سرویس اقتصادی رویداد، " دولت یک ابتکاری بکند در همین مناطق (فرسوده) ، این کسانی را که ولو خود دولت نمی خواهدمباشرت بکند و مصلحت هم نیست، اما این کسانمی که سرمایه گزاری می کنند، اینها را تشویق بکند با صور مختلف بیاینداین خانه ها را تبدیل بکنند به خانه های ۴ طبقه، ۵ طبقه، هم مستحکم باشد،... امکانات داشته باشد، هم دسترسی داشته باشد،...) با سیاست گذاری توام با ابتکار و شجاعت و جرئت وارد میدان شوید... "
جملات بالا،بخشی از فرمایشات مقام معظم رهبری در ۲۵ خرداد ماه سال ۱۳۷۹ در خصوص سیاستگذاری مناسب برای توسعه نوسازی شهری در جمع مدیران وقت مسکن و شهرسازی است . در شرایط حاضر،حداقل دوازده درصد از سطح شهرهای موجود کشور را بافتهای فرسوده تشکیل می دهند که برای حفظ و صیانت از سرمایه نیروی انسانی کشور و بهره مندی از زندگی بهتر ضروری است هرچه سریعتر مورد نوسازی قرارگیرند.بررسی ها نشان می دهند که برای بهسازی و نوسازی هر هکتار بافت فرسوده شهری حداقل۱۰۰ میلیارد ریال سرمایه گذاری جدید مورد نیاز است. میزان بسیار بالای سرمایهگذاری مورد نیاز و عجین بودن آن با مسائل بخش مسکن و ساختمان میتواند صنعت بزرگی را فراروی سرمایهگذاران بخشِ خصوصی و غیردولتی در قالب بستههای مختلف سرمایهگذاری از جمله اجرای طرحهای نوسازی و جایگزینی قرار دهد که تاکنون مورد غفلت قرار گرفته است. برپایی این صنعت لبیکی شایسته به منویات معظم له است.
از سوی دیگر،این صنعت بدلیل ارزبری بسیارپایین و عدم وابستگی به خارج از کشور و ایجاد مرغوبیت و ارتقای کیفیت محیطی زندگی شهری و ایجاد ظرفیتهای جدید برای اسکان جمعیت سرریز شهری و عرضهی خدمات شهری، خلقکنندهی ارزش واقعی و ارائهکننده خدمات ضروری با توان داخلی کشور می تواند زمینه سازرشد اقتصادی کشور و مقابله با حمله اقتصادی استکبار جهانی به سرکردگی آمریکای جهانخوار باشد.
برپایی صنعت بسیار بزرگ نوسازی شهری بدون جلب مشارکت کلیهی کنشگران و آحاد مرتبط، اعم از ساکنان، مالکان واحدهای فرسوده، سازندگان جزء، انبوهسازان، سرمایهگذاران داخلی (دارندگان سرمایههای کوچک و بزرگ) و خارجی، مدیران و مشاوران طراحی و اجرایی، تسهیلگران ، دولت و شهرداریها به عنوان محور اصلی بهسازی و نوسازی شهری، امکان پذبر نیست.
فراهم نمودن مقدمات و پیش شرط های برپایی و توسعه این صنعت و راهکارهای تأمین مالی آن از جمله موضوعاتی است که در این مقاله چند قسمتی به آنها می پردازیم. در قسمت اول مقاله سعی می شود به این سئوال پاسخ داده شود که آیا واقعاً به لحاظ مبانی نظری "نوسازی شهری" می تواند یک صنعت قلمداد شود یا خیر؟
اگر همهی فعالیتهای اقتصادی را که با تولید کالا و خدمات با استفاده از ماشینآلات و تجهیزات ساختهی دست بشر سروکار دارد بهعنوان یک کل تصور کنیم، هرصنعت زیرمجموعهای از این کل است که تعداد زیادی از فعالیت مشابه را شامل میشود. صنعت، در کنار معدن و کشاورزی تقریباً تمامی فعالیتهای تولیدی یک جامعه را در برمیگیرد و نقش حیاتی در پیشرفت اقتصادی کشورها ایفا میکند.در مورد تعریف دقیق صنعت، اختلاف نظرهای زیادی وجود دارد. صنعت دارای تعریفها و تعبیرهای متفاوتی است که براساس قابلیت جایگزینی محصولات، فرایند تولید و محدودههای جغرافیایی ارائه شدهاند . به طور مثال، مایکل پورتر، صنعت را چنین تعریف میکند:« صنعت عبارت است از گروه شرکتهایی که محصولات آنها جایگزین نزدیکی برای هم هستند» .. با توجه به تعاریف مختلفی که در مورد صنعت ارائه شده است، گروههای صنعتی ممکن است با استفاده از روشهای مختلفی در کنار یکدیگر تقسیمبندی شوند؛ به طور مثال، بیش از ۳۵ گروه صنعتی در بورس اوراق بهادار تهران تعریف شدهاند که انبوهسازی، املاک و مستغلات یکی از آنهاست. سند راهبرد توسعهی صنعتی جمهوری اسلامی ایران، صنعت را به معنی توانایی تولید مناسب محصولات با مشخصات مطلوب و به هر مقدار مورد نیاز در تمامی حوزهها میداند و حوزهی شمول آن را به هیچ وجه محدود به مجموعهای که برنامهریزی و ادارهی آنها برعهدهی وزارت صنایع و معادن گذاشته شده نمیداند.
