بر اساس آمار، در نيمه نخست سال 93، نرخ رشد بخش صنعت و معدن 1/1 درصد بوده، اين در حالي است كه نرخ رشد اقتصادي در همان زمان 4 درصد بوده است. به عبارت ديگر اين آمار حاكي از پيشتازي صنعت در حوزه خروج از ركود است. اين در حالي است كه بسياري از فولاديها، سيمانيها، صنايع نساجي و... از ادامه روند ركود گله دارند و از نبود كسب و كار در اين حوزهها سخن ميگويند. دكتر عليرضا گرشاسبي، معتقد است كه خروج از ركود در حوزه صنعت و معدن به صورت متمركز، فقط از طريق چند صنعت بزرگ اتفاق افتاده و وزارت صنعت و تجارت در ماههاي گذشته اقدامات مناسبي در زمينه خروج از ركود و كمك به توليدكنندگان به منظور معوقات بانكي انجام داده است. گفتوگوي «جوان»را با اين كارشناس صنعت و بازرگاني در پي ميخوانيد.
وزير صنعت همواره از رشد صنعت و معدن خبر ميدهد، در حالي كه صنايعي مانند فولاد، سيمان، نساجي و... از وضعيت توليد و بازار گله دارند و معتقدند كه سياستهاي دولت در بخش خروج از ركود به بنبست رسيده است. به نظر شما، نرخ رشد 1/1 درصدي چگونه قابل توجيه است؟
وقتي از كل صنعت صحبت ميكنيم، صنايع پتروشيمي، فلزات اساسي، كانيهاي غيرفلزي و وسائط نقليه موتوري را نيز شامل ميشود كه البته سهم مهمي در ايجاد ارزش افزوده و بالا بردن نرخ رشد صنعت دارند. وقتي وسائط نقليه موتوري؟ طي يك سال رشد قابل توجهي در توليد وفروش داشتهاند، طبيعي است كه به كمك ديگر صنايع بزرگ نرخ رشد افزايش چشمگيري داشته باشد. اما وقتي سراغ صنايع كوچك مانند فولاد، سيمان، نساجي، لوازم خانگي و... ميرويم، ميبينيم كه همچنان ركود دارند، زيرا اين صنايع نتوانستند از رشد صنايع بالادستيشان منتفع شوند. مانند فولاديها كه از رشد صنعت خودرو، به اندازه اين صنعت نتوانستند سود ببرند، از اين رو خروج از ركود صنعت و معدن به صورت متمركز فقط از طريق چند صنعت بزرگ اتفاق افتاده است و براي صنايع كوچك مانند پوشاك، منسوجات و صنايعي كه شما نام برديد، رشد منفي داشتيم. همچنين در برخي صنايع مانند پوشاك و لوازم خانگي ميتوان كاهش قدرت خريد مردم و تقاضا را دليل ادامه ركود بدانيم. اما بنگاههاي بزرگ كه از رانتهاي اطلاعاتي نيز برخوردارند و به دليل ارتباطات ويژهشان، به راحتي ميتوانند تسهيلات بانكي بگيرند، طبيعي است كه رشد بيشتري داشتهاند.
آيا منتفع نشدن صنايع كوچك از رشد صنايع بالادستيشان مربوط به سياستهاي دولت ميشود؟
در برخي از صنايع بله، بعد از توافقات ژنو، برخي از صنايع صادراتي مانند پتروشيمي و فلزات اساسي به چرخه صادرات برگشتند و نرخ رشد بالا و ارزآوري خوبي در اين بخشها عايدشان شد و آمار رو به رشدي در بورس هم داشتند. لذا تقاضاي خارجي در پتروشيمي و ميعانات گازي، ركود را در اين صنايع از بين برد و زيانشان جبران شد، اما صنايع كوچكي كه بازارهاي صادراتي هم ندارند يا ناچيز است، نتوانستند توليد خود را افزايش دهند و از ركود خارج شوند.
آيا اجراي فاز سوم هدفمندي، بنگاههاي كوچك را بيشتر زيانده نميكند؟
افزايش قيمت حاملهاي انرژي بر هزينه تمام شده برخي از بنگاهها تأثير خواهد داشت، ضمن اينكه سهم خود را از محل هدفمندي يارانهها نيز نگرفتند، اما اين افزايش ناچيز خواهد بود. لذا در رابطه با صنعت، كمي بايد با احتياط از خروج از ركود سخن گفته شود.
