«اقتصاد مقاومتى يعنى اقتصادى كه همراه باشد با مقاومت در مقابل كارشكنى دشمن.» اين صحبتي بود كه حضرت آقا در دیدار جمعی از پژوهشگران و مسئولان شركتهای دانشبنیان به آن اشاره كردند. لذا از آنجا كه بسيج همواره سعي دارد با حركتهاي جهادگونه حتي در شرايط فشار و تحريم زمينه رشد و شكوفايی كشور را فراهم می كند، ما را بر آن داشت تا براي ساعتي پاي صحبتهاي وحيد غريبي، از فعالان گروههاي جهادي قرارگاه شهيد شوشتري و بسيج دانشجويي بنشينم تا در جريان فعاليتهايشان قرار بگيريم. غريبي در حال حاضر دانشجوی ترم اول مقطع كارشناسي ارشد رشته مهندسي بهداشت حرفهاي در دانشگاه تربيت مدرس است كه تلاش ميكند فعاليتهاي جهادياش را در زمينه اقتصاد مقاومتي با استفاده از رشته تخصصي خود به انجام برساند.
براي شروع مختصري از فعاليتهاي جهاديتان بگوييد؟
من از سال ۸۵ فعاليتهاي جهادي خود را در بسيج دانشجويي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي آغاز كردم. در طرحهاي جهادي و خدمت رساني در عرصه سلامت و بهداشت مناطق محروم شركت داشتم. همان سال همراه دانشگاه علوم پزشكي بقيةالله عازم غرب خرمشهر شدم. سال ۸۶ به بخش شولآباد لرستان رفتيم كه اولين طرح جهادي دانشگاه بود و به طور مستقل برگزار شد. سال ۸۷ در فعاليتهاي جهادي قلعه گنج كرمان، سالهاي ۸۸ و ۸۹ هم در قم حضور پيدا كردم. در حال حاضر با بنياد علمي و فرهنگي جهادي امام موسي صدر در جنوب كرمان همكاري ميكنم. در جلسات توجيهي و آموزشي برخي از دانشگاههاي كشور براي ارائه آموزشهاي لازم به عنوان مربی حضور داشتم. همچنين با حمایت مرکز مطالعات راهبردی و هدایت حرکتهای جهادی، تالیف جلد اول و دوم رهنامه جهادی را در عرصه سلامت و بهداشت در كارنامه جهادي خود دارم. به طور كل بيشتر تمايل دارم در فعاليتهاي پژوهشي و همچنين بصورت مشاوره، توجيه و آموزش در خدمت گروهها و دانشگاههايي باشم كه قصد انجام فعاليتهاي خدمت رساني در عرصه سلامت و بهداشت مناطق محروم دارند. در اين زمينه هم اقداماتي انجام دادهايم از جمله اينكه در جهت راهاندازي و افزايش كارايي گروههاي جهادي مشتاق به فعاليت در عرصه سلامت و بهداشت طرحهايي مطرح كردهايم.
اشاره كرديد كه گروههاي جهادي در زمينه سلامت و بهداشت طرحهايي ارائه دادهاند، در اين خصوص بيشتر توضيح دهيد. از جمله اقدامات گروههای جهادی فعال، در راستاي اجراي اقتصاد مقاومتي در عرصه سلامت و بهداشت این است که اصل اولیه و ضروری "پیشگیری بهتر از درمان" را به عنوان هدف مبنایی در مناطق محروم نهادینه كنند. چرا كه تحقق اين هدف باعث ميشود، بسياري از هزينههاي درماني كاهش پيدا كند. اطلاع رسانی صحیح و آموزشهای به موقع، اصولی و علمی در عرصه سلامت و بهداشت و همچنین استفاده از توانمندیهای رسانهایی و تبلیغی جهادگران در مناطق محروم باعث كاهش بیماریها، نیاز كمتر به تجهیزات پزشكی، داروهای وارداتی و در نهایت ارتقای سطح عمومی سلامت در كشور میشود. ارتقاي بهرهوري و مصرف بهينه دارو و کاهش تقاضا در جهت مصرف داروهای خارجی در حالی که نمونههای ایرانی آن دارو توسط متخصصین داخلی تولید میشود نیز از این مصادیق است. لذا جهادگران در این عرصه با اقدامات توجیهی و فرهنگ سازی خود سبب کاهش تقاضای غیر علمی مصرف داروها به صورت خودسرانه میشوند. فعاليتها و اقدامات براي برپایی یک طرح جهادی موفق و علمی در منطقه محروم با هدف ارتقاء سطح بهداشت و سلامت مردم، بايد مبتني بر اصول علمی، مدیریتی و پژوهشی باشد و بدون داشتن یکی از این سه اصل نمیشود دانشجویان علوم پزشکی به منطقهایی بروند و ادعا داشته باشند که در جهت ارتقاء سطح سلامت مردم