قرآن بحر بيپاياني است كه مفاهيم بزرگ و ژرفي را در درون خود دارد. چگونگي انتقال اين مفاهيم غني و باارزش، بسيار مهم است، زيرا بهقول شاعر آب دريا را اگرنتوان كشيد/ هم به قدر تشنگي بتوان چشيد. تاكنون ابزارها و روشهاي مختلفي براي ارائه مفاهيم قرآني وجود داشته كه شايد در اين ميان زبان هنر چيز ديگري باشد؛ چراكه هنر زبان مشترك تمام جهان و جهانيان است، بنابراين تكليف مهمي بر عهده ما مسلمانان است تا مفاهيم ومعاني اين معجزه آسماني را تا حد توان نشر وگسترش بدهيم. دراين راستا هر سال در نمايشگاههايي كه با موضوع قرآن برپا ميشود شاهد حضور و بروز هنرمندان متعهدي هستيم كه هركدام سعي كردهاند به نوعي دراين اداي دين سهيم باشند. مجموعه نمايشگاهي تمثيلهاي قرآني اولين مجموعهاي است كه دستاندركاران آن به ارائه تمثيلها و مثلهاي ناب قرآني پرداختهاند كه در نوع خود جالب توجه است. مديريت اين مجموعه به عهده سيدمهدي بدري، جواني قرآني است كه با وي درمورد اين مجموعه نمايشگاهيگفتوگو داشتيم.
چطور شد به فكر برپايي نمايشگاهي با عنوان تمثيلهاي قرآني شديد؟
تمثيلهاي قرآني همانطور كه از اسمشان پيداست، به مثالها و تمثيلهايي كه در قرآن به آن اشاره شده است برميگردد. ما براي اولين بار اين تمثيلها را از قرآن استخراج كرديم و براساس هر آيه، يك تصوير رنگ و روغن در قالب نقاشي ارائه داديم. جمعا در قرآن 45 تمثيل در 44 آيه وجود دارد كه ميخواستيم براي اثرگذاري بيشتر برمخاطبان بهصورت نقاشي درمعرض ديد قرار بدهيم تا بهنوعي عبرتآموز هم باشد. تمثيلهايي مانند عالمان بيعمل، رزق و روزي، انفاق و افزايش روزي، افرادي كه ريا ميكنند و. . . ازجمله اين تمثيلهاي ناب قرآني هستند كه هركدام را در قالب تابلوي نقاشي رنگ و روغن درآورديم و نشان داديم. براي نمونه درسوره انعام آيه125 دو ضربالمثل در آن آورده شده است و ما آنها را در دو تابلو نمايش داديم.
فقط در قالب تابلو نقاشي كار ميكنيد يا اينكه نرمافزاري هم از آثار در كنار آن داريد؟
بله، ما بهعنوان مكمل همراه نمايشگاه نقاشي تمثيلهاي قرآني، نرمافزاري داريم كه با توضيحاتي درمورد تمثيل قرآني نقاشي شده به صورت گويا تنظيم شده است. همچنين انيميشني مرتبط با هر تابلو هم داريم. در واقع سعي كرديم با چنين شيوهاي، تمثيل قرآني براي همه افراد قابل فهم باشد.
كار نقاشي تمثيلهاي آيات قرآني را به چه صورت انجام ميدهيد، مجموعهاي از افراد را داريد؟
نقاشي تابلوها كار سيامك عزمي(صاحب طرح معروف تنهايي حضرت علي) است، ولي تحقيقات و طراحي كار و اجرا مربوط به مركز تحقيقات حوزه علميه اصفهان به مديريت حجتالاسلام سجادي است كه ايشان گروهي از علماي اصفهان را زيرمجموعه خود دارد و كار به تأييد آيتالله مظاهري رئيس حوزه علميه اصفهان هم رسيده است.
چند سال است دراين عرصه فعاليت داريد؟
تقريبا 10 سالي است كه اين مجموعه تمثيلها توليد شده است.
