افزايش چشمگير تعداد مسافران و گردشگران در منطقه تونل برفي در دامنه اين رشته کوه و رودخانه پرآب کمندان در اطراف شهرستان ازنا اين منطقه را در دسته مکان هاي مستعد براي رونق گردشگري قرارداده است.اما اين پتانسيل بيش از آنکه بتواند به توسه منطقه کمک کند فرصتي براي جولان سودجويان و تخريب محيط زيست شده است. جدال بين رونق گردشگري و حفاظت از محيط زيست در منطقه اشترانکوه حالا ديگر به جدال تاريخي تبديل شده که حل و فصل آن اراده و مديريت صحيح مي طلبد.
*****
اراضي منطقه حفاظت شده اشترانکوه و بستر رودخانه کمندان سراب در ماه هاي مختلف سال به ويژه نيمه دوم با هجوم گردشگران از استانهاي مختلف روبرو است. با اين وجود عدم توان اکوسيستم منطقه براي پذيرش اين حجم گردشگر از يک سو و محدوديت هاي قانوني براي ايجاد زيرساخت ها سبب شده گردشگري اين منطقه با چالش هاي جدي روبرو باشد. از یک طرف گردشگران از مشکلات زیرساختی و امکانات رفاهی در این منطقه می نالند و از طرف دیگر فعالان محیط زیست با طرح موضوع حساسیت این اکوسیستم ارزشمند و حفاظت شده خواستار ایجاد محدودیت هایی در بهره برداری و پذیرش گردشگر در این منطقه شده اند. در اين ميان برخي افراد سودجو هم از فرصت اسفاده کرده اند و تا جايي که توانسته اند در اين منطقه اقدام به ساخت و ساز ويلاها وخانه هايي کرده اند که يا در آن ساکن شده و يا با اجاره دادن آن به مسافران، کسب درآمد کنند.
جاده تونل برفي!
احداث جاده دسترسی به تونل برفی در منطقه حفاظت شده اشترانکوه و مسیر سراب کمندان از جمله اقداماتي بود که به منظور تسهيل در تردد مسافران و گردشگران در اين مسير انجام شد اما پس از گذشت مدت زمان کمي به عنوان عامل مهمي در تخريب محيط زيست و فرسايش خاک منطقه عنوان شد. از زمان اعلام تصميم براي احداث جاده تونل برفي کارشناسان محيط زيست بارها اعلام کردند عبور جاده از اين منطقه حفاظت شده علاوه برنابودي اكوسيستم بينظيرتونل برفي در اشترانكوه و از بين رفتن گونههاي گياهي بسيار نادر سبب تخريب حريم در بالادست سد در حال احداث كمندان و حريم كيفي آب شرب 2 شهرستان ازنا و اليگودرز به بهانه ايجاد سايتهاي گردشگري ميشود!
بنا به گفته اين کارشناسان در پاييندست ارتفاعات اشترانکوه، سد در حال احداث كمندان قرار است از يك سو تأمينكننده آب اين دو شهرستان باشد و از سوي ديگر براي تأمين آب مورد نياز شبكه آبياري كشاورزي در دست اقدام اين منطقه، استفاده شود و احداث اين جاده مي تواند به شدت کيفيت آب تامين شده را تحت تاثير قرار دهد. علاوه بر اين ساخت اين جاده مي تواندسبب هجوم افراد سودجو به منطقه به بهانه ايجاد سايت هاي گردشگري و جذب سرمايه گذار شود! برخي مسولان استان از جمله نمايندگان مجلس هم از مخالفان اين جاده سازي بودند. محمدتقی توکلی نماینده مردم الیگودرز در مجلس شورای اسلامی در اين خصوص مي گويد: احداث جاده دسترسی به تونل برفی در منطقه حفاظت شده اشترانکوه و مسیر سراب کمندان موجب شده ساختار خاک و زمین منطقه به هم بریزد و در هنگام بارش باران اين خاک به رسوب تبديل شود.
توکلی با بیان اینکه احداث این جاده بدون بررسی کارشناسی و توجه به تبعات آن در یک منطقه حفاظت شده بدون موافقت محیط زیست صورت گرفته است مي افزايد: عواملی که نسبت به اجرای این پروژه اقدام کرده اند باید پاسخگو باشند.نماينده مردم اليگودرز قطعي اب شهرستان را از ديگر اثرات مخرب احداث جاده تونل برفي برشمرد و با بیان اینکه اجرای هر پروژه در این مسیر نیازمند کار کارشناسی است مي گويد: در صورتیکه متولیان امر علاقمند به تقویت و رونق گردشگری هستند می توانند نسبت به ایجاد سایت های گردشگری با بهره برداری از سد کمندان اقدام کنند.
