در حديثي از پيامبر اكرم (ص) كه در جلد يك كتاب استبصار صفحه 84 مكتوب شده، ايشان توصيه كردهاند كه اطفال بالاي چهار ماه به فاصله هر ماه يكبار حجامت شوند.
امام صادق (ع) فرمودند: «بهترين چيزي كه با آن به مداوا ميپردازيد، حجامت كردن، دوا را بر بيني ريختن، حمام نمودن و حقنه كردن (وارد كردن داروي مايع از طريق ركتوم) است.»
امام صادق (ع) فرمودند: «رسول خدا (ص) حجامت كردن در سه نقطه را توصيه كردند كه آن سه حجامت سر، بين دو كتف و كمر است.»
زكرياى رازى در فصل پنجم كتاب جُدرى و حصبه، براى حجامت تأثيرى پيشگيرانه شبيه واكسيناسيون قائل شده و مىگويد: «در احتراز از آبله قبل از ظهور و جلوگيرى از ازدياد آن بعد از بروز، مقتضى است كودكان و نوباوگان و جوانانى را كه آبله درنياوردهاند يا آنكه آبله مرغان گرفتهاند و همچنين كسانى كه مزاج آنها مستعد قبول آبله است، فصد و كودكان كمتر از 14 سال را حجامت كنند... اما شيرخواران متجاوز از پنج ماه كه بدن آنها تر و تازه و سفيد و سرخ باشد را بايد حجامت كرد.»
همچنين از زكرياى رازى رسالهاى باقى مانده كه در آن بعد از بيان فهرست طولانى از پرهيزهايى كه بايد مراعات شود و نيز بيان داروهاى گياهى مؤثر بر اين بيمارى، ميگويد در مواردى كه بيمارى شديد باشد بايد از حجامت نيز استفاده شود: «اما كسانى كه رنج آنان از اين بيمارى افزون باشد، يعنى بدين گونه كه سوراخهاى بينى بسته شده و خارش داشته باشد و عطسه فراوان شده و آب از بينى فرو ريزد، بايد از چيزهايى شبيه به آنچه ياد شد و نيز از راه رفتن و عرق كردن در حمام و حجامت از فرو رفتگى پشت استفاده كنند...» يا در جايي ديگر و در كتاب «الجدري و الحصبه» رازي از حجامت جهت واكسيناسيون افراد زير 14 سال در برابر آبله نام برده است. عدهاي نيز معتقدند حجامت در سنين بلوغ موجب كاهش پرخاشگري و ساير عوارض بلوغ ميشود. حضرت علي (ع) در توصيههاي پزشكي خود فرمودند: «همانا حجامت بدن را سالم و عقل را استوار مينمايد.»
رسول اعظم (ص) در جايي فرمودند: حيا، حلم، حجامت، مسواك و عطر زدن پنج چيز از سنتهاي پيامبران الهي است كه در جلد يك كتاب كافي ص 484 آمده است.
در بحار، ج 62، ص 114، ج 10، ص 89 نقل شده كه امام علي (ع) فرمودند به درستي كه حجامت بدن را سالم و عقل را نيرومند ميگرداند.
در روايتى از عبدالملك نوفلى آمده كه بر امام صادق(ع) وارد شدم. در دست ايشان انارى ديدم. فرمود: «انارى بياور، چراكه من از هيچ چيز به اندازه شريك گرفتن در خوردن انار ناراحت نمىشوم. سپس حجامت نمود و امر فرمود كه حجامت كنم و من نيز حجامت كردم. سپس انار ديگرى خواست...» امام حسن عسكرى عليهالسلام مىفرمايد: «بعد از حجامت انار شيرين ميل كنيد، چون انار خون را آرام مىكند و آن را در مسير خود صاف مىگرداند.» در روايتي حميرى مىگويد: «به امام صادق(ع) نامه نوشتم و عرض كردم كه من خون و صفرا دارم. زمانى كه حجامت مىكنم، صفرا بر من غلبه مىكند و زمانى كه حجامت را به تأخير مىاندازم خون به من ضرر مىرساند. نظر شما در اين مورد چيست؟
سپس حضرت به من نامه نوشت كه حجامت كن و براى تأثير حجامت ماهى تازه بخور. دوباره مسئله را سؤال كردم. ايشان نوشت حجامت كن و ماهى تازه با آب و نمك بخور. اين كار را انجام دادم و سلامت يافتم.» مرد ديگرى روايت مىكند كه خدمت امام صادقعليهالسلام بودم. حضرت، حجام خواست و فرمود: ابزار حجامت را بشوى و انارى خواست و ميل فرمود و پس از اينكه از حجامت فارغ شد، انار ديگرى خواست و ميل كرد و فرمود اين كار مرار (صفرا) را فرو مىنشاند.
