خيابان ابوذر با كوچه پسكوچهها و خيابانهاي فرعياش، قلب منطقه ۱۷ تهران به شمار ميرود كه با دادن ۴۲۰۰ شهيد در طول دفاع مقدس، ركورد بينظيري در تعداد شهداي محلات شهري برجاي گذاشته است. قلب اين خيابان نيز مسجد جامع ابوذر است و به اين ترتيب شايد غلو نباشد كه بگوييم اين مسجد و خيابان ابوذر، قدمگاه بيش از چهارهزار تن از شهداي جنگ تحميلي به شمار ميروند. مسجدي كه در ششم تيرماه ۱۳۶۰ محل جانبازي مقام معظم رهبري نيز قرار گرفت تا به اين سان جايگاه ويژهاي در تاريخچه سرخ انقلاب اسلامي ايران داشته باشد.
هنگامي كه به مسجد ميرسيم، صفوف نمازگزاران رفته رفته براي اقامه نماز مغرب شكل ميگيرند. راهروي ورودي پوشيده از تصاوير ۴۲ شهيد دوران دفاع مقدس است كه با نگاههايي نافذ، نظارهگر بسيجيان هستند. اينجا، در مسجد ابوذر، بيش از هر تحرك ديگري جنب و جوش بسيجيهاست كه تقريباً همه جا ديده ميشود. از يكيشان سراغ «كريم خوشبخت»، مسئول پايگاه را ميگيريم كه قبلاً تهيه گزارش از پايگاه را تلفني با او هماهنگ كرده بوديم اما مكبر آواي قد قامت الصلاه را سرميدهد و همگي به جماعت ميايستيم.
عضويت در مردستان از سوم ابتدايي
بعد از نماز نوبت به گفتوگو با خوشبخت ميرسد. او كه خود دوران دفاع مقدس و حضور در جبهههاي جنگ را تجربه كرده، بسيج را كارخانه انسانسازي معرفي ميكند و ميگويد: در دوران دفاع مقدس شاهد پرورش نوجوانان و حتي بچههاي كم سن و سالتر در بسيج بوديم كه در اين كارخانه انسانسازي پرورش مييافتند و جبهههاي جنگ را با دست خالي حفظ ميكردند. اما از آنجايي كه اين مكتب انسانسازي در هر شرايط و موقعيتي ميتواند در رشد همه جانبه جوانان كشورمان مؤثر باشد، در اين پايگاه سعي كرديم با تشكيل يك گروهان بسيج دانشآموزي، بچهها را از مقطع ابتدايي جذب كنيم تا از اين سنين در محيط معنوي مسجد پرورش يابند.
طبق گفته خوشبخت، گروهان بسيج دانشآموزي اين مسجد از مقطع سني سوم ابتدايي تا سوم راهنمايي را شامل ميشود. پس از آن گروهان حضرت علي اكبر(ع) در سنين اول دبيرستان تا پيش دانشگاهي وجود دارد كه بسيجيان پس از سه الي چهار سالي كه در اين گروهان دورههاي آموزشي و تربيتي را پشت سر ميگذارند، وارد گروهان سيدالشهدا(ع) ميشوند.
مسئول پايگاه شهداي بيمزار در خصوص توالي سني اين گروهانها ميگويد: توالي گروهانها از دانشآموزي به مقاطع سني بالاتر به اين منظور صورت گرفته تا ضمن ارتباط مستمر اين عزيزان با مسجد، امور آموزشي و تربيتي آنها با برنامهريزي منظم و متناسب با مقطع سنيشان صورت پذيرد. چنانچه نوع آموزش هر كدام از اين گروهانها متناسب با مقطع سنيشان است و به اين ترتيب به مرور زمان شخصيت اين بچهها در دامن بسيج و بستر مسجد شخصيتشان شكل ميگيرد و همان تربيت ديني را پشت سرميگذارند كه مد نظر اسلام است.
آموزشهاي بصيرتي، احكام، علمي، اخلاقي و نظامي، دورههاي آموزشي بسيجيان در گروهان علي اكبر(ع) را شامل ميشود و در گروهان سيدالشهدا(ع) هم كه مختص گروه سني جوانان است اين آموزشها را به صورت تخصصيتر دنبال ميكنند، چنانچه به گفته خوشبخت از حيث آموزشهاي نظامي گروهان سيدالشهدا(ع) توانسته است خودش را به سطح قابل قبولي برساند و در وقايعي چون فتنه ۸۸ اقدامات شاياني انجام بدهد.