گامی دُرست و اساسی برداشتهاند. این سه اصل خود گامی در جهت تحقق اقتصاد مقاومتی در بدنه یک گروه جهادی است. همین که در مرحله قبل از اجراي حرکتهای جهادی، یک شناسایی خوب، جامع و اصولی از منطقه محروم توسط جهادگران صورت میگیرد و گروه جهادی بر مبنای نیازها و مشکلات واقعی مردم منطقه محروم برنامه ریزی و فعالیت ميكنند، یعنی از هدر رفتن سرمایههاي اضافي یک طرح جهادی پیشگیری شده است و در واقع اولین گام گروههای جهادی در امر اقتصاد مقاومتی انجام ميشود. واقعا باید از خودمان این سوال را بپرسیم که چند درصد از فعالیتهای گروههای جهادی طبق نیازهای واقعی مردم منطقه محروم بوده است؟ به اصطلاح چقدر کارایی و اثر بخشی داشتهاند؟ اصل تشكيل كارگروه تخصصي سلامت و بهداشت با حضور مجربان و فعالان جهادي در اين عرصه هم بر همين اساس پيش ميرود. در حقيقت جهادگران با توجيه و آموزش كليه اعضاي گروه جهادي و برپايي كارگاه تخصصي ،شناسايي صحيح و درست از وضعيت موجود سلامت و بهداشت مناطق محروم و همچنين آشنايي كامل با اصول صحيح فرهنگ سازي بهداشتي وارد عمل ميشوند.
اصلا گروههای جهادی در اقتصاد مقاومتی چه نقشی میتوانند داشته باشند؟ در طول سالهای اخیر مقام معظم رهبری تاکید فراوانی به مسائل اقتصادی داشتند، به طوری که شعارهای سال برای ایجاد یک سلسله کامل در زمینه مسائل اقتصادی مطرح بود. اصلاح الگوی مصرف، مسئله همت مضاعف و کار مضاعف، جهاد اقتصادی و امسال نیز تولید ملی و حمایت از کار و سرمایه ایرانی كه همه اينها نشان از زیر بنای اقتصادی مقاومتی دارد که مورد توجه ویژه رهبری است كه باید از فكر و راهكارهای صاحبنظران استفاده شود. در جایی دیگر حضرت آقا در فرمایشات خود، مسئله اقتصاد مقاومتی را یک حرکت جهادی توصیف می کنند: «مسئلهى مديريت مصرف، يكى از اركان اقتصاد مقاومتى است؛ يعنى مصرف متعادل و پرهيز از اسراف و تبذير... امروز پرهيز از اسراف و ملاحظهى تعادل در مصرف، بلاشك مقابل دشمن يك حركت جهادى است؛ انسان ميتواند ادعا كند كه اين اجر جهاد فىسبيلاللّه را دارد». از آنجایی که علم اقتصاد مقاومتی تا کنون در هیچ جا مشابه نداشته است و یا حداقل در دسترس عموم نبوده بنابراين در این زمینه باید نظریهپردازی و الگوسازی شود و نظریات مختلف را جمع آوری، ویرایش و سپس ارائه كرد. گروههای جهادی دانشجویی میتوانند در این عرصه فعال و پیشتاز باشند با این مقدمه گروههای جهادی خود باید راهنمای حل مسائل باشند مثل راه حل مسئله اقتصاد مقاومتی. مسئولین گروههای جهادي و حتی مسئولین سازندگی نواحی بسیج دانشجویی به عنوان مجریان و برنامه ریزان و سیاستگذاران طرحهای جهادی كه عنوان نمایندگان قشر علمی و نخبه جامعه هستند، باید نقش خود را در تاثیرگذاری بر روند اقتصاد مقاومتی بشناسند. ما در درجه اول باید به این باور برسیم که گروههای جهادی میتوانند در بهبود روند اقتصاد مقاومتی موثر باشند و بعد از رسیدن به این باور، زمینه مشارکت گروههای جهادی و جهادگران در ارائه الگوهای نوین در جهت اقتصاد مقاومتی فراهم شود. برای این کار لازم است که قرارگاه جهادی اقتصاد مقاومتی در سازمان بسیج سازندگی تشکیل و تعریف شود و گروههای جهادی باید بتوانند اطلاعات و دستاوردهای خود را به اشتراك بگذارند و راهبری هوشمند و متمركزی برای هدایت فعالیتهای این قرارگاه اتخاذ كنند. شناسایی و آموزش نیروهای مستعد و مناسب برای فعالیت علمی و عملیاتی گروههای جهادی در عرصه اقتصاد مقاومتی لازم و ضروری است. بايد سامانهای کارآمد و موثر برای این مسأله نیز طراحی و عرضه شود. آسیبشناسی اقتصاد به ویژه در مناطق محروم اولین ماموریت این قرارگاه است.
