پس از اعلام بازگشت امام خميني(قده) به وطن در روز جمعه 6 بهمن، گروههاي متعددي از اصناف، پيشهوران، دانشگاهيان، فرهنگيان، كارمندان، روحانيون و كشاورزان از تمام شهرستانهاي استان خراسان، براي شركت در مراسم استقبال عازم تهران شدند و نبودن وسيله رفت و برگشت و نيز كمبود بنزين مشكلاتي را براي مشتاقان خراساني ديدار امام به وجود آورد.
مشهد درآستانه بازگشت امام خميني
به ايران
مردم با توجه به اخباري كه از طريق رسانههاي داخلي و خارجي به دست ميآوردند، دولت بختيار را مانع آمدن امام ميدانستند. اين بود كه روزهاي ششم و هفتم بهمن كه همزمان با ارتحال پيامبر(ص) و شهادت امام حسن مجتبي(ع) بود، صدها هزار نفر از تودههاي مردم اعم از زن و مرد به راهپيمايي پرداختند. اين راهپيمايي بيش از هفت ساعت به طول انجاميد و در آن هزاران پلاكارد و عكسهايي از امام خميني، دكتر علي شريعتي، دكتر محمد مصدق، غلامرضا تختي و نيز شهدا و پايهگذاران سازمان مجاهدين به چشم ميخورد. مردم پاي سخنان آيتالله واعظ طبسي و حجتالاسلام سيد عبدالكريم هاشمينژاد نشستند(1) و سيد عبدالكريم هاشمينژاد در سخنراني خود در حرم خطاب به تظاهركنندگان گفت: «تا برقراري حكومت اسلامي از پا نخواهيم نشست. مردم! اگر از آمدن امام جلوگيري شود، با تمام قدرت بجنگيد و از تهديدهاي بختيار نهراسيد.»(2)
آيتالله سيدعبدالله شيرازي با ارسال پيامي در روز هشتم بهمن به شاهپور بختيار، او را مسئول مستقيم موانع و مشكلاتي دانست كه بر سر راه امام خميني در ورود ايشان به ايران قرار داشت و خطاب به مردم خاطرنشان ساخت:«در روزهايي كه دولت غيرقانوني زندانيان سياسي را آزاد ميكند، ساواك را منحل ميسازد و با اين سلسله اعمال فريبكارانه سعي دارد انقلاب ملت را به بنبست بكشاند. دولتي كه خود را طرفدار حقوق بشر و مخالف خفقان و كشتار معرفي ميكند در همين لحظات دست به كشتار مردم بيگناه و فرزندان انقلاب وطن ميزند و چهره سفاك و واقعي خود را نشان ميدهد. بختيار در لحظاتي كه با سخنرانيهاي پي در پي خود ظاهراً به طرفداري از جامعه روحانيت و تشريففرمايي نايبالامام خميني به پا خاست، دست به محاصره نظامي و تعطيل فرودگاههاي كشور ميزد. در حالي كه ورود هر ايراني به كشور خود آزاد است، خصوصاً رهبري مذهبي و شخصي كه از طرفداري تمام ملت ايران برخوردار و طبعاً داراي مصونيت است، با تعطيل و محاصره فرودگاهها و تهديد كردن استقبالكنندگان و هجوم به مردم به ايجاد سدهايي در راه تشريففرمايي معظمله اقدام ميكند. البته اينگونه رفتارها عكسالعمل شديدي از سوي مردم خواهد داشت كه بختيار با آگاهي به آن سعي ميكند خود را از واقعيت دور نگاه دارد. او گاه نهدهم از علما و آيات عظام را طرفدار دولت خود معرفي ميكند، در حالي كه كليه علما و آيات همجوار مخالفت خود را با هر دولتي در شرايط حاضر كه با رژيم همكاري كند، اعلام فرمودهاند و دولت بختيار نيز از اين مخالفتِ شديد اينجانب و آيات عظام مستثني نيست و كراراً طرف مخالفت و حمله جامعه روحانيت قرار گرفته است و ملت نيز با رفراندومهاي مكرر غير قانوني بودن آن را اعلام داشتهاند.»