در يك جمعبندي كلي بسيجيان مسجد جامع ابوذر از مقطع سني ۹ سال تا دوره جواني را در پايگاه بسيج ميگذرانند و همان طور كه خوشبخت نيز به آن اشاره ميكند، شخصيت آنها در بستر بسيج و مسجد شكل ميگيرد تا پايگاه شهداي بيمزار را مصداقي برهمان مردستانهايي بدانيم كه حضرت امام(ره) برآن تأكيد داشتند. مردستانهايي كه وظيفه كادرسازي براي نظام اسلامي را با بضاعت كم خود به نحو احسن به انجام ميرسانند.
مسئوليتپذيري نوجوان بسيجي بيشتراست
حسين طاهري به عنوان مسئول گروهان حضرت علياكبر(ع) يكي از همان بسيجياني است كه از سنين نوجواني به مسجد جامع ابوذر آمده و اكنون در كنار ساير بسيجيان اين پايگاه، اقدام به آموزش بچههاي سنين پايينتر ميكند. طاهري كه اكنون جواني ۲۶ ساله است، در خصوص علت تداوم حضور خود در بسيج اين مسجد ميگويد: اگر خوب دقت كنيم چه جايگاهي را بهتر از بسيج و چه مكاني را بهتر از مسجد ميتوانيم بيابيم كه يك نوجوان و جوان ايراني بتواند با آموزههاي اسلامي در آن رشد و تربيت يابد. به همين خاطر از همان ۱۵ سالگي ارتباطم را با اين مسجد حفظ كردم و در اين مسير نيز رفتار خوب مسئولان بسيج مؤثر بوده است.
مسئول گروهان حضرت علياكبر(ع) محبت را بهترين دستاويز خود براي حفظ ارتباط بچههاي نوجوان گروهانش ميداند و ميگويد: همين محبت بزرگترهاي ما بود كه باعث جذب و تداوم حضور من و برخي ديگر از دوستانم در اين مسجد شد. بر همين اساس من هم سعي ميكنم از همين عامل براي حفظ بچههاي گروهانم استفاده كنم.
طاهري در پاسخ به اين سؤال كه فرق يك جوان تربيت يافته در محيط بسيج و مسجد با ساير جوانان را در چه ميداند، بيان ميدارد: شايد به جرئت بتوان گفت مسئوليتپذيري بچههاي بسيجي بيشتر از جوانان ديگر است. چراكه حسن اعتماد به نوجوانان و جوانان در محيط بسيج بيشتر است و بارها پيش ميآيد كه مسئوليتهاي خطير و سنگيني در يك پايگاه برعهده بچههاي كم سن و سال گذاشته ميشود. مسلماً واگذاري مسئوليت به يك نوجوان باعث رشد شخصيت او و ارتقاي بينشش ميشود. از سوي ديگر شعار تعليم در كنار تعلم واقعاً در مساجد به اجرا گذاشته ميشود و بسيجيان در كنار آموزشهاي علمي و تحصيلي از لحاظ پرورشي نيز تقويت ميشوند.
اين بسيجي مسجد جامع ابوذر با انتقاد از سيستم آموزشي حال حاضر كشور ميگويد: همان طور كه از اسم وزارت آموزش و پرورش استنباط ميشود، اين وزارتخانه ميبايست در كنار كارهاي آموزشي به امور پرورشي نيز بپردازد اما اكنون غالب زمان كلاسهاي مدارس به آموزش دروس اختصاص داده ميشود و اگر هم يك كلاس به امور تربيتي واگذار شود، براي اين كلاس از مربيان غير حرفهاي استفاده ميشود.
طاهري معتقد است كه سيستم آموزشي رايج در مساجد برگرفته از تعاليم اسلامي است و به تعليم و تعلم توأمان توجه دارد. وي در خصوص امور آموزشي رايج در گروهان علي اكبر(ع) ميگويد: صرفنظر از توجه به مسائل تحصيلي و ورزشي بچهها، ما براي بحث تربيتي اين عزيزان ارتباطهاي خوبي با حوزه علميه آيتالله حقشناس برقرار كرديم تا از اساتيد اين حوزه براي امور تربيتي بچههاي گروهان حضرت علي اكبر(ع)استفاده كنيم.
يك گروه مطالعاتي عمومي كه طي آن مباحث گوناگون عقيدتي، سياسي، اجتماعي و فرهنگي مورد بررسي قرار ميگيرند، در كنار گروه مطالعاتي شهيد حسين فهميده مختص مقطع سني اول و دوم دبيرستان كه در آن كتابهاي شهيد دستغيب توسط بچههاي گروه مورد مطالعه قرار ميگيرند، به همراه گروه مطالعاتي شهيد حسن باقري براي مقاطع سني سوم دبيرستان و پيشدانشگاهي كه در كلاسهاي آن كتابهاي شهيد مطهري مورد بحث و بررسي قرار ميگيرند، سه نمونه از اقدامات گروهان علياكبر(ع) براي تقويت امور تربيتي بسيجيانش است تا چنين كلاسهايي به همراه اردوهاي زيارتي و تفريحي، بسيجيان نوجوان را از جنبههاي مختلف آموزشي و پرورشي تقويت كنند.