كار جديدي هم در دست داريد؟
بله، كارجديد ما درمورد رستاخيز، معاد و قيامت است. مجموعه قرآني«رستاخيز» ازهمان ابتدا لحظات مرگ انسانهاي خوب و بد را در قالب تصويرسازي نشان داده. همچنين چگونگي گرفتن جان انسانهاي خوب و بد، نفخه صور اول يعني شيپور اولي كه دميده ميشود و به دنبال آن آسمانها و زمينها، كوهها و درياها و كهكشان همه موجودات روي زمين از بين ميروند. بعد نفخه صور دوم كه طبق روايت از امام صادق(ع) 40 شبانهروز باران بر زمين باريده ميشود و توسط اين نزول باران مفصلها دوباره شكل ميگيرد و. . . تمام اين موارد در قالب 110 تابلو نقاشي رنگ و روغن به همراه توضيحاتي كامل براي بازديدكنندگان ارائه شده است.
آيا تابلوهاي رستاخيز به صورت كتاب مصور هم در آمده است؟
بله، ما كتابي با همين نام يعني «رستاخيز» تنظيم كرديم كه آيات مربوط به هر قسمت را به زبان فارسي، عربي و انگليسي ارائه كرديم كه خوشبختانه با استقبال بسياري از سوي مردم مواجه شده است، حتي خارجيها و تازه مسلمانان نسبت به كتاب علاقه زيادي نشان دادند براي همين با همكاري انجمن اسلامي شهيد ادورادو آنيلي از اين كتاب به تازه مسلمانان هدايايي داده شد.
به نظر شما بيان و ارائه اين چقدر ميتواند در سلامت جامعه مؤثر باشد؟
خيلي زياد چون قرآن كتاب جامع و كاملي است كه به همه ابعاد زندگي فردي و اجتماعي انسانها پرداخته است. طبيعتاً درباره علم قرآن هر اندازه هم كار كنيم بازهم كم است منتها كاري كه مجموعه ما براي اولين بار انجام داده است، اين امكان را ميدهد تا مفاهيم ماندگاري بيشتري در ذهن افراد داشته باشند. وقتي كسي متني قرآني يا تفاسير آن را بخواند بهطور طبيعي پس از مدتي از ذهن او خارج ميشود و فراموش ميكند ولي تصوير، اين امكان را به ما ميدهد كه تا مدتها موضوع در ذهن باقي بماند و تأثيرپذيري فوقالعادهاي هم دارد. مطابق با همان اصل روانشناسي كه هر تصوير معادل هزاركلمه است تمام سنين با تصوير ميتوانند رابطه برقرار كنند. ممكن است براي يك نوجوان 10تا12 ساله به سختي بتوانيد درمورد صحراي محشر صحبت كنيد اما وقتي تصوير را به او نشان ميدهيد و روي آن برايش تفسير ميكنيد بهتر متوجه ميشود حتي خيلي راحتتر ميتواند تصوير محشر را در ذهن مجسم كند؛ درحقيقت اين تصاوير مكمل خوبي براي آيات هستند تا فهم آنها راحتتر باشد.
شما اولين مجموعه تمثيلي قرآن را راهاندازي كردهايد كار تحقيقات و تفسير آيات چگونه است؟
كار مديريت مجموعه حجتالاسلام سجادي است كه براي اولين بار در مورد تمثيلها و حكم قرآني در سال 75 اين كار را انجام داد بعد از آن سيامك عزمي بهعنوان نقاش همكاري خوبي داشت وتابلوهاي نقاشي را كشيد پس ازآن هم تقريباً هشت سال طول كشيد كه تحقيقات رستاخيز ما تمام شد.
نمايشگاه شما كجا برپا ميشود؟
به غير از نمايشگاه سالانه قرآني كه در نمايشگاه بينالمللي قرآن در تهران حضور فعالي داريم تنها مجموعهاي هستيم كه ماهانه نزديك به چهار الي پنج نمايشگاه همزمان برپا ميكنيم. گروه نمايشگاهي ما در دانشگاهها، مراكز استانهاي مختلف و شهرستانهاي كوچك و بزرگ فعاليت دارند و نمايشگاه را در معرض ديد مردم وعلاقهمندان قرار ميدهند. همچنين نمايشگاه بحث قيامت ما كه در سال 88 شروع شد به مدت سه ماه در ونيز ايتاليا برپا بود. در سال 89 در آنكاراي تركيه بعد هم در كشورهاي منطقه نمايشگاه داشتيم و امسال هم براي نمايشگاه به لندن رفتيم.