روز 8 بهمن اعلاميه جمعي از علما و مدرسان حوزه علميه مشهد به مناسبت پيوستن لشكر 77 خراسان به جمع انقلابيون و حمايت از اعتصاب غذاي آنها منتشر شد. در بخشي از اين اعلاميه آمده است: «مردم شريف و مسلمان ايران پيشرفت حيرتانگيز جنبش اسلامي ايران خوشبختانه تا آنجا موفقيتآميز است كه هر روزه شاهد پيوستن قشرهاي تازهاي به مبارزه ملت خود هستيم، بهطوري كه ميتوان گفت امروز ديگر تقريباً همه گروهها به اين نهضت عظيم پيوستهاند و مبارزات مردم ما هرچه بيشتر فراگير شده است. در اين روزهاي حساس و سرنوشتساز جاي بسي خوشبختي است كه ميبينيم هزاران نفر از سربازان، افسران و درجهداران از نيروي زميني گرفته تا دريايي و بهخصوص از كادر نيروي هوايي در شيراز، بوشهر، دزفول، همدان، اصفهان، تهران، مشهد، بندر پهلوي و... پيوستگي خود را به جنبش اسلامي ايران تحت رهبري آيتالله نايبالامام خميني آشكارا اعلام و با اعتصاب غذا يا با تظاهرات آرام خويش موضع خود را روشن كردهاند.» آيات شيخ ابوالحسن شيرازي، سيد كاظم مرعشي، علي فلسفي، حسينعلي مرواريد، جواد تهراني، محمدباقر شيرازي (آيتاللهزاده شيرازي)، محمدمهدي نوقاني، عبدالكريم هاشمينژاد، عباس واعظ طبسي، علي تهراني، عزالدين حسيني زنجاني، سيد علي خامنهاي و محمدرضا محامي اين اعلاميه را امضا كرده بودند.
راهپيمايي تاريخي روز9بهمن 57
روز نهم بهمن به مناسبت سالروز شهادت حضرت رضا(ع) مغازهها در تمام شهر بسته بودند و جمعيت زيادي با دادن شعار و حمل پلاكاردهاي گوناگون در خيابان نادري، مسجد كرامت، بيت آيتالله سيدعبدالله شيرازي و مدرسه نواب تجمع كرده و منتظر بودند تا پس از پيوستن عده ديگري از روستاها و شهرستانهاي اطرف به راهپيمايي گسترده دست بزنند و سه شتر براي نحر در محل آماده شده بود. پس از تجمع همه مردم راهپيمايي آغاز شد و آيات عظام شيرازي و قمي داخل ماشين پيشاپيش همه مردم حركت ميكردند(3) و تعدادي از علما بهمنظور همدلي با متحصنان مسجد دانشگاه تهران كه آيتالله سيد علي خامنهاي نيز در شمار آنان بود و نيز مسجد اعظم قم با تحصن خود در صحن امام خميني حرم مطهر رضوي حكومت دستنشانده بختيار را كه مانع ورود امام خميني به كشور شده بود محكوم كردند. آيات عبدالكريم هاشمينژاد و عباس واعظ طبسي در شمار آنان بودند. (4)در راهپيمايي ميليوني اين روز مردم مشهد شعار ميدادند: «خميني بتشكن سوي وطن روانه، تزكيه، تشكل، جنگ مسلحانه»، «پيام هر مجاهد براي مستضعفين جنگ مسلحانه، نبرد با مشركين»، «امريكا دشمن ماست، خميني رهبر ماست»، «درود بر خميني، سلام بر مجاهد»(5)، «فلسطين، فلسطين برادر قهرمان، خلق ما حامي تمام آزادگان»، «تا قتل هر ستمگر نهضت ادامه دارد، حتي اگر شب و روز بر ما گلوله بارد»، «نه سازش سياسي، نه قانون اساسي، ادامه انقلاب، جمهوري اسلامي»، «تفرقه تفرقه سلاح دشمن ماست، اتحاد اتحاد سلاح ملت ماست»، «كارگر، كشاورز، اسلام حامي توست.»(6)
تحصن علما در دارالزهد حرم رضوي
براي بازگشت امام خميني
