امسال بخش جديدي به جشنواره بينالمللي فيلم فجر اضافه شده است. بخش فيلمسازان كشورهاي جنبش عدمتعهد، قرار است از دوره سيويكم فجر به عنوان بخشي ثابت به جشنواره فجر اضافه شود. ايجاد اين بخش در جشنواره ۳۱ ارتباط مستقيمي با رياست ايران بر جنبش «نم» دارد. آثار حضور يافته در اين بخش محصول كشورهاي عضو جنبش عدمتعهد است؛ دولتهايي كه بعضي از آنها مانند هند و مصر داراي سينماي شناختهشدهاي در سطح جهاني هستند و برخي ديگر نيز براي اهالي سينما اسامي ناشناختهاي به شمار ميآيند.
جنبش عدمتعهد جنبش عدمتعهد يا «Non Aligned Movement» كه به اختصار «NAM» (نم) خوانده ميشود، يكي از ائتلافات باقي مانده از دوران جنگ سرد به شمار ميرود. در اوج رقابت بلوك شرق به رهبري شوروي سابق و بلوك غرب با مديريت ايالات متحده امريكا براي تقسيم جهان ميان خودشان و جذب كشورها به بلوكهاي خود، كشورهايي نيز بودند كه نميخواستند وارد اين بازيهاي سياسي شوند، بعد از چند دوره رايزني ميان برخي سران دولتها، جنبش عدمتعهد در سال ۱۹۶۱ (۱۳۴۰ هجري شمسي) جنبش عدمتعهد با هسته اوليه كشورهاي يوگسلاوي سابق، هندوستان، مصر و اندونزي اعلام موجوديت كرد. هدف اين جنبش اعلام عدم وابستگي به هيچ كدام از بلوكهاي غرب و شرق بود. دولتهايي كه نميخواستند در زير پرچم امريكا امپرياليستي و شوروي كمونيستي زندگي كنند. اين ايده به سرعت توسط ساير كشورها مورد استقبال قرار گرفت، به طوري كه هم اكنون جنبش عدمتعهد داراي بيش از ۱۲۰ عضو فعال است. جمهوري اسلامي ايران نيز يكي از اعضاي فعال جنبش به حساب ميآيد. رياست دورهاي جنبش عدمتعهد در سال ۲۰۱۲ طي نشست شانزدهم سران «نم» در تهران از كشور مصر به جمهوري اسلامي منتقل شد و تا سه سال آينده ايران بر جنبش «نم» رياست خواهد داشت تا كشورمان يكي از مهمترين وظايف ديپلماتيك خود را در سطح بينالمللي بر عهده بگيرد. بعد از پايان دوره رياست ايران بر جنبش عدمتعهد، رياست اين دوره «نم» به ونزوئلا منتقل ميگردد.
ايده ايجاد سينماي غيرمتعهدها يكي از دستاوردهاي رياست جمهوري اسلامي بر جنبش عدمتعهد، اهتمام به تعميق روابط در همه سطوح بود، گسترش روابط فرهنگي ميان اعضاي جنبش كه بعضاً داراي مذهب و ريشههاي فرهنگي مشترك نيز هستند، ميتواند باعث پيوندهاي مستحكمتر در زمينههاي سياسي و اقتصادي شود. سينما يكي از مهمترين ابزار فرهنگي است كه ميتواند در عمق بخشيدن به پيوندهاي فرهنگي ميان اعضاي جنبش نقش قابل توجهي را ايفا كند، به خصوص آنكه اعضايي مانند ايران و هند داراي سينماي شناختهشدهاي در سطح جهان هستند و در بسياري از ديگر كشورهاي عضو كه فاقد صنعت سينما هستند، كارگردانان شناختهشدهاي وجود دارند كه سينماي خاص خود را دارند. ايده ايجاد بخش فيلمسازان جنبش عدمتعهد در جشنواره فجر براي نخستين بار در نشست خبري دبير جشنواره سي و يكم مطرح شد. محمدرضا عباسيان در آن نشست با اشاره به رياست سه ساله ايران بر اين جنبش، از دعوت از فيلمسازان و كشورهاي جنبش «نم» براي حضور در اين بخش خبر داد. عباسيان گفت: كشورهاي عضو جنبش عدمتعهد با توجه به ديدگاههاي سياسي، اقتصادي و فرهنگي مشتركي كه دارند، قطعاً ميتوانند بسترهاي خوبي را براي فعاليتهاي مشترك در زمينه تبادل اطلاعات و تجارب سينمايي، توليدات مشترك، همكاريهاي آموزشي و فرهنگي، هفتههاي فيلم و عكس و... با يكديگر فراهم كنند و تشكيل يك اتحاديه بينالمللي در سطح هنرمندان و سينماگران اين كشورها ميتواند حركتي جريانساز و نتيجهدار باشد.
