خبرها حكايت از افزايش بودجه نظامي چين در سال جاري ميلادي(2015) دارد؛ چيزي در حد 10 درصد. بودجه نظامي چين در سال گذشته ميلادي با 2/12 درصد افزايش به رقمي حدود 130 ميليارد دلار رسيد و احتمال داده ميشود با اين افزايش، بودجه نظامي اين كشور در سال جاري ميلادي به رقم 140 ميليارد دلار برسد. فو اينگ، سخنگوي كنگره ملي چين، با اعلام خبر افزايش بودجه نظامي گفته كه رقم دقيق بودجه نظامي كشور روز پنجشنبه 5 مارس و در نشست سالانه نماينده كنگره ملي چين و پارلمان اين كشور اعلام شود. او در توضيح افزايش بودجه نظامي كشورش به برنامه كلي دولت چين در جهت مدرنسازي كشور اشاره كرده كه مسئله هزينههاي نظامي بخشي از اين برنامه است و در عين حال، تأكيد كرده كه اگر چين در زمينه هزينههاي نظامي خود سرعت عمل كافي نداشته باشد، «آسيبپذير» خواهد بود. توضيحات اين مقام چيني را ميتوان نوعي پاسخ به نحوه تلقي كشورهاي غربي نسبت به افزايش سالانه در بودجه نظامي چين ارزيابي كرد زيرا كشورهاي غربي تلقي انتقادي نسبت به اين عمل دارند و توسعه نظامي چين را از منظر جاهطلبيهاي نظامي و تهديدي براي كشورهاي منطقه تفسير ميكنند. از اين جهت است كه اين مقام چيني و ديگر مسئولان اين كشور سعي دارند برنامهها و اهداف نظامي خود را بر مبناي ضرورتهاي موجود كشور تعبير كنند و اينكه كشوري با موقعيت اقتصادي و سياسي چين بايد به طور طبيعي اين ميزان از افزايش هزينههاي نظامي را داشته باشد. از اين جهت، بايد ديد كه پكن چه ضرورتهايي در افزايش هزينه نظامي خود ميبيند.
رقابت منطقهاي
بيشك مسائل منطقهاي يكي از محورهاي تعيينكننده در ميزان هزينههاي نظامي كشورها است كه اين موضوع هم تا حدي در مورد چين و اهداف نظامي آن صادق است. يك جنبه اساسي موضوع به رقابت ديرينهاي برميگردد كه چين با ژاپن داشته و تلاش توكيو براي توسعه نظامي خود دليل قابل قبولي براي پكن است تا در برابر اين موضوع، توان نظامي خود را افزايش بدهد. روزنامه انگليسيزبان چيني اين ضرورت پكن را به صورت مشروح توضيح داده و مينويسد: «بودجه و هزينه نظامي چين بايد از ژاپن بسيار فراتر رود و ما بايد از مزيت مطلق در مقابل ژاپن از نظر توان دريايي و هوايي و توان وارد آوردن ضربه استراتژيك برخوردار باشيم، زيرا ژاپن از حمايت ناشي از همپيمانياش با امريكا برخوردار است. با وجود چنان همپيماني، ژاپن نبايستي نگران تجاوز خيالي از سوي چين باشد.» اختلافات ارضي چين با ژاپن بر سر جزاير ديائويو در سال گذشته ميلادي تنش بيسابقهاي را بين دو كشور ايجاد كرد كه هنوز نيز سايه آن به طور كلي از روابط پكن و توكيو برطرف نشده است. همين موضوع به اندازه كافي توجيه كننده نياز و ضرورت چين براي تقويت نيروي نظامياش است اما بايد توجه داشت كه توسعهطلبي دولت ژاپن دليل ديگر و شايد مهمتري است كه مسئولان چيني را نسبت به برنامه و هدف توكيو نگران كرده است. دولت ژاپن بودجه نظامي سال جاري ميلادي خود را به نحو بيسابقهاي افزايش داده و هر چند ميزان آن 42 ميليارد دلار اعلام شده اما بايد توجه داشت كه اين ميزان هزينه نظامي ژاپن در طول 70 ساله گذشته بيسابقه بوده و خبر از بلندپروازيهاي توكيو نسبت به اهداف نظامي اين كشور در آينده دارد كه ميتواند به خودي خود نگرانيهاي موجهي را براي پكن ايجاد كند. دولتمردان پكن هنوز خاطره توسعهطلبي ژاپن در گذشته و اشغال سرزمينشان توسط ژاپن را دارند و شينزو آبه به صراحت از قصد دولتش در تغيير قانون اساسي ميگويد كه به ارتش اين كشور امكان ميدهد مأموريتهاي نظامي خارجي انجام بدهد.
