وقتي شيخ مظفر شكور به عنوان اولين فضانورد مؤمن و مسلمان به فضا سفر كرد يك سؤال مهم در ذهنش تداعي شد؛ او از فقهاي اسلامي پرسيد كه حالا در فضا بايد چگونه نماز بخواند؟ اين سؤال ساده و در عين حال پيچيده بود؛ نتيجه آن برگزاري كنفرانسي تاريخي در مالزي شد كه تكليف مسلمانان در فضا را روشن كرد؛ حالا دانشمندان ناسا با استفاده از تلسكوپ فضايي كپلر يك سياره مشابه زمين را در جمعهاي كه گذشت كشف كردهاند كه همه را متحير كرده است؛ اسلام تداوم فرهنگ اسلامي بر روي برادر سياره زمين را چگونه تضمين خواهد كرد؟
خداوند در قرآن از انسانها ميخواهد كه با نگاه به ستارگان، خورشيد، ماه و فضا تأمل كنند. خدا از اين آفريدهها مثال ميزند و بشر را به مطالعه و تعمق در شگفتيهاي خلقتش واميدارد. براي يك مسلمان جذاب است كه براي عمل به اين سفارش خدا به فضا سفر كند و به تعمق درباره پديدههاي جهان خلقت و هستي بپردازد؛ اما در آن فضاي رها از ماديات و غرق در شگفتيهاي كهكشانها تكليف بجا آوردن نماز چه خواهد شد؟ جهان خلقت آنقدر بزرگ و پر از شگفتي است كه كشف يافتههاي جديد در آن تمامي ندارد؛ در روز جمعهاي كه گذشت ناسا از كشف جديدي خبر داد كه ميتواند زندگاني نسل آينده بشر را زير و رو كند؛ در واقع فضانوردان موفق به كشف سيارهاي مانند زمين شدند كه جو آن حاوي آب است و گفته ميشود برادري بزرگتر و پيرتر از سياره زمين ما است؛ وجود اين ماده ضروري و حياتي ميتواند نويدبخش احتمال كشف حيات فرازميني در اين سياره باشد؛ بشر مدام در حال به روز شدن و كشف تازههاي عالم هستي است؛ براي اين بشر دين اسلام، انعطافپذيرترين دين آسماني است كه مدام خود را با شرايط مختلف تطبيق ميدهد؛ دنياي اسلام هميشه، شرايط ادامه حيات فرهنگ اسلامي و ديني را در موقعيتهاي جديد و مدرن فراهم كرده و ميكند؛ اينكه در جو بدون جاذبه فضا و در سيارههاي ديگر نحوه بجا آوردن نماز چگونه خواهد بود و مسلمان براي اداي اين فريضه الهي بايد به كدام سو بايستد.
قبل از نماز مسلمان دست و صورت و پايش را ميشويد و بعد مقابل خدا ميايستد؛ سر خود را به نشانه تعظيم در برابر او فرود ميآورد و سجده ميكند. حالا تصورش ميتواند جالب باشد كه انجام اين امور در شرايط بدون جاذبه فضا چگونه خواهد بود؟ يك فضانورد مسلمان در مواجهه با چنين شرايطي بايد چه كاري انجام دهد؟ شيخ مظفر شكور، فضانورد اهل كشور مالزي هم كه در دو مأموريت سايوز تياماي - 11 و سايوز تياماي - 100 ، آنگاسكا (آژانس فضانوردي مالزي) را همراهي كرد عين همين سؤال را مطرح كرد. سؤال او به برگزاري يك كنفرانس تاريخي منجر شد كه طي آن آنگاسكا از 150 دانشمند و محقق مسلمان براي پاسخ دادن به اين سؤال و نظاير آن دعوت به عمل آورد. نتيجه همانديشي آنها منجر به صدور احكام جديدي شد كه مورد تأييد شوراي ملي فتوا قرار گرفت.
با وجود اينكه قرآن در حدود 1400 سال پيش براي انسانها نازل شده است اما فقه اسلامي به خوبي براي مواجهه با چالشهاي عصر مدرن خود را آماده كرده است. همانطور كه دنيا به پيشرفتهاي حوزه فناوري رسيد، محققان اسلامي هم از نمونهها و مثالهاي موجود از دوران پيامبر اكرم (ص) و ياران ايشان و نيز قياس آن نمونهها با شرايط فعلي جهت مقابله با مشكلات مدرن استفاده ميكنند.
