مریم احمدی
از چندین سال پیش تاکنون وجود بافت های فرسوده در مناطق شهری به عنوان یکی از عمده ترین چالش های پیش روی مسئولان و مدیران شهری محسوب شده و بارها در خصوص خطرات و عواقب احتمالی وجود این مناطق در شهرها و روستاهای کشور هشدار داده شده است.در این میان استان خراسان شمالی از جمله استانهایی است که با قرار گرفتن در منطقه کوهستانی، داشتن 7 گسل فعال زمین لرزه و وجود بیش از 750هکتار بافت فرسوده از جمله حادثه خیزترین نقاط کشور است.
شهرستان بجنورد، مرکز استان بیشترین میزان این محدوده آسیب پذیر را در خود جا داده و با وجود اینکه از 10سال پیش تاکنون تلاش هایی در جهت بازسازی و بهسازی این بافت های فرسوده انجام شده اما عملا نتیجه مثمرثمری حاصل نشده و هشدارها همچنان ادامه دارد.
****
از اوایل دهه هشتاد که بازسازی و نوسازی بافت های فرسوده و ناامن حاشیه و نواحی درون شهر بجنورد در دستور کار قرار گرفت، هر بار آهنگ اجرای عملیات در مناطق مختلف شتاب می گرفت و دوباره با هزار و یک مانع متوقف می شد.
اعطای لايحه تشويقي بافت فرسوده از جمله صدور پروانه رایگان برای ساخت و ساز واحدهای مسکونی از سوی شهرداری و تخفیف صددرصدی عوارض ساختمانی و امتیازاتی چون محاسبه تراکم پایه بر اساس مساحت پلاک قبل از عقب نشینی برای تمام پلاک های مسکونی و اقداماتی از این قبیل از جمله مواردی بود که برای ترغیب شهروندان به بازسازی ساختمان های فرسوده و قدیمی و شتاب بخشیدن به این عملیات انجام می شد. اما موانع آنقدر زیاد بود که این امتیازات هم نتوانست راه حلی برای مشکل چندین ساله بجنورد پیدا کند.
چرا که پس از مدت زمان اندکی اقدامات تشویقی و تخفیف در پروانه های ساخت و ساز متوقف شد و دولت هم سیاست جلب مشارکت مردم با اهدای زمین به صورت مشارکتی و اعطای تسهیلات را جایگزین تامین اعتبارات مقطعی کرد. قطع شدن اعتبارات دولتی وکارساز نبودن مشارکتهای مردمی از یک سو، سرمایه نداشتن ساکنان بافت های فرسوده در کنار عملکرد ضعیف و نامطلوب شهرداری از سوی دیگر، اجرای طرح نوسازی و بهسازی بافت های فرسوده بجنورد را بی نتیجه گذاشت!
حالا چند سالی می شود که دیگر از انجام اقدامات منسجم و کارشناسی برای رفع این معضل خبری نیست و انتقادهای مکرر برخی مسئولان و نمایندگان مجلس هم راه به جایی نمی برد.
اسناد تجمیعی، دردسر جدید!
در سال 85 در قراردادی که بین اداره کل مسکن و شهرسازی خراسان شمالی با شرکت عمران و توسعه شهربجنورد بسته شد،
بازسازی یک هفتم از مساحت 700 هکتاری بافت فرسوده شهر واقع در بهترین نقطه مرکزی شهر به شرکت مذکور محول شد، اما از آن زمان تاکنون هنوز هیچ یک از واحدهای مسکونی در دست ساخت این بخش به افراد حقیقی و یا حقوقی واگذار نشده است، در حالی که بر اساس مصوبه شورای مسکن استان در سال 90 ، با تامین تسهیلات ساخت و ساز آن همسان با مسکن مهر موافقت شده بود! به همین دلیل عدم توجه به لزوم تسریع در انجام اقدامات بازسازی توسط این شرکت سبب اعتراض برخی مسئولان شهر شد.
چندی پیش رییس شورای اسلامی بجنورد با انتقاد از کندی نوسازی بافت فرسوده این شهر گفت: شرکت عمران و توسعه خراسان شمالی بیش از هفت سال است که طرح نوسازی بافت فرسوده را در بخشی از شهر بجنورد آغاز کرده و باید این طرح را در زمان مقرر به اتمام می رساند.
مهدی محمدی افزود: اجرای طرح نوسازی و بازسازی از سوی این شرکت به درازا کشیده و شورای اسلامی شهر نیز قصد بررسی فعالیت های بازسازی در بجنورد از سوی این شرکت و ساکنان بافت فرسوده را در برنامه قرار داده است.
