پويان شريعت
با توجه به اينكه تقريباً درست و درخور دفاع مقدس به اين مقوله، مسئولين و دستاندركاران رسيدگي نكردهاند و تقريباً مهندسي درستي براي وجود يك مرجع تاريخي درخصوص دفاع مقدس انجام نشده است، بر آن شديم تا دلايل اين تهاجم را در حد محدود و گذرا در سه مقوله عنوان شده بررسي كنيم كه خواندنش خالي از لطف نيست.
علل سياسي:
1- جلوگيري از نفوذ و صدور انقلاب شيعي در عراق: انقلاب اسلامي ايران با شعار صدور انقلاب و حاكميت اسلامي بر سراسر كره زمين به پيروزي رسيده بود. در نتيجه نخستين مراكزي كه از نظر عقيدتي مورد توجه انقلاب اسلامي قرار ميگرفت كشورهاي همسايه بودند. در ميان همسايگان ايران،كشور عراق با داشتن 62 درصد شيعه، خطر را بيش از ديگر كشورها احساس ميكرد.
2- براندازي نظام نوپاي جمهوري اسلامي: در كتاب منتشره از سوي وزارت امور خارجه جمهوري اسلامي ايران در سال 1361 در صفحات 8 و 25 از قول طهياسين رمضان معاون اول نخستوزير عراق كه درمقام فرماندهي ارتش خلق عراق بوده، آورده است: «اين جنگ براي عهدنامه 1975 و يا چند صدكيلومتر خاك و يا نصف شطالعرب (اروندرود) نيست... ما بر اين نكته تأكيد ميكنيم كه جنگ به پايان نخواهد رسيد، مگر اينكه رژيم حاكم بر ايران از بين برود.»
3- خروج از تنگناي ژئوپوليتيك عراق و دسترسي بيشتر به آبهاي آزاد: نوك پيكان حملات عراق متوجه خوزستان بود. اشغال اين منطقه براي عراق چند فايده در برداشت: الف) عراق با اشغال خوزستان و بوشهر ميتوانست مرز دريايي خود را به ميزان زيادي گسترش داده، از بنبست ژئوپوليتيك خارج شود و نفت خود را به راحتي در خليج فارس وسعت بخشد.
ب) منطقه بسيار حاصلخيز خوزستان داراي منابع عظيم نفت وگاز بود و اشغال چنين سرزميني، هم باعث نفوذ شديد عراق در بازار نفت ميشد و هم تصرف جلگه پر آب و سرسبز خوزستان وسعت كشور عراق را افزايش ميداد.
ج) با توجه به اينكه مردم خوزستان عمدتاً عرب زباناند، صدام تصور ميكرد اگر به ايران حمله كند، مردم عرب زبان به استقبال او ميآيند و به حمايت از ارتش بعث عراق برميخيزند.
4- عقده حقارت تاريخي صدام در خصوص امضاي قرارداد 1975 الجزاير و اقدام براي جبران آن: صدام براي اقناع افكار عمومي عراق و جهان عرب كه امضاي قرارداد 1975 الجزاير را نشانه ضعف او در برابر قدرت ايران ميدانستند در اولين فرصت مناسب قرارداد را لغو كرد.
5- همسو و موافق بودن كشورهاي منطقه با تصميم صدام در تهاجم به جمهوري اسلامي ايران: كشورهاي منطقه با تصميم صدام براي حمله به ايران به دليل احساس خطر مشترك اين كشورها از انقلاب اسلامي و صدور آن همسو بودند. زيرا انقلابي كه توانسته بود رژيم پادشاهي 2500 ساله را سرنگون كند ميتوانست خطر جدي براي كشورهاي منطقه باشد.
6- تضاد عقيدتي: شعار پان عربيسم حزب بعث هيچگونه هماهنگي با تفكر وحدت مسلمين امام خميني(ره) نداشت. لذا يكي از اهداف صدام براي تجاوز به ايران اسلامي،رقابت عقيدتي با انقلاب اسلامي ايران به رهبري آقا روحالله بود. ايدئولوژي حزب بعث با طرح شعارهايي چون وحدت جهان عرب، سوسياليسم، ناسيوناليسم عربي و... در پي متحد ساختن اعراب و جلب توجه آنان به رهبري حزب بعث عراق بود.
7- باور صدام به حمايت اعراب ايراني خوزستان از تهاجم عراق.
8- آرزوي صدام براي رهبري جهان عرب و به دست آوردن جايگاه ژاندارمي در منطقه.
9-ضعف سياست خارجي ايران.
10- چراغ سبز امريكا به عراق درمورد تهاجم به ايران.