حفظ گروهان پيرمردها در سايه حلقههاي صالحين
گروهان بزرگسالان كه طبق گفته كريم خوشبخت مقطع سني ۴۰ سال به بالا را شامل ميشوند، از ويژگيهاي خاص پايگاه شهداي بيمزار به شمار ميرود كه در تداوم گروهانهاي دانشآموزي، علي اكبر(ع) و گروهان سيدالشهدا(ع)، گردان بسيجيان اين پايگاه را تكميل ميكنند اما آن طور كه خوشبخت ميگويد، وجود ۲۰ حلقه صالحين در مسجد جامع ابوذر، يكي از راهكارهاي اين مسجد در حفظ تداوم ارتباط بسيجيان است. چنانچه گروهان بزرگسالان يا به تعبيري «پيرمردها» از نتايج موفق اين طرح است.
خوشبخت در مورد آموزشهاي خاص اين گروهان ميگويد: در حدود ۲۵۰ نفر از بزرگسالان در اين گروهان عضو هستند كه از اين تعداد ۱۵۰ نفرشان به صورت فعالانه با بسيج مسجد جامع ابوذر در ارتباط هستند. جلسات هفتگياين گروهان نيز به صورت هفتگي يا دو هفته يكبار برگزار ميشود كه سخنران اين جلسات معمولاً خود حجتالاسلام مطلبي امام جماعت مسجد است.
انجام اردوهاي زيارتي مداوم به اماكن مقدسي چون مسجد جمكران، از برنامههاي مرسوم اين گروهان است كه جذابيت حضور بزرگسالان در بسيج را دوچندان ميكند اما فعاليتهاي گروهان بزرگسلان كه در ذيل طرح حلقههاي صالحين انجام ميشود، سؤال بعدي ما از كريم خوشبخت است كه وي در پاسخ ميگويد: در ۲۰ حلقه صالحين فعال اين پايگاه چيزي در حدود ۶۰۰ نفر عضو هستند كه اين تعداد همان آمار بسيجيان اين پايگاه را دربرميگيرد. ۳۰۰ نفر نيز از اين ميان فعال هستند و در جلسات و امور مختلف بسيج فعالانه شركت ميكنند.
كلاسهاي احكام، قرآن، تهذيب، اخلاق، عقايد، سياسي و همينطور فعاليتهاي ورزشي، موارد آموزشي و تربيتي حلقههاي صالحين مسجد جامع ابوذر را شامل ميشوند كه به قول مسئول پايگاه بسيج شهداي بيمزار، اين آموزشها براساس مقاطع سني حلقههاي صالحين تنظيم شدهاند چراكه تقسيمبندي حلقههاي صالحين نيز براساس همان تقسيمبندي گروهانهاست و هر گروهان بنا به استعداد خود چهار الي پنج حلقه صالحين را شكل داده است.
مسجدي با ۱۳ هزار جلد كتاب
كتابخانه ۱۳ هزار جلدي مسجد جامع ابوذر يكي از مهمترين بخشهاي فرهنگي پايگاه شهداي بيمزار است كه به گفته كريم خوشبخت، تعداد زيادي از جوانان محله را جذب كرده است. به همراه خوشبخت به بازديد اين كتابخانه ميرويم كه در طبقه فوقاني مسجد قرار دارد. در اين هنگام از شب كه ساعتي از برگزاري نماز مغرب و عشا نيز ميگذرد، باز بودن اين كتابخانه نشانهاي از پويايي مسجد بهشمار ميرود كه به همراه سايت مجاورش، از اماكن پر رفت و آمد اينجا هستند.
بنا به گفته سعيد حسيني، مسئول كتابخانه، چيزي در حدود ۹۰۰ نفر از اهالي در اين كتابخانه عضو هستند كه از خدمات آن از ساعت ۱۴ الي ۲۳ بهره ميبرند. حسيني در خصوص كاركرد اين كتابخانه ميگويد: كتابخانه مسجد جامع ابوذر در حالي با ۱۳ هزار جلد كتاب پذيراي اهالي اين منطقه و به خصوص جوانان و دانشجويان است كه در اين محله تنها دو كتابخانه بزرگ ديگر وجود دارد و به اين لحاظ وجود اين مكان، با شهريه بسيار كم و تسهيلاتي كه در اختيار مراجعان قرار ميدهد، نعمتي براي اهالي بهشمار ميرود.