رقابت جهاني
اشاره گلوبال تايمز به همپيماني ژاپن با امريكا گوشه ديگري از ضرورت توسعه نظامي چين را بيان ميكند. گلوبال تايمز در ادامه مينويسد: «در ميان قدرتهاي عمده جهاني، چين داراي بيشترين عدم اطمينانها در مورد وضعيت امنيتياش است. غرب هنوز در مورد نظام سياسي چين به آرامش خاطر نرسيده و ايده براندازي آن همواره در اذهان برخي افراد در غرب وجود داشته است.» اين يك واقعيت است كه چين از ژاپن در شمال اقيانوس آرام تا درياي چين در جنوب اين منطقه، خود را نه در برابر كشورهايي مثل ژاپن، كره جنوبي، تايوان، فيليپين يا ويتنام ميبيند بلكه در پشت همه اين كشورها امريكا را ميبيند كه با تمام توان نظامي خود در برابر پكن ايستاده است. اين واقعيت از تقابل چين با امريكا در منطقهاي به اين ميزان گسترده موضوع قابل كتماني نيست چنان كه روزنامه امريكايي والاستريت ژورنال سفر اخير باراك اوباما، رئيسجمهور امريكا، به هند را از جهت دادن پيام به پكن تفسير كرد. اين نخستين بار بود كه رئيسجمهور امريكا در رژه ارتش هند به مناسبت روز استقلال اين كشور شركت ميكرد و از نظر وال استريت ژورنال، «حضور اوباما براي نشان دادن همراهي دو دموكراسي بزرگ جهان در مقابل يك چين مدعي، خوب مسلح شده و اقتدارگرا است؛ كشوري كه در حال تغيير دادن توازن قوا در آسيا است.» جداي اين ادعاهاي روزنامه امريكايي نسبت به چين، اصل نگاه آن به حضور اوباما در هند درست است و به نظر ميرسد كه دولتمردان پكن هم حضور او در اين مراسم را از همين زاويه ديدهاند. در اين صورت، رقابت گسترده نظامي چين با امريكا تنها در حوزه اقيانوس آرام محدود نميماند و بايد آن را به اين سو تا منتهياليه اقيانوس هند و حتي آفريقا ترسيم كرد. چين با اين وضعيت در يك رقابت منطقهاي با كشوري مثل ژاپن نيست بلكه بايد راهبرد نظامي خود را بر اساس اين نقشه وسيع جغرافيايي از تقابل نظامي تعريف كند كه توسعه توان نظامي از ضرورتهاي اساسي و لازم چنين راهبردي است.
توسعه اقتصادي و نظامي
وزارت دفاع امريكا همواره با حساسيتي خاص برنامه نظامي چين را دنبال ميكند و حالا بايد منتظر ارزيابي اين وزارت از خبر افزايش هزينه نظامي چين بود كه هميشه ارزيابي خود را در قالب گزارشي مفصل به كنگره امريكا تقديم ميكند. اين وزارت چين را متهم كرده به افزايش نظامي غيرقابل توجيه و عدم شفافيت لازم در برنامههاي نظامي خود چنان كه پكن برنامههاي غير اعلامي نظامي دارد و نميتوان به نحوه توسعه نظامياش اطميناني داشت. پكن اين اتهامها را از حملات تبليغاتي غرب عليه خود ميداند كه گلوبال تايمز اشارهاي به آن كرده اما حالا، دولتمردان چيني با عدد و رقم به ميدان آمدهاند تا به رسانهها ثابت كنند كه افزايش بودجه نظامي چين شفاف و متناسب با وضعيت اقتصادي آن است.
هوا چون اينگ، سخنگوي وزارت امور خارجه چين، ماه گذشته ميلادي به اتهام غيرشفاف بودن برنامه نظامي كشورش پاسخ داد و گفت كه بودجه نظامي چين در 2014 كمتر از 5/1 درصد ميزان درآمد حاصل از توليد ناخالص ملي كشور بوده در حالي كه اين ميزان بسيار كمتر از ميزان ميانگين جهاني 206 درصد است. جداي اين، امريكا با ميزان 22/1 درصد، بريتانيا 9/1 درصد و ژاپن با 5/1 درصد يا به ميزان چين براي برنامه نظامي خود هزينه كردهاند يا آن كه هزينههاي آنها به نسبت درآمد حاصل از توليد ناخالص داخلي بيشتر از چين بوده است. مقايسه رسيدن بودجه نظامي چين به رقم 140 ميليارد دلار با بودجه 585 ميليارد دلاري امريكا اختلاف فاحش بين هزينههاي نظامي دو كشور را نشان ميدهد در حالي كه امريكا نيروي نظامي مثل چين در حد 2 ميليون و 110 هزار نفري ندارد. به هر صورت، مسائلي مثل عدم شفافيت يا عدم تناسب افزايش بودجه نظامي با ميزان رشد اقتصاد از جمله اتهامهايي است كه غرب عليه چين وارد ميكند تا تصويري توسعهطلب از اين كشور آن هم در ابعاد نظامي ارائه دهد اما جداي از وارد بودن همين اتهامها به توسعهطلبي نظامي در غرب، واقعيت تاريخي تفاوت آشكار بين چين و غرب در نحوه استفاده از توان نظامي خود در عرصه بينالملل را نشان داده و اينكه چين برخلاف غرب از اين توان در جهت به راهانداختن جنگ و نابودي كشورها استفاده نكرده است.