يك روز امام رضا عليهالسلام فرمود: «اى معتب، براى من ماهى تازه تهيه كن. ميخواهم حجامت كنم. تهيه كردم. پس فرمود: اى معتب براى من سوپى درست كن. سوپ را براى ايشان درست كردم و حضرت از آن تناول فرمود.» دقيقاً به همين دليل بوده كه امام رضا عليهالسلام در رساله ذهبيه دستور مفصلى براي خوراك بعد از حجامت دارند و فرمودهاند: «پس از استحمام بايد موضع فصد و حجامت را به وسيله پارچه كركى يا ابريشمى يا دستمال نخى كه لطيف و نرم باشد، بپوشانيد. بعد يك حبه از تِرياق اكبر (نام يك داروى قديم) به اندازه ماش ميل كنيد. پس از حجامت و فصد، آب ميوه بنوشيد و اگر ميوه نيست، شربت بالنگ مصرف كنيد و در جايى كه اين امكانات وجود ندارد، بالنگ را زير دندان بگيريد و روى آن جرعهاى آب نيمگرم بنوشيد. اما در فصل سرما بايد سكنجبين عسلى استفاده شود كه اين شربت شما را از بيمارىهاى خطرناك لقوه، برص، بهق و جذام به اراده خداوند ايمن خواهد داشت. سفارش مىكنم كه پس از حجامت يا فصد، آب انار را با مكيدن آن بنوشيد. مكيدن آب انار خون را زنده و تن را با نشاط خواهد ساخت. پس از حجامت و فصد از خوردن غذاهاى نمكدار تا مدت 3 ساعت بپرهيزيد، چون اگر اين پرهيز مراعات نشود، بعيد نيست كه انسان به بيمارى جرب دچار شود...». همچنين امام در جايي در خصوص دعاي مخصوص حجامت فرمودهاند: «وقتى خواستى حجامت كنى، چهار زانو جلوى حجام بنشين و بگو: اَعوذ بِاللهِ الكَريم فى حِجامَتى مِنَ العَين فِى الدَّم وَ مِن كُلّ سوءِ وَ الاَعلالِ وَ الاَسقام وَ الاَوجاع وَ الاَمراض وَ اَسئَلُكَ العافِيةَ وَ المُعافاة وَ الشِّفاءِ مِن كُلّ داء. » (بحار، ج 62، ص 117) يعنى «در حجامت خود به خداوند كريم پناه مىبرم از خونريزى و از هر ناراحتي، علت، سختى و درد و مرضي و (خداوندا) از تو عافيت و اسباب عافيت و شفاى از هر بيمارى را طلب مىكنم.»
از مجموعه احاديث و روايات برمىآيد كه حجامت بايد در زمان سيرى انجام شود و انجام آن به هنگام گرسنگى مضر است. از امام صادقعليهالسلام روايت شده كه «حجامت بعد از غذا خوردن باعث دفع عرق شده و قوتبخش بدن است. از حجامت در حال گرسنگى بپرهيزيد.»
حضرت همچنين فرمود: «بعد از خوردن طعام، با حجامت خون جمع مىشود و بيمارى دفع مىگردد. اما اگر قبل از خوردن غذا حجامت انجام شود، خون دفع ميشود، ولى بيمارى در بدن مىماند.»
* متخصص طب سنتي