عضو گروه مشاوران استاندار خراسان شمالی با اشاره به تعیین طرح های تشویقی برای ساکنان بافت فرسوده بجنورد ، یکی از برنامه های تشویقی شورای اسلامی دوره چهارم برای ساکنان بافت فرسوده را تخفیف 100 درصدی عوارض شهری برای این بخش از ساکنان شهرعنوان کرد.
این در حالی است که طبق اظهارات بدیعی مقدم مدیرکل راه و شهرسازی خراسان شمالی ، ساخت و ساز در 90 درصد از مساحت تعیین شده، توسط شرکت عمران و مسکن سازان انجام شده و طرح اجرای ساختمان220واحدی نیز با 70درصد پیشرفت فیزیکی در حال انجام است!
وی بارها به تأخیر افتادن تأمین منابع مالی را یکی از دلایل اصلی تأخیر در اجرای این طرح عنوان کرده است .
البته شهردار بجنورد دلیل دیگری را برای عدم واگذاری واحدهای ساخته شده اعلام کرده است. گویا در آغاز اجرای نوسازی بافت فرسوده، به دلیل سرعت بخشیدن به کار اعطای تسهیلات و نیز جلوگیری از برگشت اعتبارات، اسناد به صورت تجمیعی تهیه شده است. حالا با وجود اینکه شهرداری با انتقال اسناد به نام مالک موافق است اما چون سازمان ملی مسکن و سازمان عمران و مسکن سازان بر سر تفکیک اسناد تجمع شده به توافق قطعی نرسیدهاند، به دلیل نبود سند، امکان استقرار متقاضیان در در واحدهای مسکونی آماده شده وجود ندارد!
زنگ خطر همچنان می نوازد!
در حال حاضر در استان خراسان شمالی بیش از 675هکتار بافت فرسوده وجود دارد که شهر بجنورد با داشتن حدود 154هكتار بیشترین بافت فرسوده استان را داراست.
مساحتی که قدم به قدم آن ساختمان های کم دوام و ناپایدار آن، معابر کم عرض و پلاک های ریزانه علاوه بر بدمنظره و بی قواره کردن چهره شهر، ناامنی را برای شهروندان به تصویر می کشد چرا که درزمان بروز بلایای طبیعی وغیرطبیعی امکان خدمات رسانی به این مناطق کمتربوده و ویژگی های این بافتها، تأثیرات مخرب این نوع بلایا را چندین برابرمی کند.
وجود خانه های قدیمی و بی دوام درکوچه ها و معابر تنگ و کم عرض این قسمت های شهر آن هم در استانی حادثه خیز مدتهاست زنگ خطر را به صدا درآورده است. چرا که در صورت بروز بلایای طبیعی مانند سیل، زلزله و یا آتش سوزی، به دلیل فراهم نبودن شرایط امدادرسانی و گذر آمبولانس و ماشین های آتشنشانی از میان کوچه های کم عرض، امکان هرگونه کمکی به اهالی به حداقل ممکن خواهد رسید.
از طرف دیگر به دلیل کم عرضی معابرحتی خدمات شهری نیز در این مناطق به سختی انجام میشود چرا که خودروهای جمع آوری زباله هم نمی توانند در این مسیر تردد کنند !
وجود این شرایط آن هم در استانی که جزو ۱۰استان حادثهخیز کشور است و طی سالهای گذشته حوادث طبیعی نظیر سیل، خشکسالی، رانش زمین و... خسارات جانی و مالی زیادی برای ساکنان شهرهای مختلف آن به بار آورده است. استانی که با فقر امکانات لازم برای کاهش خسارات ناشی از حوادث هم روبروست!
چندی پیش فرمانده عملیات آتش نشانی بجنورد در تایید نبود شرایط امدادرسانی در محلات قدیمی با بیان اینکه بافت فرسوده بجنورد، مشکل پیش روی آتش نشانی این شهر است گفت: این امر سبب شده تا استقرار خودروهای آتش نشانی، نحوه استفاده از ابزار کار و حضور به موقع آتش نشانان با مشکل مواجه شود.
عباس جفاکش با اشاره به اینکه امدادرسانی در معابر تنگ و باریک فقط با خودروهای سبک امکانپذیر است و در صورت بروز حریق ، خودروی نیمه سنگین از صدها متر دورتر عملیات پشتیبانی را با چندین رشته لوله آبدهی انجام دهند گفت: امدادرسانی در معابر تنگ و باریک از مخاطرات و دغدغه های امدادگران آتش نشانی است که باعث کند شدن عملیات و در مواقعی به تاخیر افتادن نجات افراد حادثه دیده خواهد شد.