سايت مسجد نيز با تعداد نسبتا قابل توجهي از رايانههاي متصل به شبكه جهاني اينترنت، خدمتي ديگر از بخش فرهنگي بسيج مسجد جامع ابوذر است كه درست در كنار كتابخانه قرار گرفته و به جوانان و دانشجويان مراجعه كننده خدمات اينترنتي ارائه ميدهد.
حسيني راهاندازي كتابخانه مسجد جامع ابوذر از سوي بسيج اين مسجد را توجه به مسائل فرهنگي معرفي ميكند و بيان ميدارد: اولويت دادن به مسائل فرهنگي از بدو تأسيس اين پايگاه سرلوحه امور بسيج شهداي بيمزار بوده و حجتالاسلام مطلبي، امام جماعت مسجد نيز توجه خاصي به اين مسئله دارند. چنانچه خود ايشان يكي از اركان اصلي راهاندازي اين سايت و كتابخانه هستند.
درد دل يك بسيجي
صحبت از كمي بودجه براي پايگاهي كه طبق گفته بسيجيانش همواره يكي از پنج پايگاه برتر كشور بوده، بخشي از انتقادهاي مسئول پايگاه شهداي بيمزار است كه در همين محيط كتابخانه صورت ميگيرد. خوشبخت در اين خصوص ميگويد: متأسفانه اكنون نهتنها ما كه اغلب پايگاههاي بسيج از حيث حمايتهاي مالي در مضيقهاند. برقراري اردوها يكي از مسائلي است كه هميشه ما را از بابت تأمين هزينههايش دچار مشكل ميكند. حضرتآقا بارها برانجام اردوهاي فرهنگي و تفريحي تأكيد داشتهاند. كساني كه با مسائل پرورشي و تربيتي درگير هستند، به خوبي ميدانند كه شناخت ضعف و قوت افراد در اردوها حاصل ميآيد و متأسفانه ما هربار كه قصد داريم تعدادي از بچهها را به اردو ببريم مشكلات مالي خود را به رخمان ميكشند.
اين مسئول پايگاه با اشاره به وجود فرهنگسراها و اماكني كه سعي در انجام كارهاي همعرض با مساجد دارند، ميافزايند: يكي از ايرادهايي كه به دولت اصلاحات گرفته ميشد، تقويت فرهنگسراها به عنوان اماكني بود كه سعي ميكردند با انجام كارهاي همعرض مساجد، حضور جوانان در اين اماكن مقدس را كمرنگ كنند اما اكنون نيز شاهد آن هستيم كه بودجههاي بسياري صرف اينطور نهادها ميشود و اگر كمي از اين بودجه به بسيج مساجد اختصاص داده ميشد، مسلماً ميتوانستيم با فراغ بال بيشتري فعاليت كنيم. فرض كنيد اگر يك جوان به دليل نداشتن امكانات لازم از مسجد جدا شود، آن وقت وظيفه تربيت ديني و مكتبي او برعهده چه كسي خواهد بود؟ پايگاه شهداي بيمزار كه همواره يكي از پايگاههاي برتر كشور بوده، از حيث حمايتهاي مالي اين طور در مضيقه است، چه برسد به ساير پايگاهها!
بسيج؛ روح مساجد
حجتالاسلام رضا مطلبي، امام جماعت اصلي مسجد ابوذر است كه سالهاست نامش با اين مسجد عجين شده. او كه از شناخته شدهترين روحانيون در مناطق جنوبي تهران بهشمار ميرود چندي پيش از سوي سازمان تبليغات اسلامي به عنوان چهره ماندگار عرصه تبليغ درجنوب غرب تهران انتخاب شده است. هرچند هنگام تهيه گزارش، وي در مسجد حضور ندارد، اما دقايقي به گفتوگو با حجتالاسلام محمد مطلبي، فرزند ايشان ميپردازيم كه نمازهاي صبح را در اين مسجد اقامه ميكند.
حجتالاسلام محمد مطلبي جذب جوانان به محيط مسجد را يكي از بركات فعاليت بسيج اين مسجد برميشمرد و بيان ميدارد: شايد خيلي از اماكن ديگر داعيه تربيت جوانان را داشته باشند، اما از آنجايي كه تربيت صحيح مد نظر اسلام يك تربيت ديني و اعتقادي است، به نظر من تنها بستر يك مسجد است كه ميتواند چنين تأثيري را روي جوانان داشته باشد و آنها را با معيارهاي اسلامي پرورش دهد. بسيج نيز در اين رهگذر با سازوكاري كه دارد ميتواند در جذب و همچنين تداوم استمرار حضور جوانان در مسجد مؤثر باشد.