سرعت عجيب و غريب ساخت و سازهاي غيرمجاز
به محض اقدام به ساخت جاده تونل برفي و تسهيل شرايط رفت و امد گردشگران در اين منطقه، به بهانه ايجاد سايت گردشگري و جذب سرمايه گذار و ساخت هتل و اقامتگاه در يک چشم به هم زدن بساز و بفروش ها جمع شدند و ساختمان هاي قد ونيم قد در گوشه و کنار اين منطقه قد علم کرد. سرعت اين ساخت و سازها به حدي بود که مسئولان را شگفت زده کرد. اين افراد سودجو هيچ نقطه اي از حريم سراب کمندان و مسير تونل برفي را بي نصيب نگذاشتند! دراين ميان هشدار کارشناسان محيط زيست مبني بر نابودي و تخريب منطقه در اثر اين ساخت و سازهاي بدون برنامه تا مدتها ناديه گرفته شد تا اينکه بالاخره ولع سيري ناپذير سودجويان در ساختوساز غیرمجاز در منطقه حفاظتشده اشترانکوه بهعنوان آلپ ایران، محیطزیست را دستبهکار کرد تا مراکز ارائه خدمات گردشگری که در حریم سراب کمندان و مسیر تونل برفی پا گرفتهاند را تخریب کند.
بالاخره در اقدام مشترک توسط اداره حفاظت محیط زیست شهرستان ازنا، مدیریت منابع آب این شهرستان و یگان حفاظت منطقه اشترانکوه نسبت به رفع تصرف و تخریب و قلع و قمع بناهای غیرمجاز در اراضی منطقه حفاظت شده اشترانکوه و بستر رودخانه کمندان با اجرای احکام قضایی اقدامات لازم صورت گرفت و حکم تخریب چهار باب واحد گردشگری واقع در منطقه حفاظت شده اشترانکوه، در حریم رودخانه کمندان و مسیر تونل برفی که به صورت غیرمجاز بنا شده بودند به دستور مقام قضایی اجرا شد.اما از انجا که اصولا تخريب سازه هاي غيرمجاز به عنوان تنها عامل بازدارنده براي جولان سودجويان موثر نيست طرح مديريت منطقه اشترانکوه با رویکرد استفاده از ظرفیت گردشگری در دستور کار متولیان امر در سازمان حفاظت محیط زیست قرار گرفت.
اين طرح که در سفر معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان حفاظت از محیط زیست کشور به استان لرستان موردتاکيد قرار گرفت، رو.زنه اميدي را در دل دوستداران طبيعت نشاند. معصومه ابتکار در اين خصوص با بیان اینکه با حمایت دولت برای اجرای این مطالعات در سطح مناطق حفاظت شده استانها اقدامات لازم را انجام داده ایم اعلام کرد: بخش هایی از این مناطق کاملا حفاظتی و بخشهایی با ظرفیت گردشگری طبیعی با امکان بهره مندی مردم و جوامع محلی در نظر گرفته شده است. پس از آن مدیرکل حفاظت محیط زیست استان لرستان هم با بيان اينکه طرح مدیریت منطقه حفاظت شده اشترانکوه استان لرستان در صورت تصویب در شورای برنامه ریزی استان اجرایی خواهد شد گفت: این طرح مدیریت از سوی کارشناسان محیط زیست و همچنین مشاور تهیه و تدوین شده است و با حفظ قوانین و مقررات زیست محیطی زیرساختهای لازم برای توسعه گردشگری و همچنین جذب اعتبارات برای تامین محیط بان، احداث پاسگاه محیط بانی در دستور کار قرار خواهد گرفت.
فتحی بیرانوند طرح مدیریت منطقه حفاظت شده اشترانکوه را یکی از پنج طرح پایلوت کشور در این زمینه خواند . حالا بايد منتظر ماند و ديد ايا اجراي اين طرح مي تواند در کنار رونق گردشگري منطقه به حفظ محيط زيست اين طبيعت منحصر بفرد بيانجامد.
