کد خبر: 620483
تاریخ انتشار: ۱۸ آبان ۱۳۹۲ - ۱۴:۱۰
گزارشی از سنت قدیمی مراسم تعزیه در روستای پیشبر شهرستان زيركوه
لطفعلي آذري
هر ساله در ميدان روستای پيشبر شهرستان زیرکوه در خراسان جنوبي،اجراي كامل تعزيه ورود به كربلا تا شهادت امام حسين (ع) به نحو باشكوه و تأثر برانگيزي اجرا مي شود. قبل از برپايي تعزيه، مردم در دسته هاي منظم سينه زني و زنجيرزني مشغول نوحه خواني مي شوند. رسم است هر دسته اي كه از روستاي مجاور به آنجا نزديك مي شود بايد به استقبال آنها بروند. دسته و هيئت هاي عزادار از سه جهت ميدان به نوبت مي رسند و دسته هاي سينه زن و زنجيرزن در اول آبادي به پيشوازشان مي روند.نوحه خوان هاي دسته مهمان و ميزبان به مداحي و « ياري طلبي ».(يادي از درخواست رفتن به كمك امام(ع) در دشت كربلاست )مي پردازند و به ميدان آبادي مي رسند . در اطراف ميدان، زنان بر بام ها منتظرند تا شبيه گردان ها، تعزيه برپا كنند.

***

در گذشته هاي دور كه نزديك به 20 سال است به فراموشي سپرده شده، در صبحگاه عاشورا مراسم خاصي با عنوان "زينب درآ ز خيمه" برگزار مي شد كه در نوع خود حزن و اندوه قابل تاملي را به سوگواران وارد مي كرد و بنا به دلايلي، اخيرا اين مراسم سوگواري برگزار نمی شود.

شرح مراسم "زينب درآ زخيمه" به اين شرح بود که بر روي يك تخته چوب كه پارچه سياهي بر روي آن كشيده مي شد و حالت تابوتي را در ذهن نمايان مي ساخت، فردي دراز كش مي شد تا تداعي كننده تشييع جنازه علي اكبر(ع) در صحراي كربلا باشد و همچنين فردي ديگر به صورت نشسته بر روي آن تخته قرار مي گرفت و بر سر و صورت مي زد و گريه و زاري مي كرد كه تداعي كننده اهل حرم يا به طور ويژه زنان اهل حرم بود كه در عزاي علي اكبر(ع) بي تابي مي كردند. جمعيت عزادار بدنبال تابوت پيوسته حركت مي كردند و متن نوحه اي را مي خواندند كه اصطلاحا پيخواني آن اين بيت بود: "ينب درآ ز خيمه بين، نعش اكبر آمد".

در حين اين تشييع جنازه فرضي، شخصي با نماد لشگريان مخالف با شلاق در دست مانع نزديكي زينب به تابوت مي شد. در ادامه، اين مراسم منتهي مي شد به گردهمايي دسته هاي عزاداري جهت استقبال از عزاداران روستاهاي مجاور، كه به دلايلی اين مراسم از مراسم اصلی شبیه خوانی حذف شده است.

هم اکنون قبل از شروع مراسم و جهت استقبال از مهمانان، همه عزاداران در محدوده ميدان برگزاري شبيه جمع مي شوند و كارگزاران شبيه شامل شبيه گردان و نقش آفرينان و ديگران مقدمات برگزاري شبيه را تمشيت مي دهند. به فاصله اندكي مراسم شبيه با ورود دو گروه موافق و مخالف آغاز مي شود و ورود آنان به صحنه عاشورايي توام با چاووشي خواني هاي حزن آوري است و اين مراسم تا رودررويي دو گروه مقابل هم ادامه پيدا مي كند و سپس رسما مراسم شبيه شروع مي شود.