با توجه به فعالیتهای گروههای جهادی مايليم بدانیم این گروهها در عرصه اقتصاد مقاومتی، آیا اصلا توانستهاند در مناطق محروم فرصتهای شغلی ایجاد کنند؟ بازهم به صحبتهاي حضرت آقا اشاره ميكنم كه فرمودند:«ما بايد يك اقتصاد مقاومتىِ واقعى در كشور به وجود بياوريم. امروز كارآفرينى معناش اين است.» اقتصاد مقاومتی یک روند فعال و پویا دارد و از اصول طرحهای جهادی، استمرار و تداوم حرکت تا حصول نتیجه مطلوب است. جهادگران باید با این دید وارد مناطق محروم شوند. از جمله منظورهای اقتصاد مقاومتی این است که باید شیوهای در تولید و مصرف حاکم باشد که پویایی و تداوم را به همراه داشته باشد. در واقع اگر یک گروه جهادی وارد منطقهایی شد و حرکتهای جهادی خود را در همان منطقه دنبال نکرد یعنی اینکه عدم تداوم حرکت جهادی در منطقهای که به شدت جای کار داشته است و اين به منزله عدم توجه به اصل اقتصاد مقاومتی است. گروههای جهادی باید در مسئله استفاده از کالاهای داخلی و ممنوعیت استفاده از کالاهای خارجی پيشرو باشند. گروههایی که بدون توجه به اصل توجیه و آموزش جهادگران، گروه را به منطقه محروم میبرند، سبب کاهش کارایی و هدر رفتن منابع میشوند. قطعا امروزه مهمترین وظیفه گروههای جهادی توجه به اصل اقتصاد مقاومتی در تمامی فرآیندها و فعالیتهای طرح جهادی است که کارآفرینی و اشتغالزایی از جمله مصادیق آن میباشد. البته چند سالی است که در سیاستها و فعالیتهای جهادی به امر اشتغالزايي خوب توجه شده است. ولی به لایههای زیرین گروههای جهادی که نگاه کنیم میبینیم هنوز پتانسیلهای فراوانی در بین آنها وجود دارد که میتوانند به امر اشتغال زایی در مناطق محروم بیش از گذشته توجه كنند. به طور کل تاکید فراوان میشود که بسترهای اجرای اقتصاد مقاومتی باید ابتدا در سیستم مدیریتی و بدنه گروههای جهادی پیاده و تزریق شود. در واقع باید مدیریت حرکتهای جهادی فعال و بسترساز اقتصاد مقاومتی باشند، سپس طرحهاي اقتصاد مقاومتی را در مناطق محروم اجرا كنند. به عنوان مثال نبود یک سيستم جامع ثبت و مستندسازي يا نبود بانك اطلاعاتي جامع و فراگير در اين زمينه،آسيبهاي بسياري بر پيكره مدیریت طرحهاي جهادي و خدمت رساني وارد ميكند که سبب هدر رفتن سرمایههای مادی و معنوی زیادی میشود و اين بر خلاف موازین اقتصاد مقاومتی است. باید بسترهایی براي ايجاد یک بانك اطلاعات جامع و کامل از گروه هاي جهادي و جهادگران فراهم گردد، که يكي از خروجيهاي اين بانك اطلاعاتي بايد مستندسازي و مدون كردن فعاليتهاي جهادي، ثبت نقاط ضعف و قوت و علل آن باشد. اين اقدامات در کاهش هزینههای طرحهای جهادی نقش موثری دارد.
