مأموريت سپاه در اساسنامه سپاه پاسداران كه به تصويب شوراي انقلاب رسيده، مبارزه قانوني با عوامل و جريانهايي است كه درصدد خرابكاري و براندازي نظام جمهوري اسلامي هستند يا با توسل به زور ميخواهند حاكميت قوانين جمهوري اسلامي را از بين ببرند.
وقوع چند مورد هواپيماربايي موفق در سالهاي اوليه پس از انقلاب و در دوران جنگ تحميلي، باعث شد امام خميني(ره) حفاظت از خطوط هوايي غيرنظامي را در پنجم ديماه 1363 به مردميترين نهاد نظامي كشور يعني سپاه پاسداران انقلاب اسلامي بسپارد.
نداشتن تجربه و سابقه قبلي پاسداران از يك طرف و تلاش همهجانبه گروهكهاي معاند و دشمنان از طرف ديگر، طبيعي مينمود تا تعداد هواپيمارباييها افزايش يابد اما اوضاع به گونهاي ديگر رقم خود به طوري كه تا امروز كه بيش از ۳۰ سال از مسئوليت سپاه در اين حوزه ميگذرد، هيچ اقدام موفقي از سوي هواپيماربايان صورت نگرفته است و پاسداران سپاه حفاظت هواپيمايي با تجهيزات بومي و روشهاي ابداعي با هرگونه تهديد مقابله كرده و پروازهاي ايران را به گواه سازمان بينالمللي هوانوردي كشوري (ايكائو) به نقطه اوج امنيت رساندهاند و برگ زرين ديگري بر افتخارات اين نهاد افزودهاند.
سير تاريخي هواپيماربايي و جرائم عليه امنيت پرواز
به طور كلي ۳۶۴ مورد هواپيماربايي از سال ۱۹۳۰ تا ۱۹۸۱، در جهان به وقوع پيوسته است كه ۱۲۴ مورد آن در امريكاي شمالي، ۱۰۳ مورد در امريكاي جنوبي، ۸۳ مورد در اروپا، ۴۰ مورد در آسيا و ۱۴ مورد در آفريقا اتفاق افتاده است. اولين حادثه انهدام هواپيما در تاريخ هفتم ميسال 1949، هنگامي رخ داد كه يك هواپيماي خطوط هوايي فيليپين، در جريان يك عمليات برنامهريزي شده سقوط نمود. در اين حادثه يك بمب ساعتي كه توسط يك زن و مرد اجير شده، به قصد كشتن يكي از مسافران در هواپيما جاسازي شده بود، منفجر شد. دومين حادثه انهدام هواپيما در تاريخ ۹ سپتامبر ۱۹۴۹، زماني كه يك هواپيماي 3 - DC خطوط هوايي كانادا در فاصله ۴۰ مايلي منطقه كبك در حال پرواز بود، به وقوع پيوست. بعد از اين تاريخ از سالهاي ۱۹۷۱ تا ۱۹۹۱، به تناوب، هواپيماهاي كشوري مورد انهدام واقع شدهاند. بيشترين تعداد انهدام هواپيما ۳۱ مورد بوده كه در سال ۱۹۷۷ اتفاق افتاده است. از طرف ديگر حمله به فرودگاههاي غيرنظامي و همچنين ساير تأسيسات مشابه، در تاريخ هوانوردي جهان، تاكنون باعث تلفات، جراحات و خسارات زيادي شده است. قبل از ۲۸ دسامبر سال ۱۹۶۸، فرودگاه بينالمللي بيروت، به وسيله نيروهاي رژيم اشغالگر قدس مورد حمله قرار گرفت.
آخرين مورد در 31 اكتبر 2015 (9 آبان ماه 1394)، انهدام يك هواپيماي مسافربري ايرباس 321 خطوط هوايي روسيه در مركز صحراي سينا در مصر است. بر اساس اخبار منتشر شده از سوي رسانهها اين هواپيما از فرودگاه شرم الشيخ مصر پرواز كرده و 23 دقيقه بعد در منطقه «بئر بدا» در منطقه «حسنه» در مركز سينا دچار سانحه شده و سقوط كرده است. اين هواپيما 224 سرنشين داشت كه به جز كادر پرواز همه سرنشينان آن گردشگر بودهاند. اما بزرگترين و خبرسازترين هواپيماربايي در 11 سپتامبر 2001 ميلادي
(20 شهريور 1380) صورت گرفت، كشته شدگان اين حملهها ۲ هزارو۹۷۴ تن بودند كه با در نظر گرفتن ۱۹ هواپيماربا در كل شمار كشتههاي اين حملهها به ۲هزارو ۹۹۳ تن ميرسد. بيشتر كشته شدگان اين حملهها مردم عادي و شهروندان بودند كه مليت آنها از ۹۰ كشور گوناگون جهان بود.