نتیجهی فرایند ساخت و تولید، محصول است که به دو شکل کالا و خدمات (فیزیکی و غیرفیزیکی) عرضه میشود. فرایندهای اصلی صنعت شامل مهندسی، تأمین، ساخت و تولید و عرضه بوده و منابع مورد نیاز صنعت، یعنی انسان (مدیر و مجری-کارگر)، فنآوری (دانش فنی - روشها و ابزارها)، انرژی و مواد اولیه (طبیعی و ساخته شده) هستند. برای صنعت تعاریف دیگری بیان شده که به موجب یکی از آنها، صنعت کلیه تغییراتی است که بشر در مواد طبیعی میدهد تا بیشتر و بهتر از آنها استفاده کند؛ مانند تبدیل گندم به آرد، ابریشم به پارچه، استخراج فلزات و بازیابی فرآوردههای گوناگون از نفت و صدها نمونهی دیگر.
صنعت در بیان عامه به «ساخت کالا به کمک ماشین» محدود میشود. در حالی که اقتصاددانان تعریف نامحدود «هر حوزهی مستقل اقتصادی و زیرمجموعهی آن» را صنعت به شمار میآورند. این تعریف حوزههایی مانند بیمه، بانکداری، گردشگری و ورزش را که نیاز چندانی به سرمایهی سختافزاری هم ندارند صنعت میداند.بد نیست در این بخش کمی به موضوع صنعت ورزش بپردازیم تا مشخص شود دامنهی تعریف صنعت بسیار گسترده است.
صنعتی شدن ورزش و تفریحات سالم یکی از رویدادهای مهم قرن گذشته به شمار میرود. هرگونه فعالیت ورزشی آماتور و حرفهای که موجبات افزایش ارزشافزودهی کالا و خدمات ورزشی را فراهم کند، صنعت ورزش محسوب میشود. همهی محصولات، کالاها، خدمات، اماکن و افراد مرتبط با ورزش را اجزای صنعت ورزش میدانند. در کل، صنعت ورزش به مجموعه فعالیتهای مرتبط با تولید و بازاریابی کالاها و خدمات ورزشی گفته میشود که در ارتقای ارزش افزوده نقش داشته باشند. پارکز و همکاران (۲۰۰۶)، اجزای صنعت ورزش را براساس نوع فرآورده مرتبط با آنها به سه دسته تقسیم کردهاند. که شامل سه بخش عملکرد ورزشی، تولیدات ورزشی و توسعه ورزشی در صنعت ورزش است. دایر ملور، میستیلیس و مولز (۲۰۰۵) مهمترین نقش رویدادهای ورزشی را جذب گردشگر و پوشش رسانهای معرفی میکنند. ولی علاوه بر آن، به نقل و انتقالات بازیکنان، صدور مربی، فروش بلیط، تبلیغات در میادین ورزشی، ایجاد امکانات و تأسیسات ورزشی، شرطبندیها و جذب حامیان مالی که از جمله دیگر دستاوردهای رویدادهای ورزشی به عنوان اصلیترین محصول این صنعت است، نیز میتوان اشاره کرد.
علاوه بر این در دنیا در موارد مختلفی برای حوزههای مشابه موضوع مورد بحث ما، عنوان صنعت به کار رفته است. «صنعت ریت» از این جمله است این صنعت شامل مجموعه شرکتهای سرمایهگذاری املاک و مستغلات است که منحصراً برای نگهداری داراییهای واقعی (املاک، مستغلات و ساختمانها)، داراییهای مرتبط با اوراق قرضه رهنی و یا هر دوی آنها ایجاد میگردند. در حال حاضر حجم صنعت ریت تنها در امریکا بیش از ۲۰۰ میلیارد دلار برآورد میگردد. ، در کشور انگلستان عبارت صنعت بازآفرینی و نوسازی شهری[۱] رسماً کاربرد دارد.( Regeneration Industry)
مجموعه مباحث بالا به خوبی امکانپذیری اطلاق عنوان صنعت به موضوع نوسازی شهری در ایران به دلیل بالا بردن ارزش افزوده و تولید کالا (واحدهای مسکونی، تجاری، اداری و خدماتی و عمومی) و خدمات (ارتقای کیفیت محیط زندگی شهری) را نشان میدهد.در بخش دوم مقاله به ویژگی ها و شاخص های اختصاصی و ظرفیت ها و پتانسیل های صنعت نوسازی شهری خواهیم پرداخت.(منابع و مآخذ در بخش پایانی آورده می شود.)/انتهای متن/
*دکتر محمد آیینی