مقام معظم رهبری اخیرا در خصوص سبک زندگی فرمایشاتی داشتند که این موضوع هم جدا از اقتصاد مقاومتی نیست .حال بفرمایید که اهمیت فعالیت گروههای جهادی سلامت و بهداشت و تاثیر آنها بر سبک زندگی مردم مناطق محروم چیست؟ همانطور كه اشاره كردم فعاليتهاي ما در عرصه سلامت و بهداشت در راستاي تحقق اجراي اهداف اقتصاد مقاومتي است. حال با توجه به مفهوم سلامت، شخص سالم کسی است که علاوه بر سلامت جسم از سلامت روان نیز برخوردار و از نظر اجتماعی و روحی در آسایش باشد. لذا گروههاي جهادي فعال در عرصه سلامت و بهداشت با انجام فعاليتها و تدابير ويژه خود از جمله تشويق و ترغيب مردم براي قبول و نگاهداري رفتار و اعمالي که براي ادامه زندگي سالم ضروري است، ميتوانند در ارتقاء سطح سلامت و بهداشت منطقه موثر و سازنده باشند. بهداشت، به مردمی که از امکانات درمانی کمتری برخوردار هستند، کمک میکند تا سبک زندگی سالمتری را به دست آورند. پذيرفتن اینکه سلامت یک سرمایه است و بیماری هزینهبر، میتواند به راحتی روی سبک زندگی فعلی تاثیر گذارد. امروزه ضرورت طراحی یك الگوي مشخص از شيوهي زندگي بهداشتي متناسب با اقتصاد مقاومتي براي عموم مردم و به ويژه براي جهادگران در درجه اول و سپس مردم مناطق محروم در درجه بعدي به چشم ميخورد. بسیاری از مشکلات بهداشتی قابل پیشگیریاند یا حداقل میتوان وقوع آن را به تعویق انداخت. برخی از مسائل بهداشتی به سهولت رفع شدنی است. با رعایت نکات ایمنی در منازل روستایی، مدارس و مساجد مناطق محروم میتوان بسیاری از سرمایههای انسانی و مادی کشور و مناطق محروم را حفظ کرد. در اینجا لازم است به حوادث تلخ اخیر آتشسوزی در مدارس روستاهای کشور و متاسفانه مرگ دانش آموزان اشاره کرد که گروههای جهادی فعال در عرصه سلامت و بهداشت میتوانند با اتخاذ تدابیر مناسب از جمله ارائه آموزشهای اصولی در این زمینه از بروز چنین آسیبهايي جلوگیری کنند. اما بسیاری از مشکلات بهداشتی نظیر عدم تحرک جسمانی، تغذیه نامناسب ، استعمال دخانيات و سوءمصرف مواد، ریشه در فرهنگ و شرایط اقتصادی – اجتماعی دارد. رویارویی با اين قبيل مسائل بسیار مشکل است و وظیفه جهادگران و گروههای جهادی را در این عرصه را دشوار میكند چرا که باید با انواع و اقسام روشهای پیادهسازی فرهنگ سلامت و بهداشت در مناطق آشنا باشند و سپس آنها را بخوبی اجرا كرده و مورد ارزیابی قرار دهند.
قطعا در اين خصوص تجارب بسياري به دست آوردهايد و جا دارد كه به آنها هم اشارهاي داشته باشيد؟
بسياري از فعالیتهای عرصه سلامت و بهداشت گروههای جهادی به ویژه فعالیتهای مثبت و سازنده بخش بهداشت حرفهای و ایمنی گروه، خود مصداق عینی گام برداشتن در راستای اهداف اقتصاد مقاومتی است. مثلا طی بازدید از یکی از مرغداریهای سنتی در مناطق محروم که حاصل تلاش عدهای از روستانشینان بود، نکاتی گوشزد شد که استمرار شرایط ناایمن و غیربهداشتی حاکم بر سوله مرغداری میتوانست منجر به خسارات فراوانی از جمله حریق در مرغداری شود که خوشبختانه به دست روستاییان رفع شد.
