پس از پيروزي حزب كمونيست به رهبري مائوتسودونگ، در ابتدا چين سياست درهاي بسته را به اجرا گذاشت، اما اندك اندك سياستمداران چيني دريافتند كه سياست درهاي بسته نميتواند رشد و شكوفايي اقتصادي را براي اين كشور به ارمغان بياورد. بنابراين، همزمان با جنگ سرد كه ميان امريكا و روسيه جريان داشت، چين سياست درهاي باز را به اجرا گذاشت.
از آن زمان تاكنون چين مسير پيشرفت اقتصادي را طي كرده، تا جايي كه در سال 2011 ميلادي (1390 ه. ش)، صندوق بينالمللي پول اعلام كرد، تا سال 2016 ميلادي (1395 ه. ش)، چين در اقتصاد بينالملل جاي امريكا را ميگيرد. در تحليلي ديگر، برخي رسانهها و از جمله پايگاه اينترنتي «ماركت واچ» اعلام كردند كه از نظر برابري قدرت خريد، اقتصاد چين از 11 تريليون و 2 ميليارد دلار در سال 2011 ميلادي (1390 ه. ش)، به 19 تريليون دلار در سال 2016 (1395 ه. ش)، خواهد رسيد، از سوي ديگر، اقتصاد امريكا در همين بازه زماني از 15 تريليون و 2 ميليارد دلار به 18 تريليون و 800 ميليارد دلار خواهد رسيد. اين بدان معني است كه تا سال 2016 ميلادي، سهم توليدات امريكا در جهان به 7/17درصد ميرسد در حالي كه سهم توليدات چين نيز به 18 درصد ميرسد.
به طور كلي، از زمان اجراي سياست درهاي باز در چين تاكنون رقابتي تلويحي و گاه آشكار ميان پكن و واشنگتن در جريان بوده و اين رقابت در همه مناطق مهم و استراتژيك جهان از جمله در امريكاي لاتين، جنوب شرق آسيا، آفريقا، آسياي ميانه و منطقه خليج فارس خودنمايي كرده است. دو كشور همواره تلاش كردهاند به حياط خلوت يكديگر وارد شوند. به طور مثال حضور چين در امريكاي لاتين و سرمايهگذاري در كشورهاي اين منطقه دستاندازي چين به منطقهاي به حساب ميآيد كه سالها حياط خلوت امريكا محسوب ميشده است. در مقابل، حضور ايالات متحده در مناطقي مانند جنوب شرق آسيا نيز دستاندازي امريكا در حياط خلوت چين محسوب ميشود. اين روند طي سالهاي اخير به رقابت دو كشور در عرصه سايبري نيز كشيده شده است. در همين ارتباط، دولت امريكا كه مدتها است عنوان مالك برترين ابررايانه جهان را از دست داده، اخيراً اعلام كرده كه قصد دارد با صرف 425 ميليون دلار مجدداً اين عنوان را از چين پس بگيرد. مقامات واشنگتن اعلام كردهاند كه دو ابررايانه جديد كه Sierra و Summit نام خواهند گرفت، از سرعتي دو تا سه برابر بيشتر از ابررايانه Tianhe- 2 كشور چين كه هماكنون برترين ابررايانه جهان است، برخوردار خواهند بود.
نكته قابل توجهي كه تاكنون وجود داشت اين بود كه تلاشهاي چين براي پيشرفت اقتصادي تاكنون شكل و شمايلي نرم داشت و به دور از كشمكش با ساير قدرتها و به طور خاص ايالات متحده بود. با اين حال به نظر ميرسد با روي كار آمدن شي جي پينگ به عنوان رئيسجمهور جديد چين، رقابت اين كشور با ساير كشورها و به ويژه با ايالات متحده ابعاد جديدي به خود گرفته است و موضعگيريهاي چين در عرصه اقتصادي نشان ميدهد كه اين كشور از ورود به رقابت تنشآميز با ايالات متحده ابايي ندارد.
اين روند، در اظهارات اخير رئيسجمهور چين در نشست اپك نيز منعكس شد، جايي كه او در جمع سران كشورهاي مختلف، از جمله در حضور اوباما اعلام كرد كه پِكن تصوري متفاوت از واشنگتن از بازار آزاد در حوزه آسيا ـ پاسيفيك دارد. اين موضعگيري به نحوي آمادگي چين را براي به چالش طلبيدن نظم موجود اقتصاد جهاني نشان داد، اقتصادي كه پس از پايان جنگ جهاني دوم، ايالات متحده آن را در قالب نظم نوين جهاني در عرصه اقتصاد با تكيه بر اصول ليبراليسم بنيان نهاده بود. ارائه تصوير متفاوت چين از قرائت امريكايي از بازار آزاد، چيزي جز وارد تنش شدن با امريكا و متحدان غربياش نيست. چين در عمل نيز سعي كرده كه اين روند را دنبال كند. تلاشهاي چينيها براي شكل دادن به نظم نوين اقتصادي، را ميتوان در سياستهاي اعمالي آن براي تأسيس صندوق 32 ميليارد دلاري براي سرعت بخشيدن به احداث جاده ابريشم در آسياي مركزي و ايجاد بانك آسيايي جهت سرمايهگذاري در زيرساختها در اين منطقه نيز مشاهده كرد. به نظر ميرسد اگرچه چين تمايل دارد مانند دهههاي قبل به دور از كشمكشهاي سياسي بينالمللي به روند رشد اقتصادياش ادامه دهد، اما واقعيتهاي بينالمللي و قواعد نظام بينالملل ديگر به چين چنين اجازهاي نميدهد. پكن اندك اندك در حال وارد شدن به پروسه چرخش ابرقدرتها است و اين چرخه همواره با چالش ميان قدرت نوظهور و قدرت قبلي نظام بينالملل همراه بوده است. شرايط نظام بينالملل در قدرتگيري بيش از پيش چين در عرصه بينالمللي مؤثر هستند. به طور مثال وقتي كه ايالات متحده سال 2008 درگير بحران اقتصادي شد، فضاي مناسبي براي مانور مؤثرتر چين در نهادهاي اقتصادي بينالملل و در بازارهاي بينالمللي به وجود آمد. همچنين، درگير شدن روسيه در بحران اوكراين نيز شرايط را براي نزديك شدن بيش از پيش چين به كشورهاي آسياي مركزي به عنوان حياط خلوت روسيه و بهرهبرداري اقتصادي از اين موضوع براي پكن به وجود آورده است. شايد به درستي بتوان برگزاري اجلاس اخير اپك در پكن را فضايي براي اين كشور به منظور نشان دادن پيشرفتهاي اقتصادي و سياسياش به مقامات كشورهاي ديگر به حساب آورد.