مشخصاً چه راهكاري براي خروج از ركود صنايع كوچك پيشنهاد ميدهيد؟
دولت بايد مديريت واردات را به نحوي اصلاح كند تا در حوزههايي كه توليدات مشابه داريم بتوانيم از ظرفيتهايمان استفاده كنيم و در داخل كشور به فروش برسانيم. اين كار با استفاده از ابزارهايي كه دولت در اختيار دارد مانند استفاده حداكثري در توان داخل قابل اجراست. گفته ميشود در صنايع پتروشيمي و كانيهاي غيرفلزي، عمده صادرات با ارزش افزوده پايين صورت ميگيرد، در حالي كه ميشود با سرمايهگذاري در صنايع پاييندستي هم ارزش افزوده بيشتري خلق كرد، هم اشتغالزايي ايجاد كرد و هم صادرات بيشتري انجام داد. به اين ترتيب صنايع پاييندستي را ميتوانيم فعال كنيم و دولت بايد سرمايهگذاران را براي سرمايهگذاري در صنايع پايين دستي تشويق كند تا در كوتاه مدت صنايع پايين و بالادست پيوند بيشتري يابند و توليد، افزايش و تقاضا نيز به تبع آن رشد كند، مانند صنعت خودرو، ساختمان و مسكن.
آيا رشد وام مسكن ميتواند اين بخش را از ركود خارج كند؟
خير، افزايش وام، تغييري بر بازار مسكن نخواهد داشت. كما اينكه در هفتههاي گذشته با وجود تبليغات گسترده بانك مسكن و وزارت راه و شهرسازي، بازار هيچ تكاني نخورد و قيمتها همچنان ثابت مانده است زيرا قدرت خريد مصرفكنندگان بالا نيست. پيشبيني من اين است كه تا پايان امسال، ساختمان نتواند جايگاهي كه از آن انتظار ميرفت در رشد صنعت داشته باشد. اما انبوهسازيها از طريق صندوقها و تعاونيها شايد رونق گيرد. اما باز هم تأكيد ميكنم تا پايان امسال بخش مسكن از ركود خارج نميشود. همچنين در بلندمدت نيز صنعت بايد به سمت فناوريهاي نو و جديد، به ويژه انرژي خورشيدي و بادي حركت كند. با توجه به مصرف بالاي انرژي در صنايع، بايد به اين سمت حركت كنيم و اين فناوريها نياز به تجهيزاتي دارد كه توسط صنعت توليد ميشود.
چند ماهي است كه لايحه خروج از ركود به دستگاهها ابلاغ شده، آيا وزارت صنعت و تجارت اقدامي در اين زمينه انجام داده است؟
بله، بحث واقعي كردن نرخ سود بانكها پس از ابلاغ به دستگاهها آغاز شد، نشستي با مديران عامل بانكها برگزار شد و نهايتاً به كاهش نرخ سود بانكي انجاميد.
همچنين سادهسازيها در رويهها و آييننامههاي وزارت صنعت انجام شده و تلاشهايي به منظور تسهيل تجارت فرامرزي صورت گرفته و كمكهايي نيز براي توليدكنندگان با معوقات بانكي، بخشودگي مالياتي نيز لحاظ شده است، اينها اقدامات اوليه وزارتخانه است. البته لازم به توضيح است كه امسال رشد صنعت تفاوت چنداني نسبت به سال گذشته نخواهد داشت.
دليل آن چيست؟
بر اساس آمار، سرمايهگذاري در سالهاي گذشته كم شده و به اين ترتيب ظرفيتسازي براي توليد نيز كاهش يافته، از اين رو انتظار نميرود اتفاق خاصي در رشد صنعت و معدن بيفتد. تا سرمايههاي سالهاي 93 و 94 به ثمر برسد، طول ميكشد. همچنين با توجه به محدوديت قدرت خريد مصرفكننده، تحريك تقاضا چندان چشمگير نبوده، از اين رو در مقايسه با سال رشد چنداني نخواهيم داشت.
به صنعت خودرو به عنوان موتور محرك صنايع پاييندستي اشاره كرديد. با توجه به رشد توليد در يكسال گذشته، چرا فولاديها نتوانستند از ركود خارج شوند؟
كاهش قدرت خريد مصرفكننده و بازارهاي محدود صادراتي، نتوانست زيرمجموعههاي اين صنعت را منتفع كند و اتفاقي كه در سالهاي اخير در اين صنعت افتاده، كيفيت را به شدت كاهش داده و به توليد داخل نيز ضربه وارد كرده است و دليل آن اين بود، قطعاتي كه براي خودرو توسط صنايع كوچك و متوسط توليد ميشد، به صورت واردات تأمين ميشود كه ارزبري نيز دارد. از اين رو صنايع مرتبط با صنعت خودرو به شدت متضرر شدند و دولت بايد توجه ويژهاي به اين حوزه كند و با توجه به ابزار و اهرمهاي خود مانع از ادامه اين روند در صنعت خودرو شود.
دليل رشد توليد بهرغم عدم تزريق پول از سوي دولت چه بود؟
ظرفيت توليد وجود داشت، ضمن اينكه پرداخت ارز مبادلاتي به صنعت خودرو موجب شد قطعات تأمين شود و توليد رشد كند. اين افزايش در مقابل كاهش توليد در سال 90 و 91، نشانه رشد است وگرنه هنوز توليد به قبل از تحريمها و سال 90 نرسيده است.