استفاده حداكثري از تمامي ظرفيتهاي موجود يا همان «بومي محور» يكي از راهكارهاي جهادگران در راستاي اقتصاد مقاومتي است،حركتهاي جهادي چگونه در اين امر موثر واقع ميشوند؟ شناسایی و تعریف شاخصهای گروههای جهادی در عرصه اقتصاد مقاومتی ضروری و بدیهی است. یعنی در درجه اول بايد معیارهای رشد و توسعه اقتصاد مقاومتی در گروههای جهادی را بررسی کنیم و سپس ببینیم در بحث بومیسازی اقتصاد مقاومتی در مناطق محروم، گروههای جهادی چه کارهایی بايد انجام دهند. هر جهادگري با توجه به رشته و تخصص تحصيلي خود بايد به ارائه شاخصها و معيارها در جهت رشد و توسعه اقتصاد مقاومتي بپردازد. بدون ایثار،جهاد خدمت رسانی به همنوعان مقاومت و اقتصادی مقاومتی مفهوم ندارد. داشتن روحیهی جهادی و اثرگذاری در جهت ایجاد و بهبود اقتصاد مقاومتی یک رابط دو طرفه است که باید این روحیه ابتدا در جهادگران تقویت شود و سپس جهادگران با ورود به مناطق محروم این روحیه را در لایههای مردمی تزریق کنند و در كارهاي جهادي از ظرفيتهاي مردمي استفاده كنند. این کار از اولویتهای بومیسازی اقتصاد مقاومتی است. باید نظام حاکم بر هدایت حرکتهای جهادی متناسب با اقتصاد مقاومتی عمل كند و این سیاستها و خط مشی بر پیکره گروههای جهادی و جهادگران وارد شود. نهایت كاركرد حرکتهای جهادی مبتنی بر اصل اقتصاد مقاومتی آن است كه كودكان و نوجوانان و جوانان مناطق محروم متناسب با شرایط و نیازهای واقعی کشور تربیت شده و الگو گیری كنند. در اقتصاد مقاومتی فرهنگ قناعت و تلاش مطرح است. شاید یکی از تعاریف اقتصاد مقاومتی، اقتصاد مردمی است که بايد مردم وارد این عرصه شوند. مردم مناطق محروم نیز می توانند نقش خود را در این زمینه بیایند و طبق آن عمل كنند و گروههای جهادی باید در این تعریف و ایفای نقش فعالیت کنند. مثلاً گروهها در مناطق محروم با توجه به نیازها، آموزش هدفمند را دنبال کرده و بر اساس تحولات علمی سبب کارآفرینی، خودکفايي و ایجاد بسترهای مناسب براي فعالیت کشاورزی و دامپروری شوند. گروههای جهادی ميتوانند شیوههای نوین و پربازده را در صنایع روستایی همچون پرورش ماهي، زنبورداري، قاليبافي، پرورش گياهان دارويي، پرورش دام و طيور توسعه دهند و گسترش این علوم را در منطقه به صورت بومی دنبال کنند. نتيجه این روشهای اصولی و علمی و سپس استمرار و پیگیری آن توسط جهادگران، باعث افزایش سطح بازدهی محصولات ميشود. در بحث سلامت و بهداشت نیز بومیسازی از اصول مهم حرکتهای جهادی به شمار میرود. از جمله طرح عملياتي براي بومي سازي طرحهاي جهادي در عرصه سلامت و بهداشت در مناطق محروم اجراي طرح رابطين گروه در منطقه است. طی مدت حضور و اجرای طرح جهادی، گروه جهادي اقدام به شناسایی و انتخاب افراد نخبه به عنوان رابط گروه میكند. این رابطهای بهداشت و سلامت که نسبت به ديگران دارای پتانسیل و استعداد بالاتری هستند و دغدغه رفع مشکلات مردمانشان را دارند، ميتوانند در بومیسازی طرح به گروه کمک شایانی كنند. اين گروهها با ارائه آموزشها و فرهنگسازی میتوانند در بیمار نشدن افراد سالم نقش موثر داشته باشند و در واقع با فعالیتهای خود در منطقه اثر بگذارند تا افراد کمتری به بیماری شایع در منطقه مبتلا شوند. به عبارتی هدف اين است كه اصل"پیشگیری بهتر از درمان" را به معنای واقعی در مناطق محروم کشور پیاده کنند. کل فعالیتها و اقدامات گروههای جهادی فعال در عرصه بهداشت را همین اصل پوشش میدهد. همانند ویژگیهای اقتصاد مقاومتی،" سلامت و ارتقاء سطح بهداشت" در منطقه محروم کاری بس دشوار،فراگیر ، پویاست. هر چه مردم، در حفظ سلامت خودشان توانمندتر باشند کمتر به پزشک و مراکز درمانی مراجعه میکنند و نیاز به هزینههای درمانی نخواهند داشت که این موضوع نيز یکي از اصول مهم در اقتصاد مقاومتی است.