روز دهم بهمن آيتالله شيرازي پس از اقامه نماز مغرب و عشا در حالي كه گروهي از علما ايشان را همراهي ميكردند، از دارالزهد به سوي جمع تحصنكنندگان رفت و در جمع آنان به صرف شام دعوت شد. (7) اين تحصن تا روز يازدهم ادامه يافت و آيات سيد حسن طباطبايي قمي، سيد عبدالله شيرازي، شيخ ابوالحسن شيرازي و ابراهيم علمالهدي نيز به جمع آنان پيوستند. شيخ محمدباقر فرزانه در اين تحصن به منبر رفت. وي يادآور شد اين اولين و آخرين باري نيست كه شاه خائن چنين عمل ميكند، ما نفرت خود را از اينكه او فرودگاه را به روي رهبر ما بسته است ابراز ميداريم و آنقدر در اينجا ميمانيم تا رهبر ما به ايران بازگردد. (8)
در اين روز هيئت اعزامي از سوي آيتالله حاجآقا حسن قمي كه براي استقبال از امام خميني از طريق شاهرود عازم تهران بودند، در اين شهر توسط علما و مردم استقبال شدند. (9)
در اين روز دانشگاهيان، اصناف و مردم مشهد پس از راهپيمايي در خيابانهاي جنت، خميني، امام رضا، خسروي و خسروي نو به حرم رفتند و به جمع تحصنكنندگان پيوستند. حجتالاسلام كامياب و هاشمينژاد نيز اعلاميهاي از سوي جامعه پزشكي مشهد خطاب به بختيار، نخستوزير منتشر كردند. در اين اعلاميه آمده بود: «هر روز مردم ايران بيشتر با چهره واقعي شما آشنا ميشوند. از روزي كه به سمت نخستوزير غير قانوني شروع به كار كردهايد، كشت و كشتارها بيشتر و شديدتر شده، اين است معني سوسيال و دموكراسي. در آبادان، همدان، رشت، گرگان، تهران و. . . برادران ما را در خيابانها و پادگانها تيرباران كرده و دست از جنايات آريامهري برنداشتهايد. شما كه از مراجعت رهبر عاليقدر ايران هراسان شدهايد، هر روز دروغ تازهاي ابداع ميكنيد. دروغ اولتان اين است كه زير عكس مرحوم دكتر مصدق مينشينيد و خبرنگاران خارجي و داخلي را ميطلبيد و از نام نيك آن مرحوم سوءاستفاده ميكنيد و ميگوييد، راه من، راه مصدق است. در صورتي كه در عمل برعكس مرام جبهه ملي رفتار ميكنيد و شرافت مرحوم مصدق را ملعبه جاهطلبي خود ميسازيد و نام او را دستاويز اغراض پليد خود قرار ميدهيد. يك روز به دروغ ميگوييد كارمندان راديو و تلويزيون همه ساواكي هستند و روز بعد ناچار ميشويد، آن را تكذيب كنيد. روز ديگر ميگوييد نهدهم روحانيون با سكوت خود از من طرفداري كردهاند، در صورتي كه اينطور نيست و جواب ابلهان خاموشي است. بعداً هم تمام علما با صدور اعلاميههاي متعدد اين فرمايش شما را تكذيب كردهاند. دروغهاي ديگرتان فراوان است. به عنوان مثال وعده داديد كشتار نخواهد شد، در صورتي كه شما روي دولت نظامي را سفيد كردهايد. ميگوييد با زعيم عاليقدر آيتالله خميني تماس دارم در صورتي كه طبق اعلاميه 28 صفر 1399 ايشان هيچگونه تماسي با شما ندارند. شكستن اعتصاب پست و تلگراف را به حساب خودتان ميگذاريد. در صورتي كه اين كار به دستور امام انجام گرفته است. موانع در راه ورود امام ميتراشيد و به دروغ ميگوييد در آنِ واحد تمام فرودگاههاي كشور نقص فني دارند. در صورتي كه هواپيماهاي ارتشي از آنها استفاده ميكنند. ميگوييد ارتش بدون گفته من آب نميخورد و بعد دستور كشتار ميدهيد و اظهار ميكنيد ممكن است ارتش بدون اطلاع من هم تيراندازي كند. در كتاب جمعه سياه از قول شما آمده است با اين رژيم اصلاً سازش امكان ندارد و بعد خودتان با همان رژيم سازش ميكنيد و. . . آقاي بختيار بدانيد دوران حكومت شما نيز مانند اسلافتان سپري شده است، هر چه زودتر دست از جنايات خود برداريد و استعفاي خود را به ملت ايران تقديم كنيد، وگرنه در دادگاه انقلاب خلق ايران محاكمه ميشويد و نام ننگين از خود در تاريخ به يادگار خواهيد گذاشت.»