استقبال نمايشگاهها در خارج از كشور چگونه بوده است؟
چون شيوه تازهاي در ارائه تمثيلهاي قرآني داشتهايم يعني به زبان هنر نقاشي آن را بيان ميكنيم كه براي همه مردم دنيا قابل فهم است براي همين هم ارتباط با مفاهيم قرآني خيلي راحتتر بود. مخاطبان خارج از كشور هم از ديد هنري به كار دقت نظر داشتند و هم از نظر محتوايي و فحوايي متوجه ميشوند كه منظور اين تابلوي نقاشي چه بوده است براي همين يك تأثيرگذاري خوبي درخارج از كشور داريم.
استقبال مخاطبان ايراني بهخصوص نوجوانان و جوانان به چه صورت بوده است؟
بخش عمده نمايشگاههاي ما در فضاي دانشگاهي برگزارميشود. دانشجويان در مورد اين مسائل خيلي حساس هستند و يكي از تأثيرات مثبتي كه نمايشگاهها داشته تقويت حس كنجكاوي آنها بوده است. وقتي نمايشگاهي در دانشگاه برپا ميكنيم و دانشجويي چه دختر چه پسر كه پوشش خوبي ندارند براي بازديد ميآيند و مفسرها تابلو را براي آنها تفسير ميكند. انگار تلنگري به آنها زده شده باشد روز بعد كه ميآيند ميبينيم پوششان بهتر شده است يا دانشجويي كه پاي تابلو ميايستد و اشك ميريزد نشان ميدهد كار تأثير خودش را داشته و اين به نوعي به ما نيرو و انگيزه ميدهد تا با توان بيشتري كار كنيم.
انتقاداتي هم نسبت به كار شده است؟
طبيعي است هيچ كاري بدون انتقاد نميشود. در اغلب موارد انتقادات سازنده است كه به نظرم در پيشبرد كار مؤثر است. هميشه هم استقبال كرديم البته ما در كتاب «رستاخيز» در همان صفحه اول آورديم همانطور كه جنيني در شكم مادر از اين دنيا اطلاعاتي ندارد ما هم از دنياي آينده اطلاعاتي نداريم كه چه اتفاقي برايمان خواهد افتاد منتها براساس آيات قرآني، تصاويري را مجسم كردهايم كه معتقد نيستيم صددرصد همان است ولي خب با آن چيزي كه در قرآن آمده است تشابه دارد. هنر نقاشي هميشه با انتقاداتي روبهرو است. مثلاً اينكه چرا جهنميها را بدون ريش تصويركرديد و بهشتيها را با ريش. ولي در كل انتقادات كوبنده نبوده است.
برنامهاي هم براي آينده نمايشگاه داريد؟
خب تلاش ميكنيم تا هربار محتواي نمايشگاهي را تقويت كنيم. انشاءالله تابلوهاي بهشت را قرار است براساس آيات قرآني بيشتر و متنوعتر كنيم.
براي نمايشگاه تمثيلها وحكم قرآني هم مانند رستاخيز كتابي داريد؟
نه هنوز فعلا در حد نرمافزار هستيم.
براي كشورهاي ديگر هم توزيع داريد؟
بله، ما دانشنامهاي از نهجالبلاغه روي نرمافزار داريم كه سه زبانه است؛ فارسي، عربي و انگليسي. به دليل اينكه زبان انگليسي آن كاربرد بيشتري دارد، زبان كاربري آن انگليسي است. اصولاً نرمافزارها و كتابها را بههمراه نمايشگاههايي كه به كشورهاي مختلف ميبريم توزيع ميكنيم كه خوشبختانه استقبال خوبي هم از آنها شده است البته مؤسسه جامعالمصطفي هم با ما همكاري دارد و براي مسلمانان كشورهاي ديگر كارهاي نمايشگاهي ما را ارسال كرده است.
نظر مراجع و علما درباره اين كار شما چه بوده است؟
با تأييد آيتالله مظاهري انجام ميشود و ما كامل تحت اشراف و نظرات سازنده ايشان بودهايم. بايد بگويم كه حتي خود حضرت آقا هم كتاب ما را ديدهاند و معظمله نظر جامع و مثبتي داشتهاند براي اينكه ما اولين كتاب را در اين حوزه ارائه كردهايم. آيتالله نوري همداني، حاج آقا قرائتي و علماي ديگرهم تصاوير كتاب را ديدهاند.
