مدتهاست كه بحث توريسمدرماني در كشور مطرح و از آن به عنوان صنعتي درآمدزا (ارزآور) ياد ميشود. ولي گذشته از اينكه اين صنعت تا چه ميزان ارزآوري دارد، بايد ديد آيا ساختار درستي در اين زمينه در كشور ما شكل گرفته است يا خير.
به اعتقاد برخي صاحبنظران توريسمدرماني شاخهاي از توريست سلامت است كه مطابق با تعريف سازمان جهاني جهانگردي (un- wto) «يكي از اهدافي كه گردشگر را براي سفر كردن بر ميانگيزد، مسافرت براي كسب سلامتي است؛ چيزي كه از آن به گردشگري سلامت تعبير ميكنند.» نبايد از نظر دور داشت كه در بخش توريسمدرماني فقط به جذب گردشگر توجه نميشود، بلكه فراتر از آن ميتواند موقعيت و جايگاه كشور را از نظر علمي، سياسي، اجتماعي و منطقهاي تقويت كرد. در حالي كه توريسم درماني در بسياري از كشورها نقش مهمي در ارزآوري دارد و هر ساله 40 تا 50 ميليارد دلار درآمد ارزي از طريق توريسمدرماني عايد كشورهاي اروپايي و امريكايي ميشود، اما در ايران اين صنعت جايگاه خود را بازنيافته و گامهاي نخستين را طي ميكند.
به گفته كارشناسان در زمينه توريسمدرماني و جذب گردشگران سلامت همواره بايد به چهار مسئله اساسي در اين زمينه توجه داشت:
1- توانمنديهاي شاغلان حرفه پزشكي
2- تكنولوژيهاي روز و استانداردهاي جهاني
3- اقتصاد درمان و هزينههاي درماني
4- مقررات داخلي كشور
ايران در هر چهار مورد ذكر شده نسبت به كشورهاي همسايه و خاورميانه از توانمنديهاي بهتري برخوردار است كه بايد نهايت استفاده را از پتانسيل موجود برد اما متأسفانه تبليغات مناسبي براي شناسايي توانمنديهاي پزشكي و گردشگري ايران در خارج صورت نگرفته است. با وجود آنكه رسانههاي دولتي و سفارتخانهها در اين زمينه نقش بسيار مؤثري دارند اما از اين ظرفيت نيز استفاده چنداني نشده است. امروزه صنعت توريسمدرماني در جهان بالاتر از صنايع نفت و طلا قرار دارد، چراكه كمهزينه و پردرآمد است ولي متأسفانه به علت نداشتن برنامهريزي دقيق و عدم اهتمام لازم در تدوين طرحهايي راهگشا توسط دستگاههاي ذيربط، موجب از دست دادن فرصتهاي زيادي در اين صنعت شدهايم. لازم به ذكر است در كشور ما از سال 82 براي اولين بار توريسمدرماني در گردشگري ايران از سوي وزارت بهداشت مورد توجه قرار گرفت كه دولت موظف شده براساس برنامهريزيهاي خود تا پايان برنامه پنجم توسعه 30 درصد از نيازهاي درماني و بهداشت كشور را از طريق صدوركالا، خدمات پزشكي و توريسمدرماني فراهم كند. اما برخلاف بسياري از كشورها كه توريسمدرماني نقش مهمي در ارزآوري دارد، در ايران اين صنعت هنوز جايگاه خود را بازنيافته و گامهاي نخستين را طي ميكند و تنها قيمت نسبتاً ارزان خدمات درماني در ايران در مقايسه با كشورهاي منطقه نكته مثبت اين رشته گردشگري شده و به دليل نوپا بودن آن، تاكنون شركتهاي تخصصي در اين زمينه شكل نگرفتهاند و فقط در بعضي از دفاتر خدمات گردشگري بخشي به اين موضوع اختصاص داده شده است. بايد درنظر داشت وقتي يك توريست سلامت پا به كشور ما ميگذارد بايد كاملاً آگاه باشد كه چگونه نياز خود را برآورده كرده و از سردرگمي بيمورد و سوءاستفادههايي كه ممكن است از او صورت پذيرد، دوري كند كه سپردن اين مهم به برخي دفاتر خدمات گردشگري چندان عاقلانه به نظر نميرسد. ناگفته پيداست وقتي ساختار درستي براي جذب توريست سلامت وجود ندارد، شاهد موارد متعددي از سردرگمي توريستها گرفته تا سوءاستفادههايي كه در بخش درمان رخ ميدهد، ميشويم. در واقع توريسمدرماني به امري بين دستگاهي تبديل شده كه به علت داشتن متوليان متعدد نياز به هماهنگي بيشتري دارد. خوشبختانه چندي است كه شوراي سياستگذاري گردشگري سلامت در سازمان ميراث فرهنگي، صنايعدستي و گردشگري با رياست معاون گردشگري سازمان مشغول فعاليت شده كه اين كميته با حضور نمايندگان تامالاختيار سازمان رفاه تأمين اجتماعي، وزارت بهداشت، معاونت گردشگري، مديركل دفتر طرحهاي توسعه و سرمايهگذاري، دبير ستاد گردشگري سلامت (توريسمدرماني)، سرپرست دفتر بازاريابي و تبليغات، عضو و نماينده رئيس و مديركل تجهيز منابع و بودجه سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري تشكيل شده است. هر چند تشكيل اين كميته نويد سر و سامان بخشيدن به بحث توريسمدرماني را ميداد ولي تاكنون به نتيجه ملموسي در اين مورد دست نيافته و در قالب يك طرح باقي مانده است. بر كسي پوشيده نيست كه عدم دستيابي به راهكاري مناسب براي حل اين معضل چه مفسدههايي در پي خواهد داشت. به عنوان مثال داستان اخذ زيرميزي توسط برخي پزشكان محترم اينبار به شكلي ديگر براي توريستهايي كه براي درمان به كشورمان ميآيند، رخ ميدهد. يعني هم مبلغ اخذ شده از آنها تابع قانون خاصي نبوده و به توافق طرفين بستگي دارد و هم از امكانات برخي بيمارستانهاي دولتي براي درمان اين گروه از مراجعان استفاده ميشود. حال اين كار سوءاستفاده از امكانات دولتي (بيتالمال) هست يا خير در اين مقال نميگنجد اما نمايانگر آن است تا زماني كه طرحي جامع در اين زمينه تدوين نگردد، شاهد تخلفهاي متعدد و از دست دادن فرصتهاي زياد در عرصه صنعت توريسمدرماني خواهيم بود.
