پایگاه بصیرت، پذیرش یا رد برجام از سوی جمهوری اسلامی، یکی از مهمترین تصمیمات در عرصه سیاست خارجی ایران طی یک دهه گذشته خواهد بود و هر نوع تصمیمگیری در این باره، دارای نتایج، آثار و پیامدهای کوتاهمدت، میانمدت و بلندمدت است. بر همین اساس است که مقام معظم رهبری در خطبههای عیدسعید فطر، ضمن تأکید بر طی مسیر تصویب متن جمعبندیشده در وین با عنوان «برجام»، دستاندرکاران تصویب را به دقت در این امر فراخواندند و فرمودند: «برای تصویب این متن، یک مسیر قانونی پیشبینی شدهای وجود دارد که باید این مسیر را طی کند و خواهد کرد. انشاءالله انتظار ما این است که دستاندرکاران، با دقت مصالح را ـ مصالح کشور را، مصالح ملی را ـ در نظر بگیرند و آنچه را تحویل ملت خواهند داد، بتوانند با گردن افراشته، در مقابل خدای متعال هم ارائه بدهند.»
رهبر فرزانه و حکیم انقلاب اسلامی در دیدار اخیر با اعضای مجلس خبرگان رهبری نیز درباره موضوع برجام دو نکته بسیار مهم را بیان داشتند:
نکته اول: کنار نگذاشتن مجلس از بررسی برجام
در هفتههای اخیر و در موضوع بررسی برجام، برخی از دولتیها و گروههای سیاسی به طرق مختلف سعی کردند مجلس را از این مهم کنار گذاشته و به بررسی متن وین در شورای عالی امنیت ملی بسنده کنند. این نوع نگاه به برجام و مجلس، در نگاه اول نقض قانون اساسی را در پی داشته و با حقوق ملت سازگاری ندارد. رهبر معظم انقلاب اسلامی در این دیدار درباره رعایت حقوق ملت و ضرورت ورود مجلس به موضوع برجام فرمودند: «به نظر ما مصلحت نیست که ما مجلس را از این قضیه برکنار بداریم؛ چون قضیهای است که بالاخره دو سال است که کشور بهطور کلی متوجه به آن ��ست و حالا هم به یک نتایجی رسیده؛ [پس] باید مجلس وارد بشود. حالا مجلس چه بکند؟ بنده هیچ توصیهای ندارم به مجلس شورای اسلامی که با این چه جوری عمل بکند. اولاً؛ نوع تصمیمگیری چه جوری باشد؟ به نحو تصویب یا رد باشد، یا به نحو دیگری تصمیمگیری کنند؟ آیا رد کنند یا تصویب کنند؟ بنده هیچ توصیهای ندارم. نظر متّبع، نظر نمایندگان ملت است در مجلس و اینکه [مجلس] چه بکند و چه نکند را ما عرض نمیکنیم. ما معتقدیم که بالاخره خوب است مجلس را برکنار نکنیم و نمایندگان مجلس باید تصمیم بگیرند.»
بدیهی است در پی این موضع صریح رهبر فرزانه انقلاب اسلامی مبنیبر رعایت حقوق مجلس بهمثابه نمایندگان ملت، دولت ملزم است بهدنبال اخذ نظر مجلس باشد و مقدمات این کار را به شکل ارایه برجام در قالب لایحه به مجلس یا شکل دیگر فراهم سازد.
نکته دوم: تحریمها برداشته نشود معامله در کار نخواهد بود
رهبر معظم انقلاب اسلامی در طول مذاکرات، بهویژه در دو سال اخیر، فلسفه و انگیزه ورود جمهوریاسلامی به مذاکرات و بهویژه مذاکره با آمریکاییها در موضوع هستهای را، لغو تحریمها و برداشتن آنها دانسته و شرط هر نوع اقدام اعتمادساز از سوی ایران را، لغو تمامی تحریمها در همان روز اول توافق اعلام کردهاند. بنابراین لغو تحریمها بهصورت یکجا و برداشتن آنها یکی از خطوط قرمز معظمله برای مذاکرات بوده است. پس از انتشار برجام و اعلامهای مکرر رئیسجمهور و اعضای گروه مذاکرهکننده ایران مبنی بر لغو تمامی تحریمها با توافق هستهای مقامات غربی و بهویژه آمریکاییها به شکلهای مختلف بر حفظ زیرساخت تحریمها و باقی نگهداشتن چارچوب تحریمها تأکید کرده و از واژه تعلیق تحریمها به جای استفاده از لغو تحریمها استفاده میکنند.
به استناد این نوع اظهارنظرهای مقامات آمریکایی درباره توافق هستهای و چگونگی برداشته شدن تحریمها، مقام معظم رهبری در دیدار با اعضای مجلس خبرگان رهبری شرط توافق هستهای را، روشن شدن تکلیف تحریمها پس از توافق اعلام کردند و در این باره فرمودند: «مسئولان آمریکایی خیلی بد حرف میزنند؛ باید تکلیف این حرفها روشن بشود؛ بالاخره [یک] طرف قضیه ما هستیم، یک طرف هم آمریکاییها هستند. یکبار میگویند که چارچوب تحریمها حفظ خواهد شد؛ پس ما نشستهایم این چند وقت، برای چه صحبت کردهایم؟ صحبت کردیم که چارچوب تحریمها برداشته بشود، تحریمها برداشته بشود. قرار است که چارچوب تحریمها حفظ بشود؟ حالا من نمیدانم معنای «چارچوب تحریمها حفظ بشود»، چیست؟
مقام معظم رهبری با اشاره به اینکه نباید این حرفها را با بیان اینکه برای مصرف داخلی آمریکا است و اهمیتی ندارد، توجیه کرد، یا به شکل دیگری معنا کرد، با صراحت اعلام فرمودند: «اگر بنا است تحریمها برداشته نشود، پس معاملهای وجود ندارد.»
از نکات قابلتوجه در بیانات حضرت امام خامنهای در دیدار مذکور مرتبط با برجام و اظهارات مقامات آمریکا، تأکید معظمله بر روی استفاده از واژه »تعلیق تحریمها» از سوی آمریکاییها و ضرورت همترازی اقدامات ایران در این زمینه بود. ایشان در این باره فرمودند: «اگر آنها تعلیق میکنند، خب ما هم اینجا تعلیق میکنیم، اگر این جور است ما اقدام اساسی روی زمین چرا انجام بدهیم.»
توجه به این بخش از بیانات رهبر معظم انقلاب برای کارشناسان و دستاندرکاران بررسی برجام برای تصمیمسازی یا تصمیمگیری، بسیار ضروری است. مابهازای هر نوع اقدام ایران بر روی زمین در راستای محدودسازی فعالیتهای هستهای، لغو و برداشتن تحریمها خواهد بود؛ و چنانچه طرف مقابل بخواهد به جای لغو تحریمها، آنها را تعلیق کند، نهایت عمل ایران باید تعلیق برخی از فعالیتها با رعایت همترازی باشد.