بنابراين مسلمانان نحوه رفتار در موقعيتهايي مثل مسافرت و پرواز با هواپيما يا ساير موقعيتها را به خوبي ميدانند. در اين بستر بزرگ، اكتشاف فضا تنها يكي ديگر از اين مشكلات است كه فقهاي اسلامي ميتوانند تكليف مسلمانان را در برخورد با آن روشن كنند. در واقع تاكنون روشن كردهاند!
حكمي كه بعد از برگزاري كنفرانس كوآلالامپور درباره نحوه بجا آوردن نماز در فضا صادر شد نيز اين بود كه فضانورد مسلمان پيش از نماز، نيازي به شستن دست و صورت و پاهايش ندارد بلكه ميتواند تيمم كند.
بر اساس نتايج اين كنفرانس، در خصوص مسير ايستادن مسلمان براي اداي فريضه نماز در فضا نيز چهار گزينه در اختيار نمازگزار قرار گرفت: نمازگزار در فضا، رو به هر نقطهاي كه خواست نماز بخواند؛ رو به زمين نماز بخواند؛ روي سطح مسطح به سمت كعبه نماز بخواند كه جايگاه اين سطح مسطح بسته به محل استقرار ايستگاه فضايي بينالمللي متغير است؛ اين ايستگاه فضايي در مدار زمين و در ارتفاع ۳۵۰ كيلومتري از سطح زمين در حركت است. در آسمان رو به نقطهاي كه موازي محل استقرار كعبه روي زمين است نماز بخواند.
در نهايت فقهاي حاضر در اين كنفرانس، در خصوص ايستادن و ركوع و سجود نيز كار نمازگزار را به اين ترتيب ساده كردند: نمازگزار ميتواند در شرايط خاص فضا و در لباس فضانوردي هر طور كه توانست و مقدور بود نمازش را ادا كند حتي اگر شده بدون حركت يا به صورت دراز كشيده كه اين حكم ميتواند در شرايط جاذبه صفر زمين بسيار كمك حال فضانورد باشد. در اين احكام تمركز روي عبادت بوده است تا آنكه بخواهد بر روي مناسكي باشد كه ميتواند موقعيت يك فضانورد مسلمان را به خطر انداخته و برايش دشوار باشد. به اين ترتيب مسلمانان هم ميتوانند در قالب فضانورد به فضا سفر كنند و بر اساس متن قرآن در شگفتيهاي جهان خلقت، ستارگان و فضا و خورشيد و كهكشان تأمل و تعمق كنند. حتي مسلمانان ميتوانند بسته به ساعات طلوع و غروب خورشيد نقطهاي كه سفر فضايي خود را از آن آغاز كردند در فضا روزه بگيرند.
بنابراين وقتي شيخ مظفر شكور به فضا سفر كرد نمازش را ادا كرد و اعمال و وظايف ديني خود را بجا آورد؛ او اولين مسلماني نبود كه به فضا سفر ميكرد و نمازش را در آن جو آرامشبخش و معنوي ميخواند. دنياي اسلام هميشه، شرايط ادامه حيات فرهنگ اسلامي و ديني را در موقعيتهاي جديد و مدرن فراهم كرده و ميكند؛ حالا از هماكنون براي بسياري از ما جالب است كه بدانيم محققان اسلامي درباره احكام بجا آوردن نماز در سياره جديدي كه برادر بزرگتر كره زمين است چه تصميمي ميگيرند. اين گونه كه بشر روز به روز پنجرههاي جديد جهان مملو از شگفتي خلقت را به روي ما باز ميكند بايد منتظر تصميم محققان اسلامي درباره آداب بجا آوردن نماز در ماه يا حتي موضعشان در قبال احتمال وجود حيات بيگانه در سياره تازه كشف شده مشابه زمين يا احكام ديني بر روي مريخ باشيم. يك چيز مسلم است و آن اينكه اسلام برخلاف ساير اديان خود را با چالشهاي مدرن وفق ميدهد. مسلمانان براي مدتي نزديك به يك هزار پيشقراول اكتشافات علمي و فناوري بودند و حالا هيچ زماني مناسبتر از اكنون براي بازگشت به آن دوران نيست.