چه فيلمهايي در اين بخش نمايش داده ميشوند؟پيش از اعلام رسمي فيلمهاي شركتكننده در بخش سينماي غيرمتعهدها، مدير بخش بينالمللي جشنواره فيلم فجر در گفتوگويي از استقبال كشورهاي عضو جنبش براي حضور در جشنواره خبر داده بود. علي حاجقاسمي ميزان مشاركت كشورها را بالغ بر ۶۱فيلم از ۲۶ كشور عضو اعلام كرده بود؛ رقمي كه هر روز بر تعداد آن افزوده ميشد، اما با اعلام رسمي اسامي فيلمهاي حاضر در جشنواره فجر و بخش سينماي غيرمتعهدها، زمان دريافت نسخههاي فيلم عملاً به پايان رسيد. سينماي غيرمتعهدها براي نخستين بار ميزبان ۱۰ فيلم سينمايي است كه از سوي كشورهاي عضو در جنبش به جشنواره فيلم فجر ارسال شدهاند. اين ۱۰ فيلم عبارتند از: «رنگ آسمان» (Color of Sky) محصول كشور هند به كارگرداني «دكتر بيجو»، اين فيلم محصول سال ۲۰۱۲ است و پيش از اين در چندين جشنواره ديگر به نمايش درآمده، «شرافتمند» (A Man of Honor) محصول مشترك لبنان، فرانسه و قطر سال توليد ۲۰۱۱ به نويسندگي و كارگرداني «ژانكلودقدسي» كارگردان لبناني، «چهارروزبعد» (Coming Forth by Day) محصول سال ۲۰۱۲ به نويسندگي و كارگرداني «هلالطفي» از كشور امارات، «خيار تلخ» (Colocynth) فيلمي از سينماي تونس محصول سال ۲۰۱۲، پيرامون مبارزات مردم تونس براي كسب استقلال فيلم به كارگرداني «محمدجنمي» توليد شده است، «كوچنشينان»(Nomads) محصول ۲۰۱۰ به كارگرداني «روديناسلاموف» از آذربايجان، «مادر»(Yema) از الجزاير محصول سال ۲۰۱۲ به كارگرداني «جميلاسحرويي»، «قايق» (The Pirogue) محصول مشترك سنگال، فرانسه و آلمان به كارگرداني « موسي توره»توليد شده در سال ۲۰۱۲ كه پيش از اين در جشنواره كن نيز حضور داشته است، «بيكس» (Bekas ) محصول مشترك سوئد، فنلاند و عراق به كارگرداني «كارزانقادر» كارگردان كردتبار مقيم سوئد محصول سال ۲۰۱۰، «ترك بغداد» (Leaving Baghdad ) توليد سال ۲۰۱۱ كه به مشكلات زندگي در دوران صدام حسين ميپردازد، كارگردان آن «كوتيبيالجنابي» محصول مشترك عراق، امارات و انگلستان و در آخر فيلم«۴۰۴» (۴۰۴ باز هم محصولي از سينماي هند به نويسندگي و كارگرداني «پراوالرمان») كه محصول سال ۲۰۱۱ است.
اين طرح ميتواند ادامهدار باشد؟ بخش سينماي جنبش عدمتعهد امسال براي نخستين بار به جشنواره اضافه شده است. دوره اول برگزاري اين جشنواره بيشتر جنبه آزمون و خطا خواهد داشت تا نتيجهگيري صددرصد، پس نميتوان انجام يك دوره را به كليت خوب يا بد بودن ايجاد اين بخش معطوف دانست، شايد با عدم مديريت اين بخش و ناتواني در جذب ساير كشورها براي مشاركت در آن، بخش سينماي غيرمتعهدها به بخشي مرده و بيتحرك تبديل شده و در دورههاي آتي جشنواره و بعد از پايان يافتن دوره سه ساله رياست ايران بر جنبش، اين بخش نيز به دست فراموشي سپرده شده و از جشنواره حذف شود يا آنكه با استقبال دولت عضو جنبش و سينماگران مطرح آن كشورها از بخش سينماي غيرمتعهدها، اين بخش از ظرفيتهاي بالقوهاي براي تبديل شدن به يك جشنواره مستقل سينمايي برخوردار گردد. جنبش عدمتعهد با عضويت بيش از ۱۲۰ كشور ظرفيت عظيمي را براي فعاليتهاي مشترك فرهنگي ايجاد كرده است؛ ظرفيتي كه بايد آن را مديريت كرد. در صورت برگزاري منظم و هدفمند بخش سينماي جنبش عدمتعهد يا احياناً ايجاد جشنوارهاي مستقل از دل اين بخش، ميتوان زمينه را براي براي برگزاري دورهاي جشنواره در ساير كشورهاي عضو جنبش، ايجاد كرد؛ كاري كه قطعاً نتيجه آن باعث استحكام بخشيدن به مبادلات فرهنگي ميان كشورها منجر ميشود.