*طبل و شیپور و شمشیر

ميدان تعزيه دو ورودي دارد؛ در كوچه اي لشكر امام حسين(ع) و در كوچه مقابل لشكر شمر و ابن زياد خود را مي آرايند و خيمه امام هم در گوشه ميدان برپاست . در اين روز اجراي تعزيه حدود پنج ساعت به طول مي انجامد. حضور جمعيت در اين آبادي در اين ر وز بي سابقه است و در ميان آنها دو لشكر وارد ميدان تعزيه مي شوند. ابتدا شبيه حربن يزيد رياحي با لباسي به رنگ مخالف خوان ها (اشقياخوان ها) راه را بر لشكريان امام مي بندند و گفتگوي امام و حر (بعد از پيوستن حر به صف نماز به امامت امام حسين (ع) و شروع مراسم توبه حر (و برگشت او با چشمان بسته، چكمه آويزان به گردن و بدون سلاح) اوج اين بخش از تعزيه است.

شمشير و سپر و نيزه از تسليحات جنگي تعزيه است كه صداي به هم خوردن آنها در موقع نبرد با صداي طبل و شيپور جنگ با هم مي آميزد و هر بار كه يكي از ياران امام به شهادت مي رسد، صداي ناهنجار شمر به گوش مي رسد: هل من مبارز منّي حسين تشنه جگر / خودت بيا كه بسازيم كار تو را زودتر

*سوغات ماندگار کربلا

رسم سوغات آوردن ابزار شبیه از کربلا از گذشته رایج بوده و سفید ماره و شمشیر از جمله وسایلی است که نزدیک به 70 سال پیش از عراق توسط زائران پیشبری سوغات آورده شده است. سفیدمهره که در گفتار پیشبری ها به تدریج به سفیدماره تغییر یافته، ابزاری کاربردی است که در مراسم عزاداری محرم و اطلاع رسانی برای سایر مراسم های مذهبی به کار گرفته می شود. سفیدماره در اصل نوعی صدف دریایی است. این صدف به لحاظ شکل و ساختار منحصر بفرد خود این قابلیت را فراهم آورده که پس از دمیده شدن در آن، صدایی شبیه به صدای شیپورجنگی از آن خارج می شود.

برخی از رایج ترین موارد استفاده از سفیدماره عبارتند از: فراخوان زنان به مراسم عزاداری در طول سال و به ویژه در دهه اول و دوم محرم، فراخوان زنان به مراسم تعزیه در طول سال، اطلاع رسانی برای چاووشی های خاص نظیر رفتن به حج و اخیرا کربلا و موارد مشابه که البته صرفا مربوط به مراسم مذهبی، نواخته شدن در شبیه به عنوان تنها ابزار موسیقیایی و به صدا درآوردن آن به هنگام حمله لشگر مخالف به سمت سپاه امام. معمولا با دستور شمر و با بیت شعر "طبال بنوا طبل جنگ تا برکشم تیر خدنگ ...." به صدا در می آید.

درخصوص شمشیرهای یادشده بیشتر آنها به مرور زمان گم شده ولی در بین آنها از گذشته دو شمشیر دارای قداست و احترام خاصی بوده است. شمشیر اول که متعلق به مرحوم میرعلی مدد آذری بوده که در سرای حاج میرحسن آذری نگهداری می شود. روایت است توسط این شمشیر کافری کشته شده و به این خاطر شفابخش تلقی می شود.

دومین شمشیر که متعلق به مرحوم حاج میرعباس خالدی است و در سرای حاج میرعبدالحسین خالدی نگهداری می شود نیز به وسیله آن کافری کشته شده.

کشته شدن کفار به وسیله این شمشیرها نمادی از جهاد و حفاظت از دین خداست. جهاد برای آزادگی که سیدالشهدا(ع) درس آن را به جهانیان آموختند.

نظر شما
جوان آنلاين از انتشار هر گونه پيام حاوي تهمت، افترا، اظهارات غير مرتبط ، فحش، ناسزا و... معذور است
captcha
تعداد کارکتر های مجاز ( 200 )
پربازدید ها
پیشنهاد سردبیر
آخرین اخبار