نمايشگاه بينالمللي كتاب تهران كه نمادي از علاقه ما به كتاب و كتاب خواني است، در ارديبهشت ماه برگزار خواهد شد. اتفاقي كه باعث ميشود چند ميليون نفر از شهروندان تهراني و مسافران شهرستاني خود را به مهماني كتاب برسانند. گويا در آن چند روز خاص همه ايران بوي كتاب ميگيرد. اما حيف كه فقط در همان چند روز ما كتاب را وارد زندگيمان ميكنيم و بعد از افتادن تب و تاب نمايشگاه باز هم مطالعه را به دست فراموشي ميسپاريم.
در خبرها آمده بود كه يك كتابفروشي و بنگاه نشر كتاب به دليل مشكلات اقتصادي تعطيل شده است. كتابفروشي كه در دومين دهه از فعاليت خود بود به جاي آنكه هر روز بالندهتر از ديروز باشد، بايد بساط فرهنگي خود را جمع و فكري براي بدهيهايش كند. با آنكه هميشه در نرخ واقعي مطالعه در ايران اختلاف نظرهاي فراواني وجود داشته و دارد و آمارهاي ارائه شده از مبادي رسمي و غير رسمي آنقدر متفاوت و متناقض هستند كه نشود به هيچ كدام اطمينان كرد، اما ميزان خريد كتاب و وضعيت بازار كتاب ميتواند راهنماي خوبي براي درك وضعيت كتابخواني باشد. اينكه كتابفروشيها براي اينكه چرخه اقتصاديشان بگذرد، مجبور به تغيير شغل شوند و هر روزه از تعداد مغازههاي كتابفروشي كاسته شود. نشانه روشني از آن چيزي است كه بر سر وضعيت كتاب آمده است. كاهش قدرت اقتصادي مردم در طي ماههاي گذشته بيشترين فشار و ضرر را به بخش فرهنگ و هنر وارد كرده است. متأسفانه بيشتر هموطنان ما فرهنگ و هنر را در بخش سرگرميهاي زندگي طبقهبندي كردهاند و معمولاً وقتي در تنگناي اقتصادي قرار ميگيرند، اولين موردي را كه از سبد خريدشان حذف ميكنند، سرگرميهاي ذهني مانند كتاب است. اتفاقي كه در طي چند ماه گذشته و با وخيم شدن وضعيت اقتصادي خانوارهاي ايراني رخ داده است.
افزايش بيسابقه قيمت كاغذ باعث شده مؤسسات انتشاراتي در نشر كتابهاي جديد با مشكل روبهرو شوند. قيمت پاياني يك كتاب نيز آنقدر بالا رفته است كه مشتريان دست به عصا اقدام به خريد كنند و خيليها هم با ديدن اين قيمتهاي نجومي قيد خريد كتاب را زده و مطالعه را به زمان ديگري موكول كردهاند. كتاب نو كمتر به بازار ميآيد، آنهايي هم كه هستند، مشتري ندارند.
در اين روزهاي پاياني سال خانوادهها در تلاش هستند تا خريدهايشان را با هدف تنظيم وضعيت اقتصادي خانواده تعديل كنند. مخارج شب عيد باعث حذف همه خرجهاي به ظاهر اضافه از جمله خريد كتاب شده است. در اين روزهاي پاياني سال يكي از مظلومترين دوستانمان را به فراموشي ميسپاريم. دوستي كه حتي در ايام عيد هم نميخواهيم به آن سر بزنيم.
در اين حال به نظر ميرسد معاونت فرهنگي وزارت ارشاد حداقل ميتواند براي نجات وضعيت نشر و كتابخواني، آن هم با نزديك شدن به نمايشگاه بينالمللي كتاب، توان خود را روي حمايت از بنگاههاي نشر متمركز كند. بهبود وضعيت كاغذ و تسريع در مميزي كتابها و كمكهايي مانند توزيع بن كتاب به عنوان عيدي در ميان دانشآموزان و دانشجويان يا حتي كارمندان و كارگران ميتواند عاملي باشد تا آنها با اين مشوقها بيشتر به سراغ خريد و مطالعه كتاب بروند؛ روشهايي كه در اين اوضاع اقتصادي، ميتواند كمكي مقطعي براي جلوگيري از سكته وضعيت كتاب كشور باشد.