وي ميافزود: بناي بسيج با اخلاص است. شجره طيبهاي كه به فرموده امام(ره) لشكر مخلص خداست و پايههايش چنان بنا شده كه جذبكننده جوانان است. بنابراين هرچه اين لشكر مخلص خدا بتواند با مسجد و امور ديني بيشتر عجين شود، به همان ميزان ميتواند در جذب و پرورش ديني جوانان مفيد عمل كند.
حجتالاسلام مطلبي ارتباط امام جماعت مساجد با بسيجيان را يكي از رموز موفقيت بسيج در بستر يك مسجد معرفي كرده و ميگويد: امام جماعت هر مسجدي از اركان اصلي آن بهشمار ميرود كه اگر اين عزيزان با بركات وجود بسيج در مسجد آگاه شوند، به طور حتم هماهنگي بين روحانيون و بسيج منشأ خدمات خير بسياري ميشود. چنانچه در مسجد جامع ابوذر نيز حجتالاسلام رضا مطلبي با درك اين معني، به شخصه در تدوين بسياري از برنامههاي بسيج شركت كرده و براين امر همت ميگمارد.
امام جماعت مسجد جامع ابوذر در ادامه ميافزايد: بسيج به مثابه يك روح براي مسجد است و به همين خاطر در بسياري از مواقع شاهد هستيم مساجدي كه از داشتن چنين روحي بيبهرهاند، مساجد مردهاي هستند كه صرفاً براي اداي نماز جماعت براي دقايقي درهاي خود را به روي مردم ميگشايند، درحالي كه نيروي محركه مساجد، بسيجيان هستند و با اقداماتشان همواره به اين اماكن مقدس تحرك و پويايي ميبخشند. به نظر من مساجد نهتنها براي انجام اعمال عبادي كه مكاني براي انجام امور فرهنگي، اجتماعي و حتي سياسي هستند كه اين مهم با وجود بسيجيان تسهيل شده و به نحوه شايستهتري انجام ميگيرد. وي با اشاره به جذب جوانان در مسجد جامع ابوذر ميگويد: متأسفانه جامعه ما به سمتي پيش ميرود كه بسياري از كودكان و نوجوانان سن رشد خود را در اماكن فرهنگي و تربيتي غير از مساجد ميگذرانند، اما ما در مسجد جامع ابوذر توجه شاياني به جذب بچهها از سنين پايين داريم كه تشكيل بسيج دانشآموزي در اين مسجد يكي از اين اقدامات به شمار ميرود.
۴۲ ستاره درخشان مسجد ابوذر
پايان گفتوگويمان با حجتالاسلام محمد مطلبي پايان بخش بازديدمان از مسجد جامع ابوذر است. براي خروج همان راهرويي را طيميكنيم كه نام و تصاوير ۴۲ تن از شهداي اين مسجد سرتاسرش را پوشاندهاند. نامهايي كه چون ستارگاني در آسمان ملكوتي يك مسجد، به عنوان خااستگاه و امنترين سنگر انقلاب اسلامي ميدرخشند:
شهيدان رضا عربگري، فردين انصاري، عباس كلانتري، حسن آجرلو، اسدالله ياردل، منصور سليماني، غلامرضا عابدي، حضرنقي نظري، برادران محسن و سعيد سلطاني، مجيد درخشاني، علي حسني، قادر نوروزيخواه، غلام عباس محمدي، مصطفي عليزاده فرد، اسماعيل مرادي و...
سلام بنده هم ازسال ۷۴ رسما و۵سال قبل ازآن اسما ازبسیجیهای فنی وجانثاررهبری بودم که باافتخار دربیت رهبری خدمت کردم ،چندسالی رادرمسجدابوذر بابرادران ودوستان عزیز بسیجی هم دوره ام کارهای فنی مسجدرابرعهده داشتیم وشبانه روزخالصانه ازعزت مسجدومحراب پاسداری کردیم،تااینکه درسال۷۹به شرف پاسداری نایل شدیم،پس ازخدمت درتهران درسال۹۰به شهرستان طارم آمدم ودرکنارمزاروالدینم درروستای خودم گیلوان هستم،درحال حاظرمسول حوزه امام حسین.ع.حوزه سپاه هستم،تمام موفقیتم راابتدااز روحانی محبوبم حاج آقامطلبی دارم که درس اطاعت را دربسیج درمظهرایشان آموختم،روح والدینشان شاد. 