هواپيماربايي در ايران
تا پيش از پيروزي انقلاب اسلامي در سال 1349 سه مورد هواپيماربايي به وقوع پيوست كه در سومين مورد آن شش نفر اقدام به هواپيماربايي كرده و هواپيماي مسافربري ايران را به عراق بردند. هواپيماربايان در عراق تحت تعقيب قرار گرفته و براي محاكمه به ايران منتقل شدند.
پس از پيروزي انقلاب اسلامي نيز هواپيماربايي در ايران طي سالهاي ۱۳۵۸، ۱۳۶۲، ۱۳۶۳، ۱۳۶۴، ۱۳۶۵ و ۱۳۶۸ تكرار شد. آخرين هواپيماربايي در سال ۱۳۷۴ اتفاق افتاد. در اين واقعه هواپيماي ساها در مسير تهران- كيش، توسط يكي از خدمه هواپيما ربوده شده و در فلسطين اشغالي به زمين نشست. دولت اشغالگر اسرائيل در يك برنامه نمايشي مسافران را بعد از يك روز توقف آزاد نمود و با تشكيل يك دادگاه فرمايشي، براي رباينده حكم ۱۵ روز حبس و اعطاي پناهندگي صادر نمود. به گفته يكي از مسئولان سپاه عوامل و عناصر دشمنان نظام تا سال 1389 دست به 130 اقدام براي ربايش هواپيما زدند كه در 26 مورد هواپيماربايي در هوا انجام و 13 مورد آن به تيراندازي و كشتن هواپيماربا منجر اما با اقدامات سپاه از سال 89 تاكنون هيچ گونه اقدام موفق و ناموفق هواپيماربايي در كشور صورت نگرفته است.
توان سپاه حفاظت هواپيمايي در برقراري امنيت پروازها
وجود سه عامل ايمان، تخصص و بهرهگيري از تجهيزات نوين نظامي در كنار ساير اقدامات اطلاعاتي حفاظتي به لطف خداي متعال و عنايات حضرت بقيه الله(عج) و از جان گذشتگي، ايثار و شهادت طلبي برادران سپاه در طول مدت مأموريت سپاه حفاظت هواپيمايي سبب شده است، به رغم توطئههاي عملي در ربايش هواپيما، هيچ يك از هواپيمارباييهاي انجام شده موفق نباشد. در حال حاضر ما از جمله كشورهايي هستيم كه ضريب آسيبپذيريمان به حداقل رسيده و امنيت خطوط هوايي جمهوري اسلامي ايران از چنان جايگاهي در جهان برخوردار است كه برخي از كشورها در دنيا به ما لقب گارد آهنين دادهاند.
بعد از حادثه 11 سپتامبر بسياري از كشورها كه اقدام به حذف گارد امنيت پرواز نموده بودند گارد امنيت پرواز خود را فعال كردهاند، برخي از كشورها نيز خواستار انتقال تجارب ارزشمند گارد امنيت پرواز سپاه حفاظت هواپيمايي به نيروهاي خود بودهاند.
شاخصهاي امنيتي در فرودگاههاي ايران در مقايسه با ديگر كشورها
مهمترين شاخصههايي كه موجب عدم انجام هواپيماربايي موفق تاكنون در ايران و حادث نشدن مشكلات و مسائل امنيتي در فرودگاههاي كشور شده به شرح ذيل بوده است:
1 - توجه به ارزشهاي اخلاقي و معنوي و توكل به خدا 2 - استفاده از نيروهاي مؤمن، ولايتمدار، متعهد، تحصيلكرده، آموزشديده و جوان 3 - احترام به قوانين و اجراي دقيق آنها 4 - مسافرمحوري و تكريم ارباب رجوع 5 - استفاده از تجربيات كاركنان قديمي و بازنشسته6 - هماهنگي و همفكري با ديگر ارگان ها و شركتهاي موجود در صنعت حمل و نقل هوايي از طريق شركت در جلسات و...
در بخش آموزش نيز كاركنان سپاه حفاظت هواپيمايي متناسب با نوع تهديدات، شيوهها و شگردهاي عملياتي در دنيا آموزشهاي مقابله را به طور متناوب و مستمر طي نموده و از آخرين تاكتيكهاي عملياتي در پروازها بهره ميبرند. به لحاظ آمادگي دفاعي نيز كاركنان امنيتي از رشتههاي رزمي كه در پروازها كاربرد دارد بهره گرفته و آمادگي جسماني قابل قبولي را دارا ميباشند.
