چه خوب است حال كه دين مبين اسلام را به عنوان دين خود برگزيدهايم، سبك غذا خوردنمان را نيز از آن ياد گرفته و خوشخوراك شويم كه خوشخوراكي در اسلام، تعريفي دارد متفاوت با آنچه در ذهن ماست. اين نوشتار به تعادل در خوردن از نگاه اسلام اشاره كرده است.
خوردن به تناسب بدن و ميزان لازم
امام رضا (عليه السلام) در اين باره توصيه فرمودند «متناسب با بدن خود آب و غذا بخوريم»، زيرا بيشتر از آن ارزش غذايي ندارد و اگر به اندازه باشد، مفيد است. نبايد غذا را كمتر يا زيادتر از حد لازم ميل كنيم. خداوند تبارك و تعالي ميفرمايند: كُلُواْ وَاشْرَبُواْ وَلاَ تُسْرِفُواْ إِنَّهُ لاَ يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ. اين آيه اگرچه بسيار ساده به نظر ميرسد، ولي امروزه نتايج مطالعات محققين و انديشمندان اين حوزه ثابت كرده كه يكي از مهمترين دستورهاي بهداشت تغذيه همين آيه است. پس در اينجا هر عقل سليمي به اين نتيجه رسيده و ميپذيرد كه نبايد وعده غذايي را كمتر يا زيادتر از حد لازم تناول كند.
اسراف داراي مصاديق گوناگوني است؛ مصاديقي از جمله خوردن بيش از حد، فرو بردن سريع غذا، زياد خوردن يك نوع غذا، ضايع كردن غذا، خوردن لقمه حرام، مصرف ناقص غذا و... .
آثار مثبت متعادلخوري
يكي از آثار كمخوري يا به بيان بهتر متعادلخوري، زيركي است. به اين معنا كه اجازه دهيم مغزمان يك دقيقه به جاي فكر كردن به هضم غذا به چيزهاي ديگر نيز فكر كند. رسول خدا (ص) در اين باره فرموند: «هر كسي شكم خود را گرسنه نگه دارد با عظمت شود و دلش به زيركي دست يابد.» در نتيجه پرخوري حماقت و كودني به ارمغان ميآورد و تعادل باعث استحكام بدن ميشود. هرگاه مردم در خوراك خود ميانهرو باشند بدنهايشان پايدار و محكم خواهد شد.
شروع با اشتها و اتمام قبل سيري
در روايات اسلامي اشاره شده است كه بخور در حالي كه اشتها به خوردن داري و دست بكش در حالي كه هنوز به خوردن اشتها داري. يعني بهتر است يك سوم معده را براي آب و يك سوم ديگر را براي هوا خالي بگذاريم.
كمخوردن باعث ضعف در بدن شده و خالي گذاشتن مدام معده نيز آثار فوقالعاده بد و عواقب ناگواري را براي سلامتي بشر به دنبال دارد. به همين دليل وقتي كه گرسنگي واقعي بر انسان پديد آمد، بهتر است خود را به كارهاي سخت مشغول نكنيم و گرسنگي زياد را تحمل نكرده و زود غذا بخوريم زيرا وقتي معده خالي ميشود رطوبت بدن را به سوي خود جذب ميكند و اين رطوبت براي معده مضر است.
پرخوري ممنوع
مواد اضافي غذا منبع آمادهاي براي انواع عفونتها و بيماريهاست. از اين رو براي درمان بسياري از بيماريها، نخستين گام سوزاندن مواد مزاحم و در حقيقت زبالههاي بدن و پاكسازي جسم است.
مطالعات و تحقيقات دانشمندان به اين نتيجه رسيده كه سرچشمه بسياري از بيماريها، غذاهاي اضافياي است كه به صورت جذب نشده در بدن انسان باقي ميماند. هضم نشدن غذا باعث سوءهاضمه ميشود و سوءهاضمه بزرگ شدن شكم را به دنبال خواهد داشت. به معناي واقعي كلمه يعني در اينجور مواقع احتمال آسيب معده وجود دارد كه خود منشأ بيماريهاي مختلف است.
رسول گرامي اسلام (صلي الله عليه و آله) در اينباره تأكيد فرمودهاند: «معده سراي دردها و پرهيز، اساس هر درمان است.»
آنگونه كه از احاديث، آيات و روايات پيداست، بيماري انسان را پريشان خاطر كرده و فرصت تفكر و عبادت را از او ميگيرد. يكي از چيزهايي كه بايد مواظبش بود همين معده است. لقمان حكيم به پسر خود سفارش ميكند «در حال غذا خوردن، مواظب معده خود باش و پرخوري نكن!» اين يكي از دلايلي است كه پيامبر رحمت نيز درباره آن ميفرمايند: «آدمي ظرفي را بدتر از شكم خود پر نكرده است.» يعني هر ظرفي پر كردني نيست!
اين امر نه تنها براي معده كه براي قلب هم زيانبار است چراكه فعاليت بيش از حد قلب و خستگي مفرط آن را در پي دارد. نه تنها براي قلب، بلكه براي دل هم بد و مضر است، چون پرخوري باعث سنگدلي ميشود و به همين دليل انسان سنگدل، از مناجات لذت نبرده و اذكار در او اثري ندارد. سبكي معده قلب را شفاف و صيقل ميدهد و قلب با صفا نيز از مناجات با خدا تأثير پذيرفته و نوراني ميشود.
حبيب خدا (صلي الله عليه و آله) فرمودند: «خود را از غذا سير نكنيد زيرا نور معرفت در دلهايتان خاموش ميشود». نه فقط نور معرفت را خاموش ميكند حتي خداي نكرده انسان را تا مرحله مرگ نيز پيش ميبرد. رسول خاتم، پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله) با اشاره به اهميت اين موضوع در اين باره ميفرمايند: «دلهايتان را با پرخوري و پرنوشي نميرانيد زيرا دلها مانند زراعتند كه آب بسيار آنها را نابود ميكند.»