جشن بازگشت امام خميني به وطن
صبح روز 12 بهمن 1357 طبقات مختلف مردم در انتظار پخش مراسم بازگشت امام خميني به ايران و استقبال از ايشان در راديو و تلويزيون بودند و همه خيابانهاي شهر خلوت و مغازهها بسته بود. مردم در خانههاي خود و برخي از مراكز عمومي كنار راديوها و تلويزيونها اجتماع كرده بودند. وقتي پخش مراسم از ساعت 10 از راديو و تلويزيون قطع شد، مردم صدها تلويزيون را در اعتراض به پخش نشدن مستقيم مراسم ورود امام به ايران شكستند(10) و به خيابانها هجوم آوردند و با روشن كردن چراغهاي اتومبيل و زدن بوق ممتد و توزيع شيريني، گل و خرما خوشحالي خود را از آمدن امام نشان ميدادند(11) و اگر در خيابان با افراد نظامي يا پليس روبهرو ميشدند، رفتار دوستانه خود را با تعارف و اهداي گل و شيريني نشان ميدادند.
تلگرام تبريك مراجع مشهد به امام خميني به مناسبت بازگشت به ايران
در اين روز تحصن علماي مشهد در صحن امام خميني پايان يافت و از سوي آيات شيرازي، قمي، حاج سيد علينقي طبسي حائري و دانشجويان مسلمان دانشگاه مشهد تلگراف تبريك به مناسبت ورود امام به ايران به تهران مخابره شد.(12) در پيام تبريك آيتالله حاجآقا حسن قمي به امام خميني آمده بود: «با اهداي سلام و تهنيت مقدم شريف پرميمنت را به ايران تبريك و تهنيت عرض ميكنم. بسي مايه مسرت و خوشوقتي است كه پس از ساليان دراز و تحمل مشقات به مقتضاي آيه كريمه «سَيَجْعَلُ اللَّهُ بَعْدَ عُسْرٍ يُسْرًا» با همت عاليه والاي خود به موفقيتهاي بزرگي نايل شديد و با مراجعت به وطن قاطبه ملت ايران را غرق سرور، بهجت و مباهات فرموديد و كما اينكه به فضل الهي بر اثر زحمات طاقتفرسا و خستگيناپذير حضرتعالي ملت به بسياري از خواستههاي خود نايل شده است.»(13)
متن تلگراف آيتالله شيرازي نيز چنين بود: «ضمن ابلاغ سلام و تهنيت با قلبي مملو از مسرت و خشنودي مقدم مبارك را به ايران تبريك ميگويم و به مقتضاي آيه شريفه «إِنَّ الَّذِي فَرَضَ عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لَرَادُّكَ إِلَى مَعَادٍ»، مراجعت حضرتعالي را به ايران نشانه بزرگ پيروزي ملت مسلمان و مبارز ايران به رهبري جامعه روحانيت و شخص حضرتعالي ميدانم و قبل از هر چيز خداوند متعال را شكر ميكنم كه خواسته همگي طبقات ملت را جامه عمل پوشاند. از خداوند متعال جلت عظمته مسئلت ميكنم در ظل توجهات خاصه حضرت وليعصر و عموم جامعه شريف روحانيت موفقيت و تأييد كامل عنايت فرمايد كه همگي بتوانيم تا رسيدن به كليه اهداف مشروعه اسلامي به مبارزه اصيل و ديني خود ادامه بدهيم تا ريشه مظالم، مفاسد و ديكتاتورها از بين برود.»(14)
