طرح پيوستن به كنوانسيون برن يا همان قرارداد جهاني كپيرايت كه تا پيش از اين بيسر و صدا به سوي مقصد در حال حركت بود، با وارد شدن پاي مجلس به اين ماجرا سر و شكل ديگري پيدا كرده است.
پيشتر از يك سو دولت براي پيوستن به اين كنوانسيون جهاني تمايل نشان ميداد و از سوي ديگر مخالفان سرسخت و كم تعدادش به اين كنوانسيون به چشم قرارداد تركمنچاي مينگريستند كه تنها ضرر و زيان را متوجه كشور خواهد كرد.
كنوانسيون برن و مزايايش از كجا آمد؟به گزارش «جوان»، كنوانسيون برن يكي از پيچيدهترين، گستردهترين و البته قديميترين موضوعات حوزه نشر است كه هنوز كسي نتوانسته به طور قطع طلسم از معماي آن باز كند و پس از سالها بحث و مناظره غيرمستقيم به اين سؤال پاسخ بدهد كه آيا بالاخره پيوستن به كنوانسيون برن و مطرح كردن حق كپيرايت بينالمللي براي آينده كشور مفيد است يا نپيوستن به آن و باقي ماندن در شرايط فعلي يكي از دلايل اين بلاتكليفي اين است كه كنوانسيون برن يكسري مزايا و يكسري معايب خاص خود را دارد، با اين حال مخالفان اعتقاد دارند كه معايب پيوستن به اين قرارداد جهاني از مزاياي آن خيلي بيشتر است.
كنوانسيون برن قراردادي جهاني است كه اولين بار به اصرار ويكتور هوگو توسعه پيدا كرد. بر اساس اين كنوانسيون به محض اينكه ثابت شود هنرمندي اثر يا حتي ايدهاي را خلق كرده است، به شكلي خودكار تمام حقوق انحصاري آن اثر و نيز آثار مشتق شده از آن به صاحب آن اثر منتسب ميشود مگر تا زماني كه حق كپي رايت منقضي گردد. كنوانسيون برن ميگويد كه تمام آثار به جز آثار عكاسي و سينمايي بايد به مدت حداقل 50 سال بعد از مرگ نويسنده شامل كپي رايت شوند اما خالقان آثار همچون نويسندگان و ساير هنرمندان در كشورهايي كه هنوز به اين كنوانسيون نپيوستهاند نميتوانند چنين حقي براي خود قائل شده و از مزاياي آن بهره ببرند.
در واقع اگر يك ناشر خارجي از محتواي كتاب يك ناشر ايراني كپيبرداري كند، ناشر ايراني نميتواند فرآيند كامل پيگيري قضايي را در مجامع قانوني جهاني طي كند، چراكه ايران در ليست كشورهاي عضو اين كنوانسيون قرار ندارد. پيوستن به كنوانسيون برن از سوي ديگر خالقان آثار در داخل كشور را اعم از توليدكننده فيلم، سريال، نويسنده و حتي طراح گوشيهاي تلفن همراه و ساير كالاها را اخلاقمدارتر از قبل كرده و مانع از كپيبرداري آنها از ايدههاي خارجي ميشود و از سوي ديگر در بسياري از اصناف از جمله صنف ناشران، شرايط و بستر همكاري و قرارداد دوطرفه ميان ناشر داخلي و خارجي و حضور هر چه بيشتر جامعه ادبي و هنري كشور در رويدادهاي جهاني را فراهم ميآورد.
نسبت كنوانسيون برن با NPT هستهايدر كنار اين موضوع اما كنوانسيون برن ميتواند مانند تيغ دو لبهاي آسيبها و ضررهاي خود را نيز به همراه داشته باشد. تا پيش از اينكه مجلس به صورت رسمي درباره پيوستن به كنوانسيون برن اعلام نظر كند، شمار اندكي مخالف پيوستن به كنوانسيون برن بودند كه البته استدلالهاي محكمي براي اين مخالفت خود داشتند. از جمله آنكه حسين شاهمرادي، معاون آموزشي مجمع ناشران انقلاب اسلامي پيشتر گفته بود كه پيوستن ايران به كنوانسيون برن همچون تجربه پيوستن كشورمان به NPT خواهد بود كه اگرچه ابتدا تصور ميشد دانش و فناوري را براي كشورمان به ارمغان خواهد آورد اما در عمل تنها ما را در قبال قدرتهاي برتر جهان پاسخگو كرد.