استانداردسازي و بالا بردن كيفيت امنيت پرواز
به جز دورههاي عمومي پاسداري كه از سوي تمامي كاركنان طي ميشود، پس از حضور كاركنان در سپاه حفاظت هواپيمايي، دورههاي تخصصي متناسب با نوع شغل امنيتي طي ميگردد. همچنين كاركنان حفاظت هواپيمايي به صورت دورهاي در دورههاي تداوم آموزش شركت ميكنند و بازآموزي براي ايشان انجام ميشود. ميزان موفقيت كاركنان سپاه حفاظت هواپيمايي در مأموريت محوله، گوياي كيفيت آموزشهاي تخصصي ميباشد. در اين ميان انجام رزمايشهاي عملياتي حين پرواز و نيز رزمايشهايي در گيتهاي بازرسي نيز به منظور حفظ و تقويت هوشياري كاركنان حفاظت هواپيمايي همواره در دستور كار قرار داشته است.
استفاده از تجهيزات در انجام فرآيند بازرسيهاي امنيتي در فرودگاهها
مطالعات انجمن بينالمللي حمل و نقل هوايي نشان ميدهد امنيت فرودگاهي و عبور از دروازه امنيتي، براي ورود به سالن انتظار، از ناخوشايندترين جنبههاي سفر است. امروزه برخي از فرودگاهها با كمك دوربينها لحظه به لحظه مسافران داخل فرودگاه را زير نظر دارند و بر اساس الگوريتمهاي رايانهاي سعي ميكنند بلافاصله رفتارهاي غيرعادي را تشخيص دهند. الگوريتمهاي نظارتي طي سالهاي اخير تا حد زيادي پيشرفت كردهاند به گونهاي كه ميتوانند تشخيص دهند كه مسافران در مناطق مختلف حفاظت شده چگونه حركت ميكنند و اينكه اگر كسي در جهت اشتباه در حال حركت بود، وي را شناسايي ميكنند. در برخي از كشورها نيز بازرسي بدني به گونهاي انجام ميشود كه مورد رضايت مسافران نيست، اما سپاه حفاظت هواپيمايي براساس آموزههاي ديني تمام سعي خود را معطوف نموده تا ضمن اجراي دقيق و كامل امور مرتبط با مأموريت، رعايت تكريم مسافران محترم را بنمايد چراكه كاركنان اين سپاه معتقدند تكريم هر انساني، يك اصل است و حرمت وي بايد نگه داشته شود.
نتايج ارزيابي ايكائو از صنعت هوايي ايران
فعاليتهاي سپاه حفاظت هواپيمايي برابر اعلام ايكائو در سطح بالاي استانداردهاي بينالمللي است چراكه همكاران و كاركنان شاغل در مجموعه سپاه حفاظت هواپيمايي با اعتقاد و عزم راستين و اعتقاد به خداوند متعال، خود را سرباز گمنام امام زمان(عج) و مقام معظم رهبري دانسته و هرگونه ضربه و خسارت جانبي را ايثار در راه خداوند تلقي ميكنند. آنان از نظر روحي آمادگي بسيار بالايي دارند و اين را يك عامل مهم در پيشگيري در كنار ساير عوامل ديگر كه شامل آمادگي جسماني، آموزش، به كارگيري تجهيزات نوين و روزآمد و... میباشد ميدانند. در پايان با ارج نهادن به مقام شامخ شهداي والامقام و جانبازان اين عرصه كه در حوادث و سوانح هوايي در كنار همكاران كرو و كاكپيت به درجه رفيع شهادت يا جانبازي نائل گرديدهاند، بايد گفت: با بهرهگيري از منابع مالي و فضاهاي تحقيقاتي و افراد متعهد ضمن سياستگذاري مبني بر خواست و اراده ملي در خودكفايي در اين بخش، ميتوان گامهاي مؤثري برداشت و آينده روشني را نويد داد، همچنين اين موضوع را نيز بايد مدنظر قرار داد كه همكاري و تعامل ساير متوليان تأمين و حفظ امنيت در صنعت حمل و نقل هوايي با سپاه از قبيل حراست فرودگاهها و شركتهاي هواپيمايي و همچنين نيروي انتظامي(پليس فرودگاه) نقش مهمي را در برقراري امنيت پايدار و رضايتمندي مسافران به همراه دارد كه اين موضوع همواره مورد توجه متوليان بوده است.
+ + * * * * * * * 
