آمارها نشان مي دهد 92درصد منابع آبي كشور را كاشت محصولات كشاورزي مي بلعد و تنها شش درصد در شهرها و دو درصد در صنعت مصرف میشود. فرهود گلمحمدی عضو هيات علمي دانشگاه بجنورد با اشاره به مصرف بالاي آب در كشاورزي ايران مي گويد:از آنجا كه كشاورزي در كشورسنتي است وهنوز فاصله بسياري با صنعتي شدن دارد، لذا هزينه توليد بسياربالاست .وي مي افزايد : يكي از مسائلي كه باعث شده تا هزينه توليد مواد غذايي كه با كشاورزي درارتباط هستند بالا برود، ميزان آب مصرفي آنهاست. از95 میلیارد متر مکعب آب استحصالی كه ساليانه دركشورتوليد مي شود، بیش از 87 میلیارد مترمکعب آن در بخش کشاورزي مصرف میشود. اين كارشناس ترويج كشاورزي ادامه مي دهد:طبق آمار سازمان خواربار و کشاورزی سازمان ملل متحد برای تأمین مواد غذایی سه نفر در سال، به یک هکتار زمین کشاورزی نیاز است. بنابراین بايد سطح زیرکشت آبی برای 75 میلیون جمعیت فعلی کشور، به میزان قابل توجهی افزایش یابد.تا بتوانيم براي اين تعداد، مواد غذايي توليد كنيم درصورتي كه كاهش منابع آبي كشور اين اجازه را نمي دهد كه بخواهيم بي رويه براي كشاورزي آب مصرف كنيم.
ضايعات كشاورزي بلاي جان منابع آب
آمارها نشان مي دهد برای تولید يك کیلوگرم محصول در كشور، 2000 لیتر آب مصرف میشود در حالیکه در کشورهای در حال توسعه برای تولید همین مقدار محصول چيزي كمتر از نصف به مصرف میرسد. راندمان آبیاری کشورمان در قیاس با کشورهای خشک و نیمه خشک منطقه نیز پایین است به طوری که حدود 67 درصد آب تأمین شده برای کشاورزی در مزارع هدر میرود. در حالی که این رقم در جهان 32درصد است. جداي از مصرف بالاي آب براي توليد محصولات كشاورزي ،موضوعي كه در بسياري موارد مورد توجه قرار نمي گيرد ،بحث ضايعات محصولات وميزان آبي است كه دراين مرحله ازبين مي رود.علی دهنوی مدیر گروه پژوهشی تصفیه آب و بازیافت پساب پژوهشکده محیط زیست اصفهان در اين خصوص آمار وحشتناكي را ارائه مي كند كه بسيار قابل تامل است .وي در خصوص ميزان آبي كه دراين مرحله هدر مي رود مي گويد: هرساله بين 20 تا 35درصد محصولات کشاورزی در فرايند توليد تا مصرف ضایع میشود اگر به نسبت محصولات تولیدی این امر را بسنجیم به رقمی معادل ۲۰ تا ۳۰ میلیون تن خواهیم رسید. به عبارتي هرساله ۱۸ تا ۲۷ میلیارد مترمکعب آب به خاطر ضایعات هدر میرود.در حالي كه برخي معتقدند با توجه به كمبود آب وبالابودن بودن برخي هزينه ها، كشاورزي در كشور مقرون به صرفه نيست ،اما بايد توجه داشت كه بخش کشاورزی یکی از مهمترین بخشهای اقتصادی کشور است، بهطوری که حدود 18 درصد تولید ناخالص ملی، 25درصد اشتغال، تأمین 85 درصد غذای جامعه، 25 درصد صادرات غیرنفتی و 90 درصد مواد اولیه مورد استفاده در صنعت را فراهم میکند.لذا به جاي نكاشتن، بايد از روشهاي نوين آبياري مانند قطره اي وتحت فشار استفاده كرد ودرضمن از كاشت محصولاتي نظير هندوانه كه به آب بسياري نياز دارد خودداري كرد.
راه حل هايي براي كاهش ضايعات
سنتي وبه روز نبودن فن آوري هاي كشاورزي سبب شده تا در مراحل كاشت ،داشت وبرداشت مقدار قابل توجهي از محصولات دراين مراحل ازبين رفته وبه ضايعات تبديل شود .يكي از راه حل هايي كه براي كاهش ضايعات محصولات كشاورزي پيشنهاد مي شود ،ساخت وقرار گرفتن صنايع تبد يلي وفرآوري در كنار مزارع وباغات است، چرا كه وجود اين صنايع باعث مي شود تا محصول به دست آمده در حداقل زمان، براي تبديل شدن به موادغذايي ديگر ومحصولاتي كه ماندگاري طولاني دارند مورداستفاده قرار بگيرند.در حالي كه اين موضوع يكي از مهمترين اصول براي جلوگيري ازضايعات مواد غذايي است اما اين موضوع دركشور مغفول مانده است .ازطرفي نبود قيمت تضميني براي خريد محصولات كشاورزي ،همچنين نبود برنامه ريزي براي تعيين ميزان كشت يك محصول از جمله دلايل مهم فراواني ضايعات محصولات كشاورزي است كه بايد مورد توجه قراربگيرد.لذا برای کاهش ضایعات کشاورزی در زمان کاشت ، داشت وبرداشت ، انجام مراقبت هاي ويژه اي همچون استفاده درست از نهاده ها، عملیات زراعی به موقع، حمل و نقل و جابهجایی مناسب محصول، نگهداری محصول در انبار فنی، کاهش زمان بین برداشت، فرآوری و بستهبندی مناسب مرد توجه قرار بگيرداز طرفي تغییر فرهنگ مصرف عمومی از فله خوری مي تواند سبب کاهش ضایعات کشاورزی در سطح خانوارها میشود.