آيات عظام شيرازي و قمي علاوه بر ارسال تلگراف نمايندگاني را نيز بهمنظور ملاقات و مذاكره با امام خميني به تهران فرستاده بودند(15) و آيتالله مرعشي خودشان در مراسم استقبال حضور داشتند. در روز چهاردهم بهمن تظاهرات گستردهاي عليه دولت بختيار در مشهد صورت گرفت(16) و بيانيهاي از سوي آيتالله حاج شيخ غلامحسين تبريزي درباره فلسفه حكومت و مشروعيت حكومت ولايت فقيه و قانوني نبودن حكومت سلطنتي در مشهد منتشر شد(17) و حجتالاسلام هاشمينژاد در باشگاه دانشگاه مشهد به تجليل از شخصيت امام سخنراني كرد. (18)
استقرار نظام اسلامي و حمايت از دولت موقت
روز چهارشنبه 18 بهمن ساعت هشت صبح راهپيمايي بسيار گستردهاي به پشتيباني از نخستوزيري مهندس مهدي بازرگان كه از سوي امام خميني اعلام شده بود، در مسجد كرامت برگزار شد و حجتالاسلام فرزانه، شيخ علي تهراني و آيتالله واعظ طبسي در پايان آن به تمجيد از جمهوري اسلامي و دولت مهندس بازرگان به سخنراني پرداختند. (19) مردم در اين راهپيمايي ضمن حمل عكسهايي از امام و بازرگان از دولت مهدي بازرگان و نخستوزيري او حمايت كردند. (20) آنها شعار ميدادند: «اي مهدي بازرگان، نخستوزير ايران»، «بازرگان، بازرگان، وزير دولت شده، بختيار، بختيار رانده ملت شده»،(21) «درود بر خميني رهبر آزادگان، سلام بر بازرگان نخستوزير ايران»، «مهندس بازرگان، مجري حكم قرآن»، «به گفته خميني ارتش برادر ماست»، «نخستوزير ايران منتخب امام است، بر او ز مردم ما از جان و دل سلام است»،(22) «فرموده خميني براي ما چون جان است، نخستوزير محبوب مهندس بازرگان است»، «بازرگان، بازرگان، حكومتات مبارك»(23) و «نه سازش، نه قانون اساسي، ادامه انقلاب، جمهوري اسلامي»(24)
آيات سيد كاظم مرعشي، جواد تهراني، محمدمهدي نوقاني و نيز اعضاي كانون نشر حقايق اسلامي و انجمن فارغالتحصيلان دانشگاه مشهد(25) و همه گروهها و اقشار پيام تبريكي براي تعيين دولت موقت به رياست مهندس مهدي بازرگان به امام ارسال كردند.
روز 19 بهمن مردم با حمل پوستر بسيار بزرگي از امام و پلاكاردهايي از امام، مصدق، دكتر علي شريعتي و به پشتيباني از بازرگان و با دادن شعار عليه بختيار به راهپيمايي پرداختند. (26) در 21 بهمن كابينه بختيار سقوط و فرداي آن روز تيمسار دانش، فرمانده ناحيه ژاندارمري خراسان همبستگي خود را با مردم اعلان كرد و همافران در منزل آيتالله حاجآقا حسن قمي حضور يافتند و اتحاد خود را با جامعه روحانيت اعلام كردند. (27) سرلشكر ايماني، رئيس شهربانيهاي خراسان در منزل آيتالله شيرازي حضور يافت و با مردم و نهضت اسلامي اعلام همبستگي كرد. (28)
و اينچنين مبارزات 15 ساله به بار نشست و نظام اسلامي در جايجاي ايران پهناور استقرار يافت.
پينوشتها در سرويس تاريخ موجودند.
