتهاند و دارند. تداوم اين نقش را در دورههاي بعد و بهخصوص دوران نهضت امام خميني(ره) ميتوان به وضوح ديد. علما و روحانيون عصر امام خميني(ره) به چند دسته تقسيم ميشوند. نخست علما و مراجع عظام تقليد و فضلاي حوزه علميه قم، دوم علما و مراجع محلي، سوم روحانيون و وعاظ (منبريها) و دسته چهارم رهبران فكري و فرهنگي همچون شهيد آيتالله بهشتي و استاد شهيد مطهري و....
در ميان شخصيتهاي مبارز و مسلمان دوره نهضت اسلامي مرحوم آيتالله حاج شيخ مهدي حائري تهراني به دليل عملكرد پردامنه خود و ارتباط با مراجع و علما جايگاه ويژهاي دارد. اصالت خانوادگي، تمكن مالي و ارتباط گسترده وي با تجار و متدينين بازار امكان خدمات گسترده رفاهي، فرهنگي و اجتماعي در سطح حوزههاي علميه و خارج از آن را فراهم آورده بود. او و دوستان همفكرش بعد از قضاياي سال 1342 و دستگيري اعضاي گروه اصلاح حوزه در سال 1344، مبارزات سياسي آشكار عليه رژيم پهلوي را به مبارزات فرهنگي تغيير دادند. آيتالله حائري تهراني در پايهريزي كانونهاي مهم مبارزه همچون مدرسه حقاني، دين و دانش و... نقش مهمي ايفا كرد و اين مراكز در جريان انقلاب و سپس تثبيت نظام و تأمين نيروهاي مديريتي آن سرنوشتساز بودند.
وي توجه ويژهاي به تأمين رفاه، بهداشت و غذاي طلاب علوم ديني توأم با توجه به رشد فكري و فرهنگي آنها داشت. تهيه و ارائه غذاي گرم به طلاب علوم ديني، داير كردن كتابخانههاي متعدد براي سطوح مختلف حوزوي از خدمات شايسته اين فقيه خدوم است، ضمن آنكه عشق به مردم و رفع گرفتاري آنها ويژگي برجسته حيات ايشان بود. رسيدگي به مردم گرفتار، خانهسازي براي محرومان، ايجاد مراكز درماني و پزشكي، حضور مؤثر و پيشگامي در راهاندازي صندوقهاي قرضالحسنه و ساير خدمات اجتماعي و فرهنگي از جمله ايجاد مدارس دخترانه، خوابگاه براي دختران دانشجو و مهمتر از همه تأسيس دانشكده الهيات و معارف اسلامي واحد خواهران دانشگاه آزاد اسلامي گوشهاي از فعاليتهاي ايشان بوده است.
مركز اسناد انقلاب اسلامي بنا بر وظيفهاي كه رهبر معظم انقلاب اسلامي به دوش آن نهاده است، انجام پژوهشي پيرامون زندگاني و خدمات اجتماعي و فرهنگي آيتالله حائري تهراني را در برنامههاي خود قرار داد كه در فعاليتهاي فكري و فرهنگي نيروهاي مذهبي جايگاه قابل ملاحظهاي دارد و آن را تقديم محققان و علاقهمندان تاريخ انقلاب اسلامي داشته است.
اين يادمان براساس اسناد موجود در مركز و نيز اسنادي كه توسط بيت آيتالله حائري تهراني براي تدوين اين كتاب ارائه شده، تأليف گشته است و از همين رو از جامعترين نوشتارها درباره خدمات سياسي، فرهنگي و اجتماعي آن روحاني خدوم به شمار ميرود. اميد ميبريم كه انتشار اين اثر تاريخي ضمن آشنا كردن مخاطبان با يكي از عالمان نامدار معاصر، دريچهاي به تاريخ پر ماجراي انقلاب اسلامي بگشايد و مخاطبان را با ادواري از اين تاريخ آشنا كند.