مخالفان امثال او هنوز هم اعتقاد دارند كه پيوستن كشورهاي مختلف به كنوانسيون برن تنها براي نظام سلطه و تعداد محدودي از كشورها سودي را به دنبال دارد. در واقع كليت مالكيت معنوي در خدمت تعداد محدودي از كشورها است كه در ادبيات ما تحت عنوان نظام سلطه شناخته ميشود. انحصار اكثر محصولات در دست آنها است و هر چه مالكيت معنوي جلوتر ميرود، نظارتها و محافظتهاي آنها شديدتر شده و دايره انحصار و نفوذشان بر ساير كشورهاي الگوپذير از اين كشورها بيشتر ميشود؛ باقي كشورها نيز به عنوان كارگر و در نهايت دلال براي كشورهاي اصلي كار ميكنند؛ سيستمي فئودالي كه اربابش حق انحصار دارد و بقيه كارگر و نهايتاً دلال ميشوند.
افتخاري: مجلس اجازه نخواهد داداز قضا يكي از پيششرطهاي پيوستن كشورها به WTO يا همان سازمان تجارت جهاني قبول مفاد كنوانسيون برن است و حالا دولت كه به نظر ميرسد در فرآيند سبك سنگين كردن مزايا و معايب پيوستن به كنوانسيون برن، منافع اين اقدام را بيش از مضراتش ديده در تلاش بود كه پس از تصويب لايحه اين طرح، آن را براي تصويب قانوني به مجلس شوراي اسلامي و نزد نمايندگان مردم بفرستد؛ هر چند كه برخي نمايندگان مجلس كمكم دارند مخالفت صريح خود را با اين طرح دولت علني ميكنند. لاله افتخاري، دبير دوم كميسيون فرهنگي مجلس شوراي اسلامي، نخستين نماينده از خانه ملت است كه چند روز پيش گفت كه مجلس اجازه پيوستن به كنوانسيون برن را نخواهد داد. افتخاري به خبرگزاري رسا گفته است: «اگر طرحي مخالف نظر رهبري باشد، شوراي نگهبان حتماً آن را رد خواهد كرد.
در اين مورد هم اگر پيوستن به كنوانسيون برن منجر به زير پا گذاشتن احكام شرعي در كشور اسلامي ما شود يا اينكه بخواهد تماميت و اختيار كشور ما را تضعيف كند، پذيرفتني نيست.»
اين عضو كميسيون فرهنگي مجلس البته با گفتن اين جملات آب پاكي را روي دست دولت ريخته است: «لازمه پيوستن به كنوانسيونها از جمله كنوانسيون برن، گرفتن تأييديه از مجلس شوراي اسلامي است كه بنابر شرايط كشور و نظر مقام معظم رهبري در اين خصوص، مجلس هرگز اين اجازه را نخواهد داد كه ايران به چنين كنوانسيونهايي بپيوندد. حتي اگر نمايندگان مجلس هم بخواهند چنين اجازهاي بدهند، شوراي نگهبان هرگز اجازه پيوستن به كنوانسيون برن را نخواهد داد.»
محمد حسين نوشآبادي، معاون حقوقي، پارلماني و امور استانهاي وزارت ارشاد هفته گذشته اعلام كرده بود كه تصويب لايحه جامع حقوق مالكيت ادبي و هنري در دستور كار هيئت دولت قرار دارد تا پس از تصويب نهايي براي تصويب قانوني به مجلس شوراي اسلامي ارسال شود.
سيد عباس صالحي، معاون فرهنگي وزير ارشاد حدود دو ماه پيش درباره كنوانسيون برن در اظهارنظري گفته بود كه حتماً ديدگاه رهبري در خصوص كپيرايت لحاظ خواهد شد. او البته اين را هم گفته بود كه عمده مراجع مخالفتي با اين موضوع ندارند و اگر بخواهيم در پروسه دهكده جهاني حضور داشته باشيم قطعاً به اين مسئله (پيوستن به كنوانسيون برن)تا حدود زيادي نيازمند هستيم.
حالا شمار اظهارنظرهاي مخالف زيادتر ميشود از جمله اظهارنظر محسن پرويز، عضو هيئت مديره انجمن قلم كه كنوانسيون برن را بازي دوسر باخت ايران خوانده يا اظهارنظر حجتالاسلام اسماعيل اسماعيلي، مدير مؤسسه بوستان كتاب قم كه گفته است دست استكبار در آستين كنوانسيون برن است؛ بدون شك در روزهاي پيشرو نيز فصل مناظره موافقان اين طرح در رسانهها آغاز و كنوانسيون برن به سوژه داغ مجلس تبديل خواهد شد.
